Adet Düzensizliği (Menstrüel Düzensizlik): Kliniği, Tanısı, Tedavisi

Adet düzensizliği (menstrüel düzensizlik), reprodüktif yaş grubundaki kadınlarda oldukça sık görülen bir jinekolojik sorundur. Klinik olarak amenore, oligomenore, menoraji, metroroji veya düzensiz ara kanamalar şeklinde ortaya çıkabilir. Bu durum, hem hormonal bozukluklardan hem de organik patolojilerden kaynaklanabilir.

Etiyoloji (Nedenler)

Adet düzensizliğinin nedenleri fonksiyonel (hormonal) ve organik olarak iki gruba ayrılır:

1. Fonksiyonel / Hormonal Nedenler

Hipotalamo-hipofizer aks bozuklukları
Polikistik over sendromu (PCOS)
Tiroid hastalıkları (hipo- veya hipertiroidi)
Hiperprolaktinemi
Adrenal bez bozuklukları
Ani kilo değişiklikleri, stres, aşırı egzersiz
Prematür over yetmezliği

2. Organik Nedenler

Uterin patolojiler: Miyom, polip, endometrial hiperplazi, endometriozis
Servikal veya endometrial malignite
Enfeksiyonlar (pelvik inflamatuvar hastalık gibi)
İatrojenik nedenler: Hormonal kontraseptiflerin kesilmesi veya yanlış kullanımı

Klinik Bulgular

Adet düzensizliği şu şekilde ortaya çıkabilir:

Amenore: 3 ay veya daha uzun süre adet kanamasının olmaması
Oligomenore: Adet aralıklarının 35 günden uzun olması
Menoraji: Aşırı miktarda veya uzun süren adet kanamaları
Metroraji: Düzensiz, ara kanamalar
Polimenore: Adet aralıklarının 21 günden kısa olması

Hastalar ayrıca kasık ağrısı, şişkinlik hissi, duygudurum değişiklikleri, meme hassasiyeti veya infertilite yakınmaları ile de başvurabilir.

Tanı Yaklaşımı

Tanıda ayrıntılı anamnez, fizik muayene ve gerekirse laboratuvar görüntüleme yöntemleri kullanılır.
Tanıda izlenecek basamaklar:

Ayrıntılı anamnez: Adet düzeni, son adet tarihi, doğum kontrol yöntemi, kilo değişikliği, stres durumu, eşlik eden hastalıklar.
Fizik muayene: Pelvik muayene dahil.
Laboratuvar incelemeleri:
- b-hCG: Gebeliği dışlamak için mutlaka ilk basamakta istenmelidir.
- TSH, prolaktin, FSH/LH, östrojen, progesteron düzeyleri.
Görüntüleme: Pelvik USG, gerekirse histeroskopi veya MRI.
Endometrial değerlendirme: Persistan kanamalarda veya 35 yaş üstü hastalarda endometrial biyopsi düşünülebilir.

Organik patoloji saptanmamışsa tedavi hormonal düzensizliğe yönelik planlanır.

Adet Düzensizlikleri ve Kanama Bozuklukları (Klinik Durum, Patofizyoloji, Tedavi)

Klinik Durum / Bozukluk	Patofizyoloji	Klinik Özellikler	Tedavi Seçenekleri (Farmakolojik / Nonfarmakolojik)	Kullanım Süresi	Klinik Notlar
Amenore (Primer/Sekonder)	Hipotalamo-hipofizer-ovaryan aks bozukluğu, tiroid/prolaktin dengesizliği, endometrial atrofi	3 aydan uzun adet görememe	• Progesteron kürü (Medroksiprogesteron 10 mg/gün) • Hormon replasman tedavisi (gerektiğinde) • Tiroid/prolaktin düzeyine yönelik medikal tedavi	Progesteron: 5–10 gün	Sekonder amenore varsa endokrin inceleme (TSH, PRL, FSH, LH, E2) yapılmalı
Oligomenore	Ovulatuar disfonksiyon (sıklıkla PCOS)	≥35 gün aralıklarla adet	• KOK (etkin ovulasyon regülasyonu) • Metformin (insülin direnci varsa) • Yaşam tarzı modifikasyonu	KOK: Uzun süreli Metformin: 3–6 ay	Ovulasyon takibi ve endometrial hiperplazi riski göz önüne alınmalı
Menoraji (HMB)	Endometrial hiperplazi, miyom, koagülopati	Uzun (>7 gün) veya fazla (>80 mL) kanama	• NSAİİ (mefenamik asit) • Traneksamik asit 1 g/8 saatte PO • KOK • LNG-IUS	NSAİİ/Traneksamik: Kanama günleri LNG-IUS: 5 yıl	Gebelik dışlanmalı; demir eksikliği açısından Hb/ferritin izlenmeli
Metroraji	Endometrial düzensizlik, polip, hormonal dengesizlik	Sikluslar arasında ara kanama	• KOK • Progesteron kürü (5–10 gün) • Servikal/endometrial lezyon varsa cerrahi eksizyon	Progesteron: 5–10 gün	Pap smear, TVUSG ve endometrial değerlendirme yapılmalı
Menometroraji	Hormonal disfonksiyon, fibroid, polip, koagülopati	Uzamış + düzensiz siklus dışı kanama	• Traneksamik asit • KOK • LNG-IUS • Gerekirse cerrahi	Traneksamik: Kanama günleri LNG-IUS: Uzun süreli	Anemi gelişme riski yüksektir; hemogram izlenmeli
Anovulatuar Kanama	Ovulasyon yokluğu → progesteron eksikliği	Düzensiz, genelde yoğun olmayan kanamalar	• Progesteron kürü • KOK • Gerekirse ovulasyon indüksiyonu	Progesteron: 5–10 gün	Özellikle adolesanlarda sık görülür.
Koagülopatiye Bağlı Kanama	Von Willebrand hastalığı, trombositopeni, pıhtılaşma faktör eksiklikleri	Ergenlikten itibaren yoğun adet kanamaları	• Traneksamik asit • Desmopressin (VWF eksikliği) • Hematoloji konsültasyonu	Kısa süreli hemostatik tedavi + uzun süreli takip	Altta yatan hematolojik patoloji tedavi edilmelidir.
Endokrin nedenlere bağlı disfonksiyonel uterin kanama	HPO aksı bozukluğu, tiroid disfonksiyonu, hiperprolaktinemi	Düzensiz adet siklusları	• Altta yatan hormonal nedenin tedavisi (levotiroksin, dopamin agonisti vb.) • KOK veya siklik progesteron	Nedene göre değişir.	Laboratuvar destekli değerlendirme şarttır.

Tedavi Yaklaşımı

Tedavi, nedenin hormonal mı yoksa organik mi olduğuna, ayrıca hastanın yaşına, fertilite isteğine ve eşlik eden hastalıklara göre şekillenir.
Birinci basamakta amaç; düzenli siklusun yeniden sağlanması, aneminin önlenmesi ve hastanın yaşam kalitesinin artırılmasıdır.

1. Gestajen (Progesteron) İçeren Tedavi

İlaç	Doz	Kullanım	Notlar
Medroksiprogesteron asetat (MPA)	Tarlusal Tb 2x1	Siklusun 15–25. günleri arasında 10 gün, tercihen 3 ay boyunca	Adet söktürücü amaçlı da kullanılabilir

Doktora Not:

Adet düzensizliği şikayetiyle gelen hastada öncelikle gebelik dışlanmalıdır (b-hCG).
Gebelik yoksa Tarlusal 2x1 tablet 10 gün süreyle verilebilir.
Şikayet devam ediyorsa hasta kadın hastalıkları ve doğum uzmanına yönlendirilmelidir.
İlaç kullanım günleri kafa karıştırıcı olabileceğinden hastaya ayrıntılı şekilde anlatılmalıdır.

Hastaya Tavsiyeler:

İlacı düzenli kullanmalı, doktoruna danışmadan bırakmamalıdır.
Stres, ani kilo değişiklikleri veya çevresel faktörlerin geçici düzensizliklere yol açabileceği anlatılmalıdır.

2. Östrojen İçeren veya Kombine Tedavi

İlaç	Doz	Kullanım	Notlar
Östrojen preparatları	Estrofem tablet (doz hastaya göre ayarlanır)	Siklus düzenlemek veya akut kanama kontrolü için	Akut durumda IM/IV uygulanabilir
Kombine oral kontraseptifler (KOK)	—	Siklus düzenleme veya kontrasepsiyon amacıyla	Kontrendikasyonlar dikkatle değerlendirilmelidir

Doktora Not:

Birinci basamakta mümkün olduğunca östrojen verilmemesi tercih edilir.
Kontrendikasyonlar (tromboembolik hastalık öyküsü, sigara kullanımı, hipertansiyon vb.) mutlaka sorgulanmalıdır.
Akut kanamalarda yüksek doz östrojen veya kombine preparatlar düşünülebilir.

Hastaya Tavsiyeler:

İlacın düzenli kullanımı çok önemlidir.
Kendi kendine tedavi kesilmemelidir.
Adet düzeni, stres ve yaşam tarzı faktörleriyle yakından ilişkilidir.

Genel Öneriler

Hastaya yaşam tarzı değişiklikleri (dengeli beslenme, düzenli uyku, stres yönetimi) anlatılmalıdır.
Aşırı kilo alma veya verme hormonal dengeyi bozabilir.
Tek seferlik veya geçici düzensizliklerde agresif müdahale gerekmeyebilir.
Altta yatan organik bir neden saptanırsa tedavi bu nedene yönelik planlanmalıdır.

Tedavide Sık Kullanılan İlaçlar ve Doz Örnekleri

İlaç / Ajan	Doz	Kullanım Şekli	Klinik Not
Medroksiprogesteron asetat	10 mg/gün	Oral	5–10 gün siklik kullanım
KOK (etinilestradiol + progesteron)	1 tb/gün	Oral	Uzun süreli, siklus düzenleyici
Traneksamik asit	1 g PO 8 saatte bir	Oral	Sadece kanama günlerinde
Mefenamik asit	500 mg PO 8 saatte bir	Oral	HMB’de kanama miktarını azaltır
Desmopressin	0.3 µg/kg IV veya intranazal	Parenteral/İntranazal	VWF eksikliğinde
Metformin	500–2000 mg/gün	Oral	PCOS’ta ovulasyon ve siklus düzeni için

Önemli not: Bu tabloların tamamı hekimler ve tıp öğrencilerine yönelik hazırlanmıştır. Hekiminize danışmadan kesinlikle ilaç kullanmayınız..

Kaynaklar

ACOG Practice Bulletin No. 128: Diagnosis of Abnormal Uterine Bleeding in Reproductive-Aged Women. Obstet Gynecol. 2012.
Munro MG et al. FIGO Classification System (PALM-COEIN) for Causes of Abnormal Uterine Bleeding. Int J Gynaecol Obstet. 2011.
NICE Guideline: Heavy menstrual bleeding: assessment and management. 2021.
Türkiye Jinekoloji ve Obstetrik Derneği (TJOD), Abnormal Uterin Kanama Tanı ve Tedavi Rehberi, 2022.

Adet Düzensizliği Hakkında Sık Sorulan Sorular (SSS)

1. Adet düzensizliği (menstrüel düzensizlik) nedir?

Adet düzensizliği, adet kanamalarının düzenli aralıklarla gerçekleşmemesi veya miktarının anormal olması durumudur. Bu durum; amenore (adet görememe), oligomenore (seyrek adet), menoraji (aşırı adet kanaması), metroraji (ara kanama) gibi şekillerde ortaya çıkabilir. Özellikle üreme çağındaki kadınlarda oldukça sık görülür.

2. Adet düzensizliğinin en sık nedenleri nelerdir?

Adet düzensizliğinin nedenleri genellikle hormonal (fonksiyonel) veya organik olabilir.

Hormonal nedenler: PCOS, tiroid bozuklukları, hiperprolaktinemi, ani kilo değişiklikleri, stres.
Organik nedenler: Miyom, polip, endometrial hiperplazi, enfeksiyonlar veya maligniteler.

3. Adet düzensizliği nasıl anlaşılır?

En sık bulgular; adet aralıklarının 21 günden kısa veya 35 günden uzun olması, aşırı veya az kanama, ara kanamalar ve regl süresinin uzamasıdır. Ayrıca kasık ağrısı, duygudurum değişiklikleri ve meme hassasiyeti eşlik edebilir.

4. Adet düzensizliğinde hangi testler yapılır?

Tanıda ilk adım gebeliğin dışlanmasıdır. Ardından:

Laboratuvar testleri: TSH, prolaktin, FSH/LH, östrojen, progesteron.
Görüntüleme: Pelvik ultrasonografi.
Endometrial biyopsi: 35 yaş üstü veya riskli hastalarda.

5. Adet düzensizliği tedavisi nasıl yapılır?

Tedavi, nedenin hormonal mı yoksa organik mi olduğuna göre değişir:

Hormonal nedenlerde progesteron kürü, kombine oral kontraseptifler veya yaşam tarzı değişiklikleri uygulanır.
Organik nedenlerde polip, miyom veya malignite varsa cerrahi müdahale gerekebilir.
PCOS’a bağlı durumlarda metformin tedavisi etkili olabilir.

6. Adet düzensizliğinde progesteron tedavisi ne işe yarar?

Medroksiprogesteron asetat (Tarlusal), 10 gün süreyle kullanılarak adet kanamasının düzenlenmesine yardımcı olur. Genellikle gebelik dışlandıktan sonra başlanır ve ilk basamak tedavilerden biridir.

7. Adet düzensizliği ne zaman tehlikeli olabilir?

Aşağıdaki durumlarda mutlaka doktora başvurulmalıdır:

3 aydan uzun süren adet görememe
7 günden uzun süren veya çok fazla miktarda kanama
Şiddetli kasık ağrısı veya ani adet düzensizliği

8. Doğal yollarla adet düzeni sağlanabilir mi?

Bazı durumlarda evde yapılabilecek destekleyici önlemler faydalı olabilir:

Stres yönetimi (meditasyon, yoga)
Kilo dengesinin korunması
Dengeli beslenme ve düzenli egzersiz
Ancak altta yatan organik bir neden varsa mutlaka tıbbi tedavi gerekir.

9. Adet düzensizliği PCOS belirtisi olabilir mi?

Evet. Polikistik Over Sendromu (PCOS), adet düzensizliğinin en sık hormonal nedenlerinden biridir. Oligomenore (seyrek adet) veya amenore (adet olmama) şeklinde görülebilir. Tedavide KOK, metformin ve yaşam tarzı değişiklikleri uygulanır.

10. Uzun süren adet kanaması ne anlama gelir?

7 günden uzun süren veya aşırı miktarda olan adet kanaması “menoraji” olarak adlandırılır. Bu durum endometrial hiperplazi, miyom, koagülopati veya hormonal dengesizliklerden kaynaklanabilir. Traneksamik asit veya LNG-IUS tedavisi düşünülebilir.

Önemli Hatırlatma

Adet düzensizliği çoğu zaman basit nedenlere bağlı olsa da; bazı durumlarda tiroid hastalıkları, PCOS veya jinekolojik malignitelerin ilk belirtisi olabilir. Bu nedenle uzun süren ya da şiddetli düzensizliklerde bir kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurmak gerekir.

Adet Düzensizliği