Akne Vulgaris (Sivilce): Kliniği, Tanısı, Tedavisi

Etiyoloji ve Klinik Özellikler

Akne vulgaris, pilosebase ünitenin kronik inflamatuvar bir hastalığıdır. Adölesanların yaklaşık %85’inde görülür, ancak her yaş grubunda ortaya çıkabilir.

Patogenezde Rol Oynayan Faktörler

Foliküler hiperkeratinizasyon
Cutibacterium acnes kolonizasyonu
Artmış sebum üretimi
Doğal ve edinsel immün yanıtı içeren inflamatuvar mekanizmalar

Risk Faktörleri

Yağlı cilt tipi, ailede akne öyküsü ve adölesan dönemde artan yaş başlıca risk faktörleridir.
Hirsutizm, oligomenore veya amenore, androjenik alopesi, infertilite, klitoromegali ve trunkal obezite gibi bulguların eşlik ettiği hastalarda hiperandrojenizm araştırılmalıdır.

Klinik Görünüm

Akne, non-inflamatuar (kapalı ve açık komedonlar) ve inflamatuar (papül, püstül, nodül) lezyonlarla karakterizedir.
Papülopüstüler ve nodüler lezyonlarda skar gelişimi görülebilir. Lezyonun tipi, şiddeti ve yaygınlığı tedavi seçiminde belirleyicidir.

Not: Antibiyotik direncini önlemek için topikal antibiyotik monoterapisi önerilmez. Topikal antibiyotikler her zaman benzoil peroksit ile kombine edilmelidir. Kombine retinoid-antibiyotik preparatları 3-4 aydan uzun kullanılmamalıdır.

Akne Vulgaris Tedavi Tablosu

Klinik Tip	Tedavi Yaklaşımı	Kullanılan Ajanlar	Doz / Kullanım	Önemli Dikkat Noktaları
Komedonal Akne	İlk tercih: Topikal retinoid	Adapalen (%0,1 jel), Tretinoin (%0,025 krem), Tazaroten (%0,1 krem), İzotretinoin (topikal)	Genellikle 1x1 (akşam)	İlk 2–4 hafta günaşırı başlanmalı; başlangıçta 30–60 dk uygulama; irritasyon sık; güneş koruyucu şart; gebelik ve laktasyonda kontrendike; tretinoin fotolabil → akşam uygulanmalı
	Alternatif	Benzoil peroksit (%5), Azelaik asit (%20), Salisilik asit	BPO 1x1 (günaşırı başlanabilir); Azelaik asit 2x1	BPO tekstil ağartır; irritasyon yapabilir; kısa temas önerilir; Azelaik asit gebelikte güvenli, koyu ten ve hassas ciltte uygun
Hafif Papülopüstüler Akne	Topikal kombinasyon	BPO + Eritromisin (Benzaderm, Acnemix), BPO + Klindamisin (Benzoxin, Oximin, Clinoper), İzotretinoin + Eritromisin (Etrexin)	Genellikle 1x1	Antibiyotikler tek başına kullanılmaz; direnç gelişimini önlemek için BPO ile kombine edilir
Orta Şiddette Papülopüstüler Akne	Topikal + Sistemik antibiyotik	Doksisiklin (Monodoks) + topikal; Azitromisin + topikal	Sistemik antibiyotik en fazla 3 ay	Antibiyotik asla monoterapi değil; direnç süresi ≤3 ay; gövde tutulumu varsa aynı yaklaşım; topikal tedaviye devam edilmeli
	Özel durum	Azitromisin (Azax, Azomax, Azeltin)	Haftada 3 ardışık gün	Gebelik, laktasyon ve <8 yaşta tercih edilir
Ağır Akne (nodülokistik, konglobata, fulminans)	Uzman değerlendirmesi gerekir	Sistemik tedaviler (özellikle izotretinoin), gerekirse sistemik kortikosteroid	Kılavuz kontrollü	Skar riski yüksek; dermatoloji takibi zorunlu; akne fulminans acil değerlendirilir

Komedonal Akne Tedavisi

Komedonal akne; açık ve kapalı komedonların bulunduğu, inflamatuvar lezyonların çok az veya hiç olmadığı klinik tiptir.

Tedavi Seçenekleri

Topikal retinoidler: Adapalen, tretinoin, izotretinoin, tazaroten
Benzoil peroksit
Azelaik asit
Salisilik asit

İlk tercih topikal retinoidlerdir.

1) Retinoidler

Adapalen (Acnefferin %0,1 jel 1x1) – SGK tarafından ödenmez.
Tazaroten (Zorante %0,1 krem 1x1) – Akne vulgaris tanısında bedeli ödenmez.
Tretinoin (Acnelyse %0,025 krem 1x1) – SGK tarafından ödenmez, güneş ışığında kullanılmamalıdır.

Yan etkiler: Kaşıntı, yanma, eritem, irritasyon.
Tedavinin ilk 2-4 haftasında günaşırı ve kısa süreli (30-60 dk) uygulama önerilir.
Fotosensitiviteye yol açabileceği için mutlaka güneş koruyucu kullanılmalıdır.

Adapalen ve tazaroten dışındaki retinoidler fotolabildir, bu nedenle akşam uygulanmalıdır.
Gebelik ve laktasyon döneminde kullanılmamalıdır.

2) Benzoil Peroksit

Triakne %5 emülsiyon jel 1x1

Komedolitik etkiye sahiptir. Yan etkiler arasında yanma, kuruluk, eritem, irritasyon ve kontakt alerji bulunur.
Tekstil ürünlerinde ağartma yapabilir.
Yan etkileri azaltmak için kısa süreli temas ve günaşırı kullanım önerilir. %10’luk formlar daha irritandır.

3) Azelaik Asit

Azelderm %20 krem 2x1 – SGK tarafından ödenmez.

Komedolitik, antienflamatuar ve antibakteriyel etkilidir.
Hassas cilt, koyu ten ve gebelik dönemlerinde kullanılabilir. Yan etki olarak hafif kaşıntı ve ağrı görülebilir.

Hafif Şiddette Papülopüstüler Akne

Komedonlara az sayıda papül ve püstülün eşlik ettiği formdur.
Komedonal akne tedavisinde kullanılan ajanlar tek başına veya kombine şekilde kullanılabilir.

Tedavi Seçenekleri (SGK tarafından ödenir)

Benzoil peroksit + eritromisin: Benzaderm jel, Acnemix jel
İzotretinoin + eritromisin: Etrexin jel
Benzoil peroksit + klindamisin: Benzoxin jel, Oximin jel, Clinoper jel

Orta Şiddette Papülopüstüler Akne

Çok sayıda komedon, papül ve püstül içeren formdur.
Sistemik antibiyotik tedavisi, topikal ajanlarla kombine edilmelidir.
Antibiyotikler asla tek başına kullanılmamalıdır.

Tedavi İlkeleri

Topikal tedaviye yanıt alınamayan veya tolere edilemeyen olgularda sistemik tedavi eklenir.
Omuz, sırt ve göğüs tutulumu olan hastalarda benzer yaklaşım uygulanır.
Antibiyotik direncini önlemek için sistemik tedavi süresi en fazla 3 ay olmalıdır.
Doksisiklin, 8 yaş altı ve gebelik/laktasyonda kullanılmaz; bu durumlarda azitromisin tercih edilir.

Tedavi Kombinasyonları

Azitromisin + topikal tedavi:
- Azax 500 mg + Benzaderm jel
- Azomax 500 mg + Benzoxin jel
- Azeltin 500 mg + Etrexin jel
  (Haftada 3 ardışık gün şeklinde kullanılır.)
Doksisiklin + topikal tedavi:
- Monodoks kapsül 1x1 + Benzaderm jel 1x1

Ağır Şiddette Papülopüstüler Akne

Skar bırakma eğilimi olan şiddetli papülopüstüler, nodülokistik akne, akne konglobata ve akne fulminans gibi formlar mutlaka dermatoloji uzmanı tarafından değerlendirilmelidir.

Akne Vulgaris (Sivilce)