YETİŞKİNLERDE AKUT GASTROENTERİT (AGE)

Acile Geliş Şekli ve Semptomlar

Akut gastroenteritli hastalar acil servise genellikle ishal, bulantı, kusma, karın ağrısı ve ateş gibi semptomlarla başvurur. Viral etkenler daha sık görülmekle birlikte, bakteriyel ve paraziter nedenler de etyolojide yer alabilir. Hafif ve orta şiddette vakalar genellikle kendini sınırlayan bir seyir gösterirken, ağır vakalarda dehidratasyon, elektrolit dengesizlikleri ve sistemik toksisite bulguları gelişebilir.

Viral ve Bakteriyel Gastroenterit Ayrımı

• Viral Gastroenterit:

  • Genellikle ani başlayan, sulu ve kansız ishal ile karakterizedir.

  • Norovirüs, rotavirüs ve adenovirüs gibi etkenler sık görülür.

  • Kusma ön planda olabilir ve sistemik toksisite genellikle yoktur.

  • Hafif-orta derecede dehidratasyon gelişebilir.

• Bakteriyel Gastroenterit:

  • Daha ağır seyirlidir, yüksek ateş, kanlı-mukuslu ishal, şiddetli karın ağrısı görülebilir.

  • Salmonella, Shigella, Campylobacter, E. coli (EHEC), Clostridium difficile gibi patojenler neden olabilir.

  • Genellikle sistemik enflamasyon belirgin olup, lökositoz ve CRP yüksekliği görülür.

  • Komplikasyon olarak hemolitik üremik sendrom (HÜS), toksik megakolon gibi tablolar gelişebilir.

Klinik ve Muayene Bulguları

• Hafif dehidratasyon: Hafif ağız kuruluğu, susuzluk hissi, normal nabız ve kan basıncı.

• Orta derecede dehidratasyon: Taşikardi, azalmış cilt turgoru, oligüri, gözyaşı azalması, ortostatik hipotansiyon.

• Ağır dehidratasyon: Hipotansiyon, bilinç bulanıklığı, kapiller dolum zamanında uzama, anüri, hipovolemik şok.

• Karın muayenesi: Genellikle yaygın hassasiyet ve hiperaktif barsak sesleri bulunur. Ancak, periton irritasyonu düşündüren defans, rebound veya belirgin lokalize hassasiyet varsa cerrahi bir patoloji ekarte edilmelidir.

Her AGE'de tetkik istemeli miyiz?

Hafif dehidratasyonlu ve viral gastroenterit düşündüren hastalarda laboratuvar tetkikleri gereksizdir. Ancak şu durumlarda tetkik istenmelidir:

• Orta-ağır dehidratasyon veya hipovolemik şok bulguları

• Kanlı veya mukuslu ishal

• 39°C üzeri ateş ve lökositoz bulguları

• İmmünsüprese hastalar (kanser, HIV, steroid kullanımı vb.)

• İnatçı kusma ve bilinç değişikliği olan hastalar

İstenmesi Gereken Tetkikler:

• Tam kan sayımı (CBC): Lökositoz varlığı ve hemokonsantrasyon değerlendirilir.

• Biyokimya: Elektrolit dengesizlikleri (hiponatremi, hipokalemi), böbrek fonksiyonları (üre, kreatinin) ve hiperglisemi açısından bakılır.

• CRP ve prokalsitonin: Bakteriyel enfeksiyon lehine olabilir.

• Kan gazı: Metabolik asidoz, laktat yüksekliği ve ağır dehidratasyonun değerlendirilmesi için istenir.

• Dışkı tetkikleri:

  • Dışkıda lökosit/eritrosit: İnvaziv bakteriyel gastroenteriti düşündürür.

  • Dışkı kültürü: Kanlı ishalde bakteriyel etkenleri belirlemek için gereklidir.

  • Clostridium difficile toksini: Antibiyotik kullanım öyküsü olan hastalarda değerlendirilmelidir.

Acil Serviste İntravenöz Tedavi Gereken Hastalar İçin Tedavi

• Sıvı Tedavisi: Hafif dehidratasyonlu hastalar oral rehidrasyon sıvılarıyla (ORS) tedavi edilirken, orta-ağır dehidratasyon durumlarında intravenöz sıvı verilmelidir.

  • İlk bolus: 20 mL/kg Ringer Laktat veya %0.9 NaCl

  • İdame sıvısı: Hastanın elektrolit durumuna göre %5 Dekstrozlu %0.45 NaCl + KCl eklenerek devam edilir.

• Bulantı ve Kusma:

  • Metpamid (Metoklopramid) 10 mg IV

  • Zofer (Osetron 4 mg IV/PO ) 4 mg IV

• Ağrı ve Ateş:

  • Parol (Parasetamol) 500-1000 mg IV/PO

• Antibiyotik (Bakteriyel Şüphede):

  • Hafif-orta şiddetli olgularda ampirik antibiyotik önerilmez.

  •  Şigella veya Campylobacter şüphesi: Monodoks (Doksisiklin) 100 mg PO 2x1

  •  Clostridium difficile şüphesi: Metrozol (Metronidazol) 500 mg IV 3x1

  •  Sepsis veya immünsüprese hastalarda: Sulcid (Ampisilin-Sulbaktam) 3x1 IV

Yatış Gerektiren Durumlar

• Ağır dehidratasyon, hipovolemik şok

• Bilinç bulanıklığı veya ciddi sistemik toksisite

• İnatçı kusmalar nedeniyle oral alımın yetersiz olması

• Elektrolit bozuklukları (hipokalemi, hiponatremi, metabolik asidoz)

• Kanlı ishal ve ciddi enfeksiyon şüphesi (dizanteri, EHEC, Clostridium difficile gibi etkenler)

• İmmünsüprese hastalar (HIV, kemoterapi hastaları, organ nakli hastaları)

Böbrek fonsiyon testleri ve dehidratasyonun derecesi yatış kararında etkilidir. Yetişkin hastalarda elektrolit bozuklukları, dehidratasyon, sistemik hastalıkları olanlara dahhiliye-nefroloji konsultasyonu, antibiyotik gerektiren ağır bakteriyel enfeksiyonlar, sepsis şüphesinde enfeksiyon hastalıkları konsultasyonu, septik şok, ileri dehidratasyon ve sıvıya ragmen düzelmeyen hipotansiyon ve bilinç bozuklukları durumunda anestezi konsultasyonu gereklidir.

Taburculukta Yazılacak İlaçlar

• Oral Rehidrasyon Solüsyonu: Hümaped ORS

• Bulantı için: Metpamid 10 mg PO 2x1

• Bağırsak florasını desteklemek için: Reflor (Saccharomyces boulardii) 2x1

• Ağrı/ateş kontrolü: Parol 500 mg PO 3x1

• Eğer antibiyotik endikasyonu varsa: Tetrasid 100 mg PO 2x1

Alert Olunması Gereken Durumlar

• Bilinç değişikliği, hipovolemik şok, ağır dehidratasyon

• İnatçı kusmalar, oral alımın mümkün olmaması

• Kanlı ishal ve 39°C üzeri ateş (bakteriyel enfeksiyon şüphesi)

• Şiddetli karın ağrısı (peritonit, bağırsak tıkanıklığı ekarte edilmeli)

• Elektrolit dengesizlikleri (hipokalemi, hiponatremi, asidoz, akut böbrek yetmezliği)

Acil serviste bu hastalar agresif sıvı resüsitasyonu ve destekleyici tedavi ile takip edilmeli, ağır vakalar yatırılarak izlenmelidir.

Bu bölümde anlatılanlar yetişkin hastalara yöneliktir. Çocuk hastalara yaklaşım için pediatrideki Akut Gastroenterit bölümümüze göz atabilirsiniz. https://recetemiz.net/akut-gastroenterit-pediatrik/invaziv-age-recetesi

Sık Sorulan Sorular (SSS): Yetişkinlerde Akut Gastroenterit (AGE)

1. Akut gastroenterit (AGE) nedir ve nasıl başlar?
Cevap: AGE, genellikle viral, bazen bakteriyel veya paraziter etkenlerle oluşan, ishal, bulantı, kusma, karın ağrısı ve ateş ile kendini gösteren akut bir bağırsak enfeksiyonudur. Hafif-orta vakalar kendini sınırlarken, ağır vakalarda dehidratasyon, elektrolit dengesizlikleri ve sistemik toksisite görülebilir.

2. Viral ve bakteriyel gastroenterit arasındaki fark nedir?
Cevap:

• Viral Gastroenterit: Ani başlangıç, sulu ve kansız ishal, kusma ön planda, sistemik toksisite genellikle yok, hafif-orta dehidratasyon. Etkenler: Norovirüs, Rotavirüs, Adenovirüs.

• Bakteriyel Gastroenterit: Daha ağır seyir, yüksek ateş, kanlı/mukuslu ishal, şiddetli karın ağrısı, sistemik enflamasyon belirgin, lökositoz ve CRP yüksekliği olabilir. Etkenler: Salmonella, Shigella, Campylobacter, EHEC, Clostridium difficile. Komplikasyon: HÜS, toksik megakolon.

3. Klinik ve muayene bulguları nelerdir?
Cevap:

• Hafif dehidratasyon: Ağız kuruluğu, susuzluk hissi, normal nabız ve tansiyon

• Orta dehidratasyon: Taşikardi, azalmış cilt turgoru, oligüri, gözyaşı azalması, ortostatik hipotansiyon

• Ağır dehidratasyon: Hipotansiyon, bilinç bulanıklığı, kapiller dolum zamanında uzama, anüri, hipovolemik şok

• Karın muayenesi: Yaygın hassasiyet, hiperaktif barsak sesleri; defans veya rebound varsa cerrahi patoloji ekarte edilmeli

4. Her hastada laboratuvar tetkiki gerekli midir?
Cevap: Hayır. Hafif dehidratasyonlu ve viral gastroenterit düşünülen hastalarda tetkik genellikle gerekmez. Tetkik gereklidir:

• Orta-ağır dehidratasyon veya hipovolemik şok

• Kanlı veya mukuslu ishal

• 39°C üzeri ateş ve lökositoz

• İmmünsüprese hastalar

• İnatçı kusma, bilinç değişikliği

5. İstenmesi gereken tetkikler nelerdir?
Cevap:

• Tam Kan Sayımı (CBC): Lökositoz ve hemokonsantrasyon

• Biyokimya: Elektrolitler, böbrek fonksiyonları, hiperglisemi

• CRP ve Prokalsitonin: Bakteriyel enfeksiyon lehine

• Kan gazı: Metabolik asidoz, laktat, dehidratasyon

• Dışkı tetkikleri: Lökosit/eritrosit, dışkı kültürü, Clostridium difficile toksini

6. Acil serviste intravenöz tedavi gereken hastalar kimlerdir?
Cevap:

• Orta-ağır dehidratasyon, hipovolemik şok

• Bilinç değişikliği veya ciddi sistemik toksisite

• İnatçı kusmalar nedeniyle oral alımın yetersiz olması

• Elektrolit bozuklukları (hipokalemi, hiponatremi, metabolik asidoz)

• Kanlı ishal ve ciddi enfeksiyon şüphesi

• İmmünsüprese hastalar

7. Sıvı tedavisi nasıl uygulanır?
Cevap:

• İlk bolus: 20 mL/kg Ringer Laktat veya %0.9 NaCl

• İdame sıvısı: %5 Dekstrozlu %0.45 NaCl + KCl, elektrolit durumuna göre

8. Bulantı, kusma, ateş ve ağrı yönetimi nedir?
Cevap:

• Bulantı/kusma: Metpamid 10 mg IV, Zofer (Osetron) 4 mg IV/PO

• Ağrı/ateş: Parol (Parasetamol) 500–1000 mg IV/PO

• Antibiyotik (bakteriyel şüphede):

  • Hafif-orta olgularda genellikle gerekmez

  • Şigella/Campylobacter: Doksisiklin 100 mg PO 2x1

  • Clostridium difficile: Metronidazol 500 mg IV 3x1

  • Sepsis/immünsüprese: Ampisilin-Sulbaktam 3x1 IV

9. Yatış gerektiren durumlar nelerdir?
Cevap:

• Ağır dehidratasyon, hipovolemik şok

• Bilinç bulanıklığı, ciddi sistemik toksisite

• İnatçı kusmalar

• Elektrolit bozuklukları

• Kanlı ishal ve ciddi enfeksiyon şüphesi

• İmmünsüprese hastalar

10. Taburculukta verilecek ilaçlar nelerdir?
Cevap:

• Oral Rehidrasyon Solüsyonu: Hümaped ORS

• Bulantı: Metpamid 10 mg PO 2x1

• Bağırsak florasını destekleyici: Reflor 2x1

• Ağrı/ateş: Parol 500 mg PO 3x1

• Antibiyotik endikasyonu varsa: Tetrasid 100 mg PO 2x1

11. Uyarılması gereken durumlar nelerdir?
Cevap:

• Bilinç değişikliği, hipovolemik şok, ağır dehidratasyon

• İnatçı kusmalar, oral alımın yetersizliği

• Kanlı ishal ve yüksek ateş (>39°C)

• Şiddetli karın ağrısı (peritonit, bağırsak tıkanıklığı)

• Elektrolit dengesizlikleri, asidoz veya akut böbrek yetmezliği