Akut Piyelonefrit: Kliniği, Tanısı, Tedavisi

Tanım

Akut piyelonefrit; böbrek parankimi ve renal pelvisi tutan, çoğunlukla bakteriyel kaynaklı bir üst üriner sistem enfeksiyonudur. Sistitten farklı olarak enfeksiyon daha derin dokuları etkiler ve sistemik semptomlarla seyredebilir. Kadınlarda daha sık görülmekle birlikte her yaş grubunda ortaya çıkabilir. En yaygın etken Escherichia coli’dir.

Klinik Bulgular

Piyelonefritin klinik tablosu basit sistite göre daha ağır ve gürültülüdür.

Tipik semptom ve bulgular:

• Ateş (≥38 °C)

• Yan ağrısı (flank ağrısı) ve kostovertebral açı hassasiyeti

• Bulantı ve kusma

• Dizüri, pollaküri, acil işeme hissi (sistit bulgularına eşlik edebilir)

• Genel durum bozukluğu (yorgunluk, halsizlik, hipotansiyon)

Fizik muayene: Kostovertebral açı hassasiyeti (CVA tenderness) piyelonefrit için karakteristik bir bulgudur.

Tanı Yaklaşımı

Tanı, klinik tablo ile birlikte laboratuvar ve görüntüleme bulgularının değerlendirilmesiyle konur.

• İdrar tahlili: Lökositüri, nitrit pozitifliği, pyüri saptanabilir.

• İdrar kültürü: Tedaviyi yönlendirmek için mutlaka alınmalıdır.

• Kan tetkikleri: Lökositoz, CRP ve sedimentasyon yüksekliği görülebilir.

• Kan kültürü: Ateşli hastalarda önerilir.

• Görüntüleme (USG, BT): Komplike olgularda (obstrüksiyon şüphesi, tedaviye yanıtsızlık, diyabet, böbrek taşı) yapılmalıdır.

Tedavi Yaklaşımı

1. Genel İlkeler

• Hafif-orta şiddette ve komplikasyonsuz olgularda oral antibiyotik tedavisi yeterli olabilir.

• Ağır, komplike veya sistemik bulguların eşlik ettiği olgularda intravenöz (IV) antibiyotik tedavisi ve yatarak takip gereklidir.

• Antibiyotik seçimi ampirik olarak başlanır, kültür-sonuçlarına göre düzenlenir.

2. Empirik Antibiyotik Seçenekleri

• Komplike olmayan olgular:

  • Florokinolonlar (örn. siprofloksasin 500 mg PO 2x1, 7–14 gün)

  • TMP-SMX (trimetoprim-sülfametoksazol), duyarlılık durumuna göre

• Komplike veya ağır olgular (IV):

  • Seftriakson, sefotaksim, piperasilin-tazobaktam

  • Direnç şüphesi varsa karbapenemler

Not: Türkiye’de artan florokinolon direnci nedeniyle ampirik kullanımda dikkatli olunmalı, mümkünse duyarlılık sonucuna göre tedavi planlanmalıdır.

3. Hastaneye Yatış Endikasyonları

• Şiddetli sistemik bulgular (hipotansiyon, yüksek ateş, kusma, dehidratasyon)

• Gebelik

• Üriner sistem obstrüksiyonu şüphesi

• Komorbidite (DM, böbrek taşı, immünsupresyon)

• Oral tedaviyi tolere edememe

Komplikasyonlar

• Renal apse

• Sepsis ve septik şok

• Kronik piyelonefrit gelişimi

• Renal fonksiyonlarda kalıcı bozulma (nadir)

Hasta Eğitimi ve Takip

• Bol sıvı alımı önerilir.

• Antibiyotik tedavisi kültür sonucuna göre tamamlanmalı, erken kesilmemelidir.

• Tedavi sonrası 1–2 hafta içinde klinik ve laboratuvar kontrolü yapılmalıdır.

• Altta yatan neden (taş, reflü, DM) mutlaka değerlendirilmelidir.

Kaynakça

1. Gupta K, et al. International clinical practice guidelines for the treatment of acute uncomplicated cystitis and pyelonephritis in women. Clin Infect Dis. 2011;52(5):e103–e120.

2. UpToDate. Acute complicated and uncomplicated pyelonephritis in adults: Treatment. Accessed: 2025.

3. Nicolle LE. Infectious Diseases Society of America Guidelines. Clin Infect Dis. 2019.

4. Mandell, Douglas, and Bennett’s Principles and Practice of Infectious Diseases. 9th Edition.

5. Türk Üroloji Derneği Kılavuzu, 2023.

Akut Piyelonefrit Hakkında Sık Sorulan Sorular (SSS)

1. Akut piyelonefrit nedir?

Akut piyelonefrit, böbrek parankimi ve pelvisi tutan bakteriyel bir üst üriner sistem enfeksiyonudur.
Sistitten farklı olarak enfeksiyon daha derin dokulara yayılır ve ateş, yan ağrısı, bulantı-kusma gibi sistemik belirtilerle seyreder. En sık etken Escherichia coli’dir.

2. Akut piyelonefritin belirtileri nelerdir?

• Yüksek ateş (≥38 °C)

• Yan ağrısı ve kostovertebral açı hassasiyeti

• Bulantı, kusma

• Dizüri, pollaküri (idrar yaparken yanma ve sık idrara çıkma)

• Halsizlik ve genel durum bozukluğu

Fizik muayenede CVA hassasiyeti, hastalığın karakteristik bulgusudur.

3. Akut piyelonefrit nasıl teşhis edilir?

• İdrar tahlili: Lökositüri, nitrit pozitifliği ve pyüri saptanabilir.

• İdrar kültürü: Antibiyotik tedavisini yönlendirmek için mutlaka alınmalıdır.

• Kan testleri: Lökositoz, CRP ve sedimentasyon yüksekliği görülebilir.

• Görüntüleme: Komplike olgularda USG veya BT kullanılır.

4. Akut piyelonefritin tedavisi nasıldır?

• Hafif ve komplike olmayan olgularda oral antibiyotik (ör. siprofloksasin) tercih edilir.

• Ağır veya komplike olgularda IV antibiyotik (seftriakson, sefotaksim, piperasilin-tazobaktam) uygulanır.

• Kültür sonuçlarına göre tedavi düzenlenir.

• Bol sıvı alımı ve istirahat önerilir.

5. Akut piyelonefritte hastaneye yatış ne zaman gerekir?

• Şiddetli sistemik bulgular (ateş, hipotansiyon, kusma)

• Gebelik

• Üriner sistem obstrüksiyonu şüphesi

• Diyabet, immün yetmezlik veya böbrek taşı varlığı

• Oral antibiyotik tolere edilememesi

6. Akut piyelonefrit tedavi edilmezse ne olur?

Tedavi edilmeyen veya geç tedavi edilen olgularda:

• Renal apse,

• Sepsis,

• Kronik piyelonefrit gelişimi,

• Kalıcı böbrek fonksiyon bozukluğu ortaya çıkabilir.

7. Akut piyelonefritten korunmak için neler yapılabilir?

• Bol sıvı tüketimi

• İdrarı tutmamak

• Hijyen kurallarına dikkat etmek

• Altta yatan taş, reflü veya sistemik hastalıkların kontrol altına alınması

• Uygun antibiyotik tedavisinin tamamlanması