Akut Tonsillofarenjit
J03.9Akut Tonsillofarenjit
Tanım:
Akut tonsillofarenjit, farenks ve tonsillerin ani başlayan iltihabı ile seyreden üst solunum yolu enfeksiyonudur. En sık viral etkenlerden kaynaklanır, ancak bazı durumlarda bakteriyel kökenli olabilir.
Etkenler
Viral etkenler (en sık görülen):
Adenovirüsler
Epstein-Barr Virüsü (EBV)
Coxsackie virüsleri
Bakteriyel etkenler:
En yaygın ve klinik olarak en önemli: A Grubu Beta Hemolitik Streptokok (AGBS, Streptococcus pyogenes)
Tanı Yöntemleri:
Hızlı antijen testi
PCR
Kültür
Viral ve Bakteriyel Tonsillofarenjitin Ayırımı
Doğru ayrım gereksiz antibiyotik kullanımını önlemek ve bakteriyel tonsillit komplikasyonlarını engellemek açısından önemlidir.
Viral tonsillofarenjit bulguları:
Öksürük
Burun akıntısı
İshal
Ses kısıklığı
Bakteriyel tonsillofarenjit bulguları:
Tonsillalarda eksüda (beyaz veya sarı tabaka)
Ön servikal lenfadenopati (hassas ve şiş lenf bezleri)
Yüksek ateş
Öksürük olmaması
Akut Tonsillofarenjitte Centor Kriterleri
Centor Kriteri | Açıklama |
|---|---|
Ateş >38°C | Yüksek ateş varlığı |
Servikal Lenfadenopati | Ön boyun bölgesinde hassas veya şiş lenf düğümleri |
Tonsiller Eksudat | Bademciklerde beyaz veya sarı kaplama |
Öksürük Yokluğu | Öksürüğün olmaması boğaz ağrısının bakteriyel olduğunu düşündürür |
Yaş Faktörü (Modifiye Centor) | 3–14 yaş: +1 puan, 15–44 yaş: 0 puan, ≥45 yaş: −1 puan |
Sentor Kriterleri Değerlendirmesi:
0–1 puan → Streptokok enfeksiyonu olasılığı düşük, genellikle antibiyotik gerekmez.
2–3 puan → Hızlı antijen testi (RADT) veya kültür ile doğrulama önerilir.
4–5 puan → Antibiyotik tedavisi düşünülür, test sonucu beklenmeden başlanabilir.
Tedavi
Viral tonsillofarenjit:
Semptomatik tedavi yeterlidir
Ağrı ve ateş için analjezik/antipiretik
Bol sıvı ve istirahat
Bakteriyel tonsillofarenjit (AGBS):
Birinci seçenek: Oral penisilin
Penisilin alerjisi olanlar: Makrolidler (örn. azitromisin, klaritromisin)
Antibiyotik kullanımı, streptokok kaynaklı süpüratif ve süpüratif olmayan komplikasyonları önler
Akut Tonsillofarenjitte Antibiyotik Tercihimiz Nasıl Olmalı?
Tercih Grubu | Antibiyotik Örnekleri | Kullanım / Dozaj | Notlar / Alerji Durumu | Örnek Müstahzar |
|---|---|---|---|---|
Birinci Tercih | Penisilin V, Amoksisilin | Penisilin V: 500 mg, günde 2–3 kez, 10 gün | Grup A streptokok enfeksiyonu için ilk tercih; penisilin alerjisi yoksa kullanılır. | Largopen veya Atoksilin (Amoksisilin) |
İkinci Tercih | Sefaleksin, Sefadroksil | 20–40 mg/kg/gün, 2–4 doz, 10 gün | Penisilin alerjisi olan hastalarda alternatif | Sef (Sefaleksin) |
Üçüncü Tercih | Klindamisin, Makrolidler (Azitromisin, Klaritromisin) | Klindamisin: 7–10 mg/kg/gün, 3 doz, 10 gün | Ciddi penisilin alerjisi veya dirençli olgularda kullanılır | Azomax veya Azax (Azitromisin) Klamer (Klaritromisin) Klindan (Klindamisin) |
Özel Durum | Benzatin Penisilin G | 1.200.000–2.400.000 ünite, tek doz IM | Uyumu zor hastalar veya tekrar eden enfeksiyonlar için; alerji yoksa uygulanır | Deposilin veya Benzapen La (Benzatin Penisilin G) |
Kaynakça
CDC – Grup A Streptokok Farenjit Klinik Rehberi
CDC, Grup A streptokok (GAS) farenjitinin tedavisinde penisilin V ve amoksisilini ilk tercih olarak önermektedir. Ayrıca, Benzatin Penisilin G tek doz intramüsküler uygulama seçeneği sunulmaktadır. CDCMedscape – Tonsillit ve Peritonsiller Abse Tedavi Rehberi
Medscape, penisilin V, amoksisilin ve Benzatin Penisilin G'yi ilk tercih antibiyotikler olarak belirtmektedir. Ayrıca, penisilin alerjisi olan hastalar için sefadroksil, klindamisin ve azitromisin gibi alternatif tedavi seçenekleri sunulmaktadır. MedscapeMedscape – Tonsillit ve Farenjit Empirik Tedavi Rehberi
Bu rehberde, penisilin V, amoksisilin ve Benzatin Penisilin G'nin etkinliği vurgulanmaktadır. Ayrıca, penisilin alerjisi olan hastalar için klindamisin ve makrolid antibiyotikler (azitromisin, klaritromisin) alternatif tedavi seçenekleri olarak önerilmektedir. MedscapeMedscape – Bakteriyel Farenjit Tedavi ve Yönetimi
Medscape, akut farenjit tedavisinde oral penisilin V (10 gün), intramüsküler benzatin penisilin G (tek doz) ve oral amoksisilin'i ilk tercih antibiyotikler olarak önermektedir. Ayrıca, penisilin alerjisi olan hastalar için klindamisin, makrolidler (azitromisin, klaritromisin) gibi alternatif tedavi seçenekleri sunulmaktadır. Medscape
Akut Tonsillofarenjit Hakkında Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Akut tonsillofarenjit nedir?
Akut tonsillofarenjit, bademciklerin ve boğazın ani başlayan iltihabıdır. Genellikle viral etkenlerden kaynaklansa da, bazı durumlarda bakteriyel olabilir.
2. Akut tonsillofarenjitin etkenleri nelerdir?
Viral etkenler: Adenovirüs, Epstein-Barr Virüsü (EBV), Coxsackie virüsleri
Bakteriyel etkenler: En sık A Grubu Beta Hemolitik Streptokok (AGBS, Streptococcus pyogenes)
3. Viral ve bakteriyel tonsillofarenjiti nasıl ayırırız?
Özellik | Viral | Bakteriyel |
|---|---|---|
Öksürük | Var | Genellikle yok |
Burun akıntısı | Var | Yok |
İshal | Var | Yok |
Ateş | Hafif | Yüksek (>38°C) |
Tonsiller eksüda | Yok | Beyaz/sarı tabaka |
Servikal lenfadenopati | Hafif | Hassas ve şiş lenf düğümleri |
4. Centor kriterleri nedir ve nasıl kullanılır?
Kriter | Açıklama |
|---|---|
Ateş >38°C | Yüksek ateş varlığı |
Ön servikal lenfadenopati | Hassas veya şiş lenf düğümleri |
Tonsiller eksüda | Beyaz veya sarı kaplama |
Öksürük yokluğu | Öksürüğün olmaması bakteriyel düşündürür |
Yaş faktörü | 3–14 yaş: +1, 15–44 yaş: 0, ≥45 yaş: −1 |
Centor puanına göre yaklaşım:
0–1 puan → Antibiyotik genellikle gerekmez
2–3 puan → Hızlı antijen testi veya kültür ile doğrulama
4–5 puan → Antibiyotik tedavisi düşünülebilir
5. Akut tonsillofarenjit nasıl tedavi edilir?
Viral tonsillofarenjit:
Semptomatik tedavi yeterlidir
Analjezik/antipiretik ile ağrı ve ateş kontrolü
Bol sıvı ve istirahat
Bakteriyel tonsillofarenjit (AGBS):
Birinci tercih: Penisilin V veya Amoksisilin
Penisilin alerjisi varsa: Makrolidler (Azitromisin, Klaritromisin) veya Klindamisin
Tekrarlayan veya uyum problemi olan olgularda: Benzatin Penisilin G IM tek doz
6. Akut tonsillofarenjit tedavisinde antibiyotik dozları
Tercih | İlaç | Doz ve Süre |
|---|---|---|
1. Tercih | Penisilin V: 500 mg, günde 2–3 kez, 10 gün | Grup A streptokok için ilk tercih; alerji yoksa kullanılır |
2. Tercih | Sefaleksin, Sefadroksil: 20–40 mg/kg/gün, 2–4 doz, 10 gün | Penisilin alerjisi olanlarda alternatif |
3. Tercih | Klindamisin: 7–10 mg/kg/gün, 3 doz, 10 gün | Ciddi alerji veya dirençli olgularda kullanılır |
Özel durum | Benzatin Penisilin G: 1.200.000–2.400.000 ünite IM, tek doz | Tekrarlayan enfeksiyonlar veya uyum sorunu olanlar için; alerji yoksa uygulanır |
Sorumluluk Reddi Beyanı
Reçetemiz.net doktor ve eczacılardan oluşan geniş bir ekip tarafından, doktorlar ve tıp fakültesi öğrencileri için hazırlanmıştır. Buradaki bilgiler bir hekimin teyidine muhtaçtır. Sağlık profesyoneli olmayanların kullanımına uygun değildir. Sitenin amacı hekimlere kolaylık sağlamaktır. Hastanın klinik durumu gözetilerek reçetenin düzenlenmesi tanı koyan hekimin sorumluluğundadır. Reçetemiz.net herhangi bir sorumluluk taşımamaktadır.