Anal Fistül: Kliniği, Tanısı, Tedavisi

Anal fistül, anal kanal ile perianal cilt arasında anormal bir kanal oluşumu ile karakterize kronik bir anorektal hastalıktır. Genellikle anal apse sonrası gelişir ve yaşam kalitesini önemli ölçüde etkiler.

Epidemiyoloji

• Anal fistüllerin gerçek prevalansı bilinmemektedir; çoğu anorektal rahatsızlık hemoroid gibi yanlış tanılanır.

• Anal apse geçiren hastaların %15–38’inde zamanla fistül gelişir.

• Ortalama tanı yaşı: 40 yıl (20–60 yaş arası değişir).

• Erkekler kadınlara göre yaklaşık 2 kat daha fazla fistül geliştirme riski taşır.

Etiyoloji ve Patogenez

Kriptoglandüler (en sık neden)

• Anal fistüllerin %90’dan fazlası kriptoglandüler kökenlidir.

• Anal kanalın dentate line’ındaki kript bezlerinin enfeksiyonu ile başlar.

• Enfekte bezden kaynaklanan apse, iç sfinkteri geçip intersfinkterik düzlemde sonlanır ve nadiren pelvik organlara uzanabilir.

Crohn Hastalığı

• Perianal Crohn’da anoperineal ve anovajinal fistüller sık görülür.

• Anoperinea,tüller: 10 yılda %15, 20 yılda %20–30.

• Crohn’a bağlı fistüller, inflamasyon sonucu bağırsak duvarını delerek oluşur ve daha karmaşık yönetim gerektirir.

Diğer Nedenler

• Obstetrik yaralanmalar: Özellikle uzun süren doğumlarda rektovajinal veya anovajinal fistül.

• Radyoterapi sonrası proktit

• Rektal yabancı cisimler

• Enfeksiyonlar: Tüberküloz, lenfogranüloma venerum, aktinomikoz, HIV

• Malignite: Nadir, özellikle Crohn ilişkili kronik fistüllerde

Sınıflandırma

Parks Sınıflaması (sfinkter ilişkisine göre):

• Ayrıca fistüller basit (düşük transsfinkterik, intersfinkterik) veya karmaşık (yüksek transsfinkterik, Crohn, malignite ilişkili) olarak sınıflandırılır.

Klinik Bulgular

• Kronik irinli akıntı ve iyileşmeyen apse öyküsü

• Perianal bölgede sivilce benzeri açıklık

• Dışkılama veya oturma sırasında ağrı

• Kaşıntı ve kötü kokulu akıntı

Fizik Muayene

• Dış delik: Ciltte küçük, granülasyonlu açıklık

• İç delik: Dentate line civarında; anoskopi veya rektal muayene ile saptanabilir

• Ofis ortamında sonda ile değerlendirme mümkün değilse anestezi altında muayene yapılır

Görüntüleme

• Basit fistüller: Genellikle görüntülemeye gerek yok

• Kompleks, Crohn ilişkili veya tekrarlayan fistüller:

  • Pelvik MRG: Altın standart, sfinkter tutulumunu gösterir

  • Endorektal ultrasonografi (EUS)

  • BT: Daha az tercih edilir

  • Fistülografi: Günümüzde nadiren kullanılır

Tanı

• Öykü ve fizik muayene temel tanı aracıdır

• İç ve dış deliğin prob ile gösterilmesi tanıyı kesinleştirir

• Kompleks vakalarda görüntüleme ek bilgi sağlar

Ayırıcı Tanı

Yönetim

Kriptoglandüler Fistüller

• Cerrahi tedavi tercih edilir

• Amaç: Fistülü ortadan kaldırmak, sfinkteri korumak, nüksü önlemek

Crohn Hastalığına Bağlı Fistüller

• Tıbbi + cerrahi tedavi birlikte uygulanır

• Fistülün komplikasyonları ve inflamasyonun kontrolü esastır

Cerrahi seçenekler, fistül tipi ve hastaya göre belirlenir. Detaylı cerrahi protokoller ayrı bir rehberde ele alınabilir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS) – Anal Fistül

1. Anal fistül nedir?

Anal fistül, anal kanal ile perianal cilt arasında anormal bir kanal oluşumu ile karakterize kronik bir anorektal hastalıktır. Çoğunlukla anal apse sonrasında gelişir ve yaşam kalitesini olumsuz etkiler.

2. Anal fistül kimlerde daha sık görülür?

• Ortalama tanı yaşı 40 yaş civarındadır (20–60 yaş arası).

• Erkeklerde kadınlara göre yaklaşık 2 kat daha sık görülür.

• Anal apse geçiren hastaların %15–38’inde zamanla fistül oluşur.

3. Anal fistül neden oluşur?

• Kriptoglandüler enfeksiyonlar (en sık neden)

• Crohn hastalığı

• Obstetrik travmalar (doğum sonrası)

• Radyoterapi sonrası proktit

• Tüberküloz, HIV, aktinomikoz gibi enfeksiyonlar

• Malignite (nadiren)

4. Anal fistül tipleri nelerdir?

Parks sınıflamasına göre:

Ayrıca fistüller basit veya karmaşık olarak sınıflandırılır.

5. Anal fistül belirtileri nelerdir?

• Kronik irinli akıntı

• İyileşmeyen apse öyküsü

• Perianal bölgede sivilce benzeri açıklık

• Dışkılama veya oturma sırasında ağrı

• Kaşıntı ve kötü kokulu akıntı

6. Anal fistül nasıl tanı konur?

• Fizik muayene: iç ve dış deliklerin saptanması tanı için esastır.

• Görüntüleme: kompleks veya Crohn ilişkili fistüllerde pelvik MRG altın standarttır.

• EUS, BT ve fistülografi yardımcı yöntemlerdir.

7. Anal fistül ile karıştırılabilecek hastalıklar nelerdir?

8. Anal fistül tedavisi nasıl yapılır?

• Kriptoglandüler fistüllerde: Cerrahi tedavi tercih edilir. Amaç, fistülü ortadan kaldırmak, sfinkteri korumak ve nüksü önlemektir.

• Crohn hastalığına bağlı fistüllerde: Medikal + cerrahi tedavi kombine uygulanır.

• Tedavi seçimi, fistülün tipi ve hastanın klinik durumuna göre belirlenir.