Bebeklik Dönemi Taramaları

AİLE HEKİMLİĞİNDE BEBEKLİK DÖNEMİ TARAMALARI

ANNE SÜTÜ VE EMZİRME HAKKINDA BİLGİLENDİRME

Gebeliğin 32. haftasından itibaren bütün gebe izlemleri ile yeni doğandan itibaren 2 yaşa kadar olan tüm bebek izlemlerinde beslenme yetersizliği ve neden olduğu hastalıklardan korunma amacıyla anne sütü ile beslenme ve emzirme konusunda bilgilendirme, protokole (Bebek ve Çocuk İzlem Protokolü) uygun değerlendirme ve tamamlayıcı beslenme konusunda bilgilendirme yapılmalıdır.

Kaynak: https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/kronik-hastaliklar-ve-yasli-sagligi-db/Dokumanlar/Kitaplar/Periyodik_Muayene_Rehberi.pdf

İNMEMİŞ TESTİS MUAYENESİ

6 ay-1 yaş arası bebek takiplerinde en az bir kez inmemiş testis muayenesi yapılmalıdır. Muayene soğuk olmayan bir odada yine soğuk olmayan ellerle yapılmalıdır. Çünkü soğuğa maruz kalan torba ve testisi tutan kaslar kasılarak testisi yukarı çeker. Muayene sırasında doktor testisi muayene edebilmek için çocuğa sırtüstü yatırarak uygun bir pozisyon verir. Şüphelenilen taraf kasıktan itibaren torbaya doğru kibarca sıvazlanarak altında testis olup olmadığı kontrol edilir.

Kaynak: https://www.haluksoylemez.com/inmemis-testis/

TOPUK KANI İLE KONJENİTAL HASTALIK TARAMASI

Fenilketonüri, konjenital hipotroidi, biotinidaz eksikliği, kistik fibrozis, konjenital adrenal hiperplazi taraması amacıyla 3-5 günlük yenidoğanda, topuk kanı alınmalıdır.

Kaynak: https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/kronik-hastaliklar-ve-yasli-sagligi-db/Dokumanlar/Kitaplar/Periyodik_Muayene_Rehberi.pdf

GELİŞİMSEL KALÇA DİSPLAZİSİ

Doğum sonrası ilk 48 saat içinde görevli sağlık personeli bebeğin ailesi ile yüz yüze görüşme yaparak GKD’nin olası nedenleri ve tanısı hakkında aileyi bilgilendirir ve GKD hakkında ayrıntılı bilgiler içeren bir broşürü aileye verir. Sağlık personeli bebekte GKD için bilinen risk faktörleri varsa (Pozitif aile öyküsü, doğum öncesi makadi duruş ya da makadi doğum öyküsü, çoğul gebelik, oligohidroamniyoz öyküsü, tortikollis - metatarsus adduktus - pes kalkaneovalgus gibi eşlik eden deformitelerin varlığı, kundak uygulaması, ilk doğan kız çocukları, bebek kalçalarının ekstansiyon ve adduksiyona zorlandığı her durum) bunları kaydeder. Risk faktörlerinden herhangi biri pozitif ise kalça ultrasonografisi için randevu alınır. Risk faktörü yok ise 4. izleminde (41. gün izlemi) fizik muayene yaptırılması için aile hekimine yönlendirilir. Aile hekimi tarafından 4. izleminde bebeklere risk değerlendirmesi ve kalça fizik muayenesi (Ortolani, Barlow, Abdüksiyon Kısıtlılığı, Kasık ve Uyluk Katlantılarında Asimetri, Bacak Uzunluk Farkı)yapılır. Risk faktörü ve /veya pozitif klinik bulgusu varsa bu bulgular AHBS'ye kaydedilir ve bebek USG için hazırlanmış formla sevk edilir. USG taraması en geç ilk 4-6 hafta arasında tamamlanmalıdır. Daha sonra ilgili sağlık görevlisi tarafından her iki kalçanın Graf yöntemiyle ultasonografik incelemesi yapılır. Her kalçadan standart planda en az iki tane sonogram baskısı alınır ve bunlar Graf’ın ultrasonografik sınıflama sistemine göre değerlendirilir. Değerlendirme sonucu, Aile Hekimine sevk formu üzerinden geri bildirilir ve Aile Hekimi bu sonuçları AHBS ‘ne kaydeder.Yapılan ultrasonografik inceleme sonucunda tip I olarak değerlendirilen kalçalar izlemden çıkarılır, Tip IIa kalçası olan bebekler dahil olmak üzere tip I dışındaki tüm Graf tipi kalçası olan bebekler ortopedi ve travmatoloji uzmanına yönlendirilir.

Kaynak: https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/cocuk-ergen-sagligi-db/Programlar/GKD_Rehberi.pdf

YENİDOĞAN, BEBEK VE ERKEN ÇOCUKLUKTA GÖRMENİN DEĞERLENDİRİLMESİ

0-3 ay bebekler, 36- 48 ay çocuklar ve 6 ya da 7 yaşındaki ilköğretim 1. sınıf çocuklarda olmak üzere, 3 kez periyodik görme muayenesiyle değerlendirme yapılır. 32 hafta ve altındaki tüm prematüreler ve 1500 gram ve altında doğan tüm bebekler 4. haftada Prematüre Retinopatisi (ROP) açısından değerlendirilmek üzere göz muayenesi için sevk edilmelidir. Serebral palsi, Down Sendromu, genetik, metabolik hastalık varlığı, retinablastom, ailenin bebeğin görmesi ile ilgili sorun olduğu yönünde gözlemi olması halinde bebekler göz hastalıklarına yönlendirilmelidir. Retinoblastom, Konjenital Glokom ve Konjenital Katarakt şüphesi veya aile hikayesi olan bebekler acilen göz hastalıkları uzmanına sevk edilmelidir.

0-3 ay bebekler için, oftalmoskop ile gözlerin yapısal olarak doğal olup olmadığına, ışık reaksiyonlarına bakılır ve kırmızı refle testi yapılır. Yapısal olarak doğal olmayan, nistagmus ve/veya şaşılık bulunan, ışık reaksiyonları simetrik olmayan, kırmızı reflenin tek veya iki gözde olmadığı, veya her iki gözde eşit ve simetrik olmadığı durumlarda bebek göz hastalıkları uzmanına sevk edilir.

36-48 aylık çocuklar için, anamnezde sistemik hastalık, kalıtımsal hastalık, şaşılık ya da göz tembelliği ya da diğer göz hastalıkları için aile hikayesi ya da şikayet varsa, inspeksiyonda pitoz, kapak ya da göz anomalileri, şaşılık, nistagmus, ya da kafa pozisyonu olduğunda, oftalmoskopla ışık reaksiyonlarında asimetrik veya uyarı yoksa, oftalmoskopla kırmızı refle testinde asimetri veya tek/çift taraflı refle yoksa, Lea Sembol Testi'nde (Görme Keskinliği Testi) her iki gözde ayrı ayrı 0,5'ten az ya da 2 göz arasında 2 sıra fark olan çocuklar, göz hastalıkları uzmanına sevk edilmelidir.

İlköğretim 1. Sınıf çocuklar için, anamnezde sistemik hastalık, kalıtımsal hastalık, şaşılık ya da göz tembelliği ya da diğer göz hastalıkları için aile hikayesi ya da şikayet varsa, inspeksiyonda pitoz, kapak ya da göz anomalileri, şaşılık, nistagmus, ya da kafa pozisyonu olduğunda, oftalmoskopla ışık reaksiyonlarında asimetrik veya uyarı yoksa, oftalmoskopla kırmızı refle testinde asimetri veya tek/çift taraflı refle yoksa, Lea Sembol Testi'nde (Görme Keskinliği Testi) her iki gözde ayrı ayrı 0,7 ve altında ya da 2 göz arasında 2 sıra fark olan çocuklar, göz hastalıkları uzmanına sevk edilmelidir.

Kaynak: https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/cocuk-ergen-sagligi-db/Programlar/02.08.2019_ULUSAL_GORME_TARAMASI_REHBERI.pdf

YENİDOĞAN İŞİTME TARAMASI

İşitme taraması testinin bebek doğduktan sonraki ilk 72 saat içerisinde, taburcu olmadan önce hastanede yapılması gerekmektedir. 1 ay içinde taramanın tamamlanması (3.izlem olan 3.-25.günler-zorunlu), eğer kayıp varsa 3 ay içinde (6. izlem olan 90.-115. gün zorunlu) tanı alması ve bebeğin 6. ay izleminde (8. izlem 175.-210.gün) ise cihazlandırılması gerekmektedir. Bu süreçte aile hekimlerinin kendilerine kayıtlı bebeklerin taramalarını yaptırıp yaptırmadıklarını sorgulamaları, yaptırmayanları İlgili merkeze yönlendirmeleri ve tanı alma aşamasında ya da tanı almış bebek/çocukların da takiplerine devamlılıklarını kontrol etmeleri gerekmektedir.

Kaynak: https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/kronik-hastaliklar-ve-yasli-sagligi-db/Dokumanlar/Kitaplar/Periyodik_Muayene_Rehberi.pdf

BEBEKLİK VE ÇOCUKLUK ÇAĞI AĞIZ VE DİŞ SAĞLIĞI

Ağız diş sağlığının korunması amacıyla bebekte ilk süt dişinin çıkmasıyla birlikte başlayan diş hekimi kontrolleri, altı aylık periyodlarla tekrarlanmalıdır. Bebek ve erken çocukluk dönemi ağız ve diş sağlığı bakımı ebeveynlere öğretilmelidir.Diş çürüğü, diş eti iltihabı ve değişik anomalilere ve diş travmalarına karşı önlem almak amacıyla 6-7 yaş arası, 12-13 yaş arası ve 15-16 yaş arasındaki çocukların en az birer kez diş hekimine yönlendirilmesi önerilir.

Kaynak: https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/kronik-hastaliklar-ve-yasli-sagligi-db/Dokumanlar/Kitaplar/Periyodik_Muayene_Rehberi.pdf

BEBEKLİK DÖNEMİ TARAMALARI SSS

1. Bebeklerde anne sütü ve emzirme hakkında aile hekiminden hangi bilgilendirmeyi alabilirim?
Gebeliğin 32. haftasından itibaren, tüm gebe izlemleri ve yeni doğandan 2 yaşa kadar olan bebek takiplerinde, aile hekimleri anne sütü ile beslenme, emzirme ve tamamlayıcı beslenme konularında bilgilendirme yapar. Bu süreç, Bebek ve Çocuk İzlem Protokolü’ne uygun şekilde yürütülür.

2. İnmemiş testis muayenesi ne zaman yapılır ve nasıl gerçekleştirilir?
6 ay – 1 yaş arası bebeklerde en az bir kez inmemiş testis muayenesi yapılmalıdır. Muayene, soğuk olmayan bir odada ve ellerle gerçekleştirilir. Doktor, bebeği sırtüstü yatırarak kasıktan torbaya doğru testisi kibarca sıvazlar ve testisin torbada olup olmadığını kontrol eder.

3. Topuk kanı ile hangi hastalıklar taranır ve ne zaman alınır?
Topuk kanı, doğumdan 3-5 gün içinde alınır ve şu konjenital hastalıklar için tarama yapılır:

• Fenilketonüri

• Konjenital hipotroidi

• Biotinidaz eksikliği

• Kistik fibrozis

• Konjenital adrenal hiperplazi

4. Gelişimsel kalça displazisi (GKD) taraması nasıl yapılır?
Doğum sonrası ilk 48 saatte aile bilgilendirilir ve risk faktörleri değerlendirilir. Risk faktörü olan bebekler kalça ultrasonografisi için yönlendirilir. Risk yoksa 41. gün izleminde fizik muayene yapılır. Graf yöntemiyle yapılan USG sonucu Aile Hekimi Bilgi Sistemi’ne (AHBS) kaydedilir ve tip IIa ve üzeri kalçalar ortopedi uzmanına sevk edilir.

5. Bebeklerde görme değerlendirmesi hangi yaşlarda yapılır?
Periyodik görme muayenesi şu yaşlarda yapılır:

• 0-3 ay: Yapısal göz muayenesi, ışık reaksiyonları, kırmızı refle testi

• 36-48 ay: Lea Sembol Testi, göz tembelliği, şaşılık, anamnez ve inspeksiyon

• 6-7 yaş (1. sınıf): Görme keskinliği testi, göz anomalileri, anamnez ve inspeksiyon
  Şüpheli bulgular göz hastalıkları uzmanına sevk edilir.

6. Yenidoğan işitme taraması ne zaman yapılmalıdır?
İşitme taraması doğumdan sonraki ilk 72 saat içinde hastanede yapılır. Tamamlanmamış taramalar 1 ay içinde tamamlanmalı, kayıp varsa 3 ay içinde tanı aldırılmalı ve 6. ay izlemi sırasında cihazlandırma yapılmalıdır. Aile hekimleri bebeklerin taramalarını takip eder ve eksikleri yönlendirir.

7. Bebeklerde ağız ve diş sağlığı için öneriler nelerdir?
Bebeklerde ilk süt dişi çıkmasıyla birlikte diş hekimi kontrolleri başlar ve 6 aylık periyotlarla tekrarlanır. Erken çocuklukta ağız ve diş sağlığı bakımı ebeveynlere öğretilir. 6-7, 12-13 ve 15-16 yaşlarında çocuklar en az birer kez diş hekimine yönlendirilmelidir.