Boğmaca (Pertussis): Tanısı, Tedavisi, Reçeteleri

Boğmaca, en sık Bordetella pertussis bakterisi ile gelişen bir solunum yolu enfeksiyonudur. Çocukluk çağında özellikle bir yaş altındaki bebeklerde ciddi komplikasyonlar yapabilir.

Bulaşma ve Kuluçka Süresi

• Yayılma şekli: Solunum damlacıkları

• Bulaşma riski: Kataral evrede en yüksek

• Ortalama kuluçka süresi: 7–10 gün (6–20 gün arası)

• Kataral faz: En bulaştırıcı dönem

• Komplikasyonlar: Genellikle küçük çocuklarda ve paroksizmal fazda görülür

• Boğmaca bildirimi: Yasal olarak zorunludur

Tanı Kriterleri (CDC)

Aşağıdaki kriterlerden en az biri ile ≥2 hafta süren akut şiddetli öksürük varlığı:

• Paroksismal öksürük

• İnspiratuar öksürük / çığlık benzeri ses

• Posttussif kusma

• Apne

Vaka tanımı: Yukarıdaki belirtilerden en az biriyle birlikte laboratuvar ile doğrulanmış bir vaka ile temas.

Klinik Bulgular

• Tipik paroksismal öksürük: Tanı için en önemli kriter

• Hemogram: Lenfositik lökositoz, bebeklerde beyaz küre ve lenfosit sayısı hastalık şiddeti ile korelasyon gösterir

• Akciğer grafisi: Genellikle normal veya peribronşial belirginleşme, atelektazi

• Tanı yöntemleri: Kültür, seroloji ve PCR kesin tanı sağlar, ancak tedavi için sonuçların beklenmesi gerekmez

Boğmacanın Fazları

*Kataral faz en bulaştırıcı fazdır. Komplikasyonlar genellikle küçük çocuklarda ve paroksizmal fazda görülür. Boğmaca bildirimi zorunlu bir hastalıktır.

Genel Tedavi Prensipleri

• Yatarak tedavi endikasyonu: 6 aydan küçük bebekler. Beslenemeyen, siyanozu olan, apneye giren. Herhangi bir boğmaca komplikasyonu gelişen çocuklar

• İlk seçenek antibiyotik: Makrolidler

• Alternatif: Trimetoprim-sulfametoksazol (2 aydan küçüklerde önerilmez)

• Destekleyici bakım: Oksijenizasyon, hidrasyon ve beslenme sağlanmalıdır

• Steroid, bronkodilatör ve IVIG: Rutin tedavide yeri yoktur

Antibiyotik Tedavisi

Önemli: Öksürük tetikleyen manevralardan (nazal aspirasyon), soğuk hava, ajitasyon/ağlama gibi durumlardan kaçınılmalıdır. Öksürük şuruplarının faydası kanıtlanmamıştır.

Yatış Endikasyonları

• 4 ay altı hastalar

• Respiratuar distress bulgusu (takipne, siyanoz)

• Beslenme bozukluğu

• Pnömoni varlığı

İzolasyon

• Hastanede tedavi alanlarda tedavi başlangıcından itibaren 5 gün boyunca maske ile korunma/solunum yolu izolasyonu önerilir.

Profilaksi

• Yakın temaslı aile bireylerine Azitromisin uygulanır.

• Tüm ev içi temaslılara ve yakın temaslılara yaş, aşılama durumu veya bulgulara bakılmaksızın 14 gün süreyle makrolid profilaksisi verilmelidir.

Korunma

• Rutin aşı takvimi: 2, 4, 6, 18 ve 48. aylarda aselüler boğmaca aşısı

• Hastalığı geçirmek veya aşı olmak ömür boyu bağışıklık sağlamaz.

• Antikor titreleri 5–10 yıl içinde düşer.

• Önerilen strateji: Her gebelikte (tercihen 27–36. haftalar) anne Tdap aşısı. Bebekle yakın temas eden erişkinlerin Tdap aşısı (Koza stratejisi)

Temas Durumunda

• 7 yaş altı ve dört dozdan az boğmaca aşısı yapılmış çocuklarda ek doz aşı

• Üçüncü doz altı aydan önce yapılmışsa veya dördüncü doz 3 yıl önce yapılmışsa rapel aşılama önerilir.

SSS (Sıkça Sorulan Sorular) – Boğmaca (Pertussis)

1. Boğmaca (Pertussis) nedir ve hangi yaş gruplarında risklidir?
Boğmaca, en sık Bordetella pertussis bakterisinin yol açtığı solunum yolu enfeksiyonudur. Özellikle bir yaş altı bebeklerde ciddi komplikasyonlar yapabilir.

2. Boğmaca nasıl bulaşır ve kuluçka süresi ne kadardır?

• Yayılma şekli: Solunum damlacıkları

• En bulaştırıcı dönem: Kataral faz (ilk 1–2 hafta)

• Ortalama kuluçka süresi: 7–10 gün (6–20 gün arası)

3. Boğmaca belirtileri nelerdir ve hastalık hangi fazlarda seyreder?

• Kataral faz (1–2 hafta): Hafif burun akıntısı, hapşırma, hafif öksürük, hafif ateş

• Paroksismal faz (2–6 hafta): Şiddetli öksürük nöbetleri, boğmaca tarzı öksürük, öksürük sonrası kusma, kırmızı/mor yüz, bazen konjunktival kanama

• Konvalesan faz (2–3 hafta): Öksürük yavaş yavaş azalır, genel durum düzelir

4. Boğmaca tanısı nasıl konur?

• CDC kriterlerine göre ≥2 hafta süren akut şiddetli öksürükten biri veya daha fazlası: paroksismal öksürük, inspiratuar öksürük/çığlık benzeri ses, posttussif kusma veya apne

• Laboratuvar yöntemleri: Kültür, PCR ve seroloji

• Tanı için tedavi beklenmez, klinik bulgular yeterlidir

5. Boğmaca tedavisinde hangi antibiyotikler kullanılır?

• İlk tercih: Makrolidler (Azitromisin, Klaritromisin)

• Alternatif: Trimetoprim-sulfametoksazol (2 aydan küçüklerde önerilmez)

• Tedavi süresi ve dozlar yaş grubuna göre değişir:

  • Azitromisin: 10 mg/kg/gün, 5 gün

  • Klaritromisin: 15–20 mg/kg/gün, 7–10 gün (2 doza bölünerek)

6. Boğmaca tedavisinde destekleyici bakım nelerdir?

• Oksijenizasyonun sağlanması

• Yeterli hidrasyon ve beslenme desteği

• Öksürüğü tetikleyen manevralardan kaçınmak (nazal aspirasyon, soğuk hava, ajitasyon/ağlama)

• Steroid, bronkodilatör ve IVIG rutin tedavide önerilmez

7. Boğmaca hastalarının yatış endikasyonları nelerdir?

• 4 ay altı bebekler

• Solunum sıkıntısı (takipne, siyanoz)

• Beslenme bozukluğu

• Pnömoni veya diğer komplikasyonların varlığı

8. Boğmaca hastalarında izolasyon süresi ne kadardır?
Hastanede tedavi alan çocuklar için tedavi başlangıcından itibaren 5 gün boyunca maske ile solunum yolu izolasyonu önerilir.

9. Boğmaca profilaksisi nasıl uygulanır?

• Yakın temaslı aile bireylerine Azitromisin uygulanır

• Ev içi temaslılara yaş ve aşı durumuna bakılmaksızın 14 gün süreyle makrolid profilaksisi önerilir

10. Boğmaca aşıları ve korunma stratejileri nelerdir?

• Rutin aşı takvimi: 2, 4, 6, 18 ve 48. aylarda aselüler boğmaca aşısı

• Anne aşısı: Her gebelikte (tercihen 27–36. haftalar) Tdap aşısı

• Bebekle yakın temas eden erişkinlerin Tdap aşısı (Koza stratejisi)

• Hastalığı geçirmek veya aşı olmak ömür boyu bağışıklık sağlamaz; antikor titreleri 5–10 yıl içinde düşer

11. Boğmaca aşısı tamamlanmamış veya eksik olan çocuklarda yapılacaklar nelerdir?

• 7 yaş altı ve dört dozdan az boğmaca aşısı yapılmış çocuklarda ek doz aşı

• Üçüncü doz altı aydan önce veya dördüncü doz 3 yıl önce yapılmışsa rapel aşılama önerilir