Boyun Fıtığı (Servikal Radikülopati): Tanısı, Tedavisi, Reçeteleri

Servikal Omurga Anatomisi

Boyun omurgası (servikal omurga), baş ile gövde arasındaki hareket ve desteği sağlayan yedi omurdan (C1–C7) oluşur. Omurlar arasında yer alan intervertebral diskler, yük dağılımını sağlar ve hareket kabiliyetine katkıda bulunur. Omurilik bu omurların içinden geçen spinal kanalda yer alır; buradan çıkan servikal sinir kökleri, kola, boyuna ve gövdeye uzanır.

Servikal Omurlar

• C1 (Atlas): Kafatası ile C2 arasında yer alır, gövdesi ve spinöz çıkıntısı yoktur.

• C2 (Axis): Dens adı verilen çıkıntısı atlasın rotasyonuna olanak tanır.

• C3–C7: Tipik yapıya sahiptir; vertebral cisim, pedikül, faset eklemler ve spinöz çıkıntılardan oluşur.

Servikal Eklemler

• Atlanto-okipital eklem: Başın fleksiyon ve ekstansiyon hareketlerini sağlar.

• Atlanto-aksiyel eklem: Başın rotasyonundan sorumludur.

• Faset eklemler: Omurlar arasında yer alan sinovyal eklemlerdir, hareket yönünü sınırlar.

• Unkovertebral eklemler (Luschka eklemleri): C3–C7 arasında bulunur, yan fleksiyonu sınırlar ve dejeneratif değişikliklere yatkındır.

Disk ve Foramen Yapısı

C2–C7 diskleri dışta anulus fibrosus, içte nucleus pulposus’tan oluşur. Yaşla birlikte disk yüksekliği azalır. Posterior longitudinal ligaman disk fıtıklarını tam olarak engellemez, bu nedenle fıtıklaşmalar sıklıkla lateralden gelişir. Sinir köklerinin geçtiği intervertebral foramenler daraldığında radikülopati meydana gelir.

Sinir Kökleri ve Dağılımı

Servikal bölgede 8 çift sinir kökü (C1–C8) bulunur. C1–C7 sinirleri omurun üstünden, C8 siniri ise C7–T1 arasından çıkar.

• Dorsal kök: Duyu sinyalleri taşır.

• Ventral kök: Motor sinyalleri taşır.

Dorsal ve ventral ramiler olarak dallanan bu sinirler, boyun ve kol kaslarını innerve eder.
C1–C4 servikal pleksusu, C5–T1 ise brakial pleksusu oluşturur.

Servikal Radikülopati (Boyun Fıtığı)

Servikal radikülopati, bir sinir kökünün sıkışması, basıya uğraması veya inflamasyonu sonucu ortaya çıkan klinik tablodur. Ana belirtiler ağrı, uyuşma, duyu kaybı ve kas güçsüzlüğüdür. Genellikle sinir kökü seviyesinde (foramen) gelişir.

En Sık Etkilenen Kökler

• C7 (%70) – en sık etkilenen kök

• C6 (%20) – ikinci sırada

• C5, C8, T1 – daha nadir

Servikal Radikülopati Nedenleri

1. Servikal Spondiloz (Dejeneratif Değişiklikler)

En sık nedendir. Disk yüksekliği azalır, osteofitler gelişir, foraminal daralma oluşur ve sinir kökleri sıkışır.

2. Servikal Disk Hernisi

Genellikle gençlerde görülür. Posterolateral herni sinir kökünü, santral herni ise omuriliği etkiler.

3. Diğer Nedenler

• İskemik hastalıklar (örneğin diyabetik nöropati, vaskülit)

• Travmalar (kök avulsiyonu)

• Enfeksiyonlar (Herpes zoster, Lyme)

• Tümör veya vasküler lezyonlar

• İnflamatuvar hastalıklar (Guillain-Barré sendromu, sarkoidoz)

Non-kompresif nedenlerde radyolojik bulgu olmayabilir; bu durumda elektrofizyolojik testler önemlidir.

Epidemiyoloji

Servikal radikülopati toplumda 1.2–5.8/1000 kişi oranında görülür.
En sık 40–60 yaş aralığında ve erkeklerde daha yaygındır.
Yaşla birlikte dejeneratif değişikliklerin artması sıklığı yükseltir.

Klinik Bulgular

Belirtiler, etkilenen sinir köküne göre değişir.
En yaygın şikayetler:

• Boyun, omuz, kol veya elde ağrı

• Uyuşma veya parestezi

• Kas gücü kaybı

• Derin tendon reflekslerinde azalma

Semptomların Özellikleri

• Başlangıç: Disk hernisiyle ani, spondilozla yavaş gelişebilir.

• Tetikleyiciler: Fiziksel zorlanma, ani boyun hareketi, travma.

Radikülopati Düzeylerine Göre Bulgular

Tanısal Yaklaşım

Servikal radikülopati tanısı, öykü ve fizik muayene ile konur.
Kesin tanı için tek bir “altın standart” test yoktur.

Klinik Değerlendirme

• Boyundan kola yayılan ağrı ve parestezi

• İnce motor hareketlerde zorluk (düğme ilikleme, kavrama)

• Motor kayıp veya refleks azalması

Provokatif Testler

• Spurling manevrası: Başın ağrılı tarafa rotasyon ve ekstansiyonu sırasında ağrının kola yayılması testin pozitif olduğunu gösterir.

• Omuz abdüksiyon testi: Elin başın üzerine konmasıyla ağrının azalması radikülopatiyi destekler.

Görüntüleme ve Tanı Testleri

Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRG)

Disk hernisi, osteofit veya foraminal daralma varlığını gösterir.
Kontrastlı MRG, enfeksiyon veya tümör şüphesinde tercih edilir.

Bilgisayarlı Tomografi (BT) / BT Miyelografi

MRG yapılamayan hastalarda kemik yapı değerlendirmesi için kullanılır.
BT miyelografi, metal implant veya kompleks olgularda değerlidir.

Elektrofizyolojik Testler

• Sinir ileti çalışmaları (NCS): Motor iletimde azalma gösterebilir.

• EMG: Denervasyon bulguları ile tanıyı destekler.

• Paraspinal kaslarda fibrilasyonlar 10–14 gün, ekstremitelerde 2–4 haftada ortaya çıkar.

Ayırıcı Tanı

• Servikal spondilotik myelopati: İki taraflı bulgular, spastisite, yürüme bozukluğu ve patolojik reflekslerle seyreder.

• Brakiyal pleksopati ve mononöropatiler: Duyusal kayıplar dermatomal değil, periferik sinir dağılımına uyar.

• Kas-iskelet sistemi patolojileri: Omuz artrozu, rotator manşet yırtığı, torasik outlet sendromu gibi durumlar benzer ağrılara yol açabilir.

• Romatolojik ve enfeksiyöz hastalıklar: Romatoid artrit, fibromiyalji, menenjit veya vertebral arter diseksiyonu da benzer klinik oluşturabilir.

  ---

  Boyun Fıtığı (Servikal Radikülopati) Hakkında Sık Sorulan Sorular (SSS)

  1. Boyun fıtığı (servikal radikülopati) nedir?
  Boyun fıtığı, boyun omurları arasındaki diskin dışa taşarak omurilikten çıkan sinir köklerine baskı yapmasıyla oluşur. Bu durum “servikal radikülopati” olarak adlandırılır ve sinir sıkışmasına bağlı ağrı, uyuşma veya kas güçsüzlüğüyle kendini gösterir.

  2. Boyun fıtığının en sık nedenleri nelerdir?
  En yaygın neden servikal spondiloz (yaşa bağlı dejenerasyon) ve servikal disk hernisidir. Bunun dışında travmalar, enfeksiyonlar, tümörler, diyabetik nöropati ve inflamatuvar hastalıklar da boyun fıtığına yol açabilir.

  3. Boyun fıtığı belirtileri nelerdir?
  Boyundan omuza, kola veya ele yayılan ağrı en tipik belirtidir. Ayrıca uyuşma, karıncalanma, duyu kaybı, kas gücü azalması ve refleks kayıpları görülebilir. C7 ve C6 sinir kökleri en sık etkilenir.

  4. Boyun fıtığı nasıl teşhis edilir?
  Tanı; öykü, fizik muayene ve provokatif testlerle (örneğin Spurling testi) desteklenir. Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRG), sinir sıkışmasını gösteren en güvenilir yöntemdir. EMG (elektromiyografi) testi de sinir hasarını objektif olarak değerlendirir.

  5. Boyun fıtığı tedavisinde hangi yöntemler kullanılır?
  Tedavi, hastalığın şiddetine göre değişir. Hafif olgularda ağrı kesici (NSAID), kas gevşetici ilaçlar, fizik tedavi ve egzersiz yeterlidir. Ağrının geçmediği veya güçsüzlüğün ilerlediği durumlarda cerrahi dekompresyon gerekebilir.

  6. Boyun fıtığında hangi ilaçlar kullanılır?
  İlk basamakta ağrı kontrolü için NSAID’ler (naproksen, ibuprofen), kas spazmı varsa kas gevşeticiler, gerekirse kısa süreli kortikosteroid reçeteleri tercih edilir. Şiddetli vakalarda epidural steroid enjeksiyonları uygulanabilir.

  7. Fizik tedavi boyun fıtığında ne kadar etkilidir?
  Evet, fizik tedavi genellikle ilk tercih edilen konservatif yöntemdir. Kasları güçlendiren ve postürü düzelten egzersizler sinir üzerindeki basıyı azaltır, ağrıyı hafifletir ve iyileşme sürecini hızlandırır.

  8. Boyun fıtığı kendiliğinden geçer mi?
  Hafif ve orta düzey boyun fıtıklarının çoğu 4–6 hafta içinde kendiliğinden iyileşebilir. Ancak şiddetli ağrı, kas güçsüzlüğü veya kol uyuşması varsa mutlaka doktor kontrolü gerekir. Gecikmiş tedavi kalıcı sinir hasarına neden olabilir.

  9. Boyun fıtığı ameliyatı ne zaman gerekir?
  Konservatif tedaviye rağmen ağrı geçmiyorsa, ilerleyici motor kayıp geliştiyse veya MRI’da belirgin sinir basısı varsa cerrahi endikasyon oluşur. Mikrocerrahi diskektomi, anterior servikal diskektomi ve füzyon (ACDF) en sık uygulanan yöntemlerdir.

  10. Boyun fıtığı ile karıştırılan hastalıklar nelerdir?
  Omuz artrozu, rotator manşet yırtığı, brakiyal pleksopati, torasik outlet sendromu, romatolojik hastalıklar ve servikal spondilotik miyelopati benzer semptomlar gösterebilir. Bu nedenle doğru tanı için nörolojik muayene ve görüntüleme şarttır.

  11. Boyun fıtığı ameliyatı sonrası iyileşme süreci ne kadar sürer?
  Ameliyat sonrası hastalar genellikle 2–4 hafta içinde günlük yaşamına döner. Ancak fizik tedavi programına düzenli devam edilmesi, doğru duruş alışkanlıkları ve boyun kaslarını güçlendirme egzersizleri iyileşmeyi hızlandırır.

  12. Boyun fıtığı tekrarlar mı?
  Evet. Özellikle uzun süre masa başı çalışma, yanlış duruş, sigara kullanımı ve hareketsiz yaşam tarzı tekrarlama riskini artırır. Düzenli egzersiz, ergonomik oturma pozisyonu ve kilo kontrolü nüksü önlemeye yardımcı olur.