Mesleki Cilt Hastalıkları

Mesleki cilt hastalıkları, işyeri hekimliğinde en sık görülen ikinci meslek hastalığı grubudur. İşe bağlı irritan ve alerjenlerle temas sonucu gelişir ve çalışanların iş performansını düşürebilir, iş kazası riskini artırabilir ve uzun vadede kronikleşebilir. Mesleki cilt hastalıkları genellikle eller, ön kollar ve yüz bölgelerinde görülür, ancak tüm vücudu etkileyebilir.

Klinik Tablolar

• İrritan Kontakt Dermatit (IKD)

  • Sabun, deterjan, çözücüler, asit/baz maruziyeti ile ortaya çıkar

  • Kızarıklık, çatlama, kabuklanma, kaşıntı

• Alerjik Kontakt Dermatit (AKD)

  • Lateks, nikel, krom ve parfüm gibi alerjenlere bağlıdır

  • Tekrarlayan maruziyet ile kronikleşebilir

• Fotokontakt Dermatit

  • Kimyasal maddelerin güneş ışığı ile reaksiyona girmesi sonucu gelişir

• Lateks Alerjisi

  • Özellikle sağlık çalışanları ve temizlik personelinde sık görülür

  • Cilt bulgularının yanında sistemik reaksiyonlar (urtiker, anafilaksi) oluşabilir

Tanı Yaklaşımı

• Ayrıntılı iş ve maruziyet öyküsü: İş kolu, temas süresi, koruyucu ekipman kullanımı

• Fizik muayene: Lezyon dağılımı, cilt tipi, akut veya kronik değişiklikler

• Dermatolojik testler:

  • Patch test (alerjen tespiti)

  • Prick test (lateks, polen vb. sistemik alerji)

• Çalışma ortamı değerlendirmesi: Kimyasal ve fiziksel risklerin ölçümü

Yönetim ve Tedavi

1. Maruziyetin azaltılması / eliminasyon

   • İrritan ve alerjenlerle teması sınırlama

   • Eldiven, koruyucu krem ve bariyer ürünleri kullanımı

2. Tıbbi tedavi

   • Topikal steroidler ve antiinflamatuvar kremler

   • Kaşıntı ve irritasyon için antihistaminik uygulamalar

   • Şiddetli veya yaygın olgularda sistemik tedavi

3. Eğitim ve bilinçlendirme

   • Çalışanlara temizlik, kurutma ve koruma yöntemleri öğretilmeli

   • İş yükü ve temizlik sıklığı ergonomik olarak düzenlenmeli

4. Periyodik izlem

   • Yıllık veya risk bazlı kontroller ile cilt sağlığı takip edilmeli

   • Yeni lezyon veya semptomlarda hızlı müdahale

Önleme Stratejileri

• İş istasyonu ve malzemelerin dermatolojik güvenliğinin sağlanması

• Uygun eldiven ve bariyer kremlerin temini

• Kimyasal maddelerin sınıflandırılması ve güvenli kullanım talimatları

• Eğitim ve farkındalık programları

Daha Detaylı Bilgi İçin Başvuru Kaynakları:

1. Bureau of Labor Statistics (BLS). Occupational Skin Diseases Statistics. 2023.

2. NIOSH (National Institute for Occupational Safety and Health). Occupational Skin Disorders. 2021.

3. Rycroft RJ, Menne T, Frosch PJ. Occupational Contact Dermatitis. Springer, 2014.

4. Türkiye Cumhuriyeti Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. Meslek Hastalıkları Rehberi, 2024.

5. Kanerva L, Estlander T. Occupational Dermatology: Guidelines for Diagnosis and Management. Curr Probl Dermatol. 2017;52: 55–67.

6. ILO (International Labour Organization). Occupational Safety and Health Guidelines, 2023.

7. White IR, et al. Management of Occupational Dermatitis in Healthcare Workers. Occup Med (Lond). 2019;69(4): 239–247.

Sık Sorulan Sorular (SSS) – Mesleki Cilt Hastalıkları

1. Mesleki cilt hastalıkları nedir ve kimlerde görülür?

Mesleki cilt hastalıkları, işyerinde irritan veya alerjen maddelere maruziyet sonucu gelişir. Genellikle eller, ön kollar ve yüzde görülür. Sağlık, temizlik, gıda, kuaför ve metal sektörlerinde çalışanlarda sık rastlanır.

2. En yaygın mesleki cilt hastalıkları hangileridir?

En sık görülenler:

• İrritan Kontakt Dermatit (IKD): Sabun, deterjan, çözücüler, asit/baz teması ile ortaya çıkar.

• Alerjik Kontakt Dermatit (AKD): Lateks, nikel, krom ve parfümlere bağlıdır.

• Fotokontakt Dermatit: Kimyasal maddelerin güneş ışığı ile reaksiyonu sonucu gelişir.

• Lateks Alerjisi: Özellikle sağlık ve temizlik çalışanlarında görülür; sistemik reaksiyonlar oluşabilir.

3. Tanı nasıl konur?

• Ayrıntılı iş ve maruziyet öyküsü (iş kolu, temas süresi, koruyucu ekipman)

• Fizik muayene (lezyon dağılımı, cilt tipi, akut/kronik değişiklikler)

• Dermatolojik testler: Patch test (alerjen tespiti), Prick test (sistemik alerji)

• Çalışma ortamı değerlendirmesi (kimyasal ve fiziksel risk ölçümleri)

4. Mesleki cilt hastalıklarında tedavi yöntemleri nelerdir?

• Maruziyetin azaltılması: Temasın sınırlanması, eldiven ve koruyucu krem kullanımı

• Tıbbi tedavi: Topikal steroidler, antiinflamatuvar kremler, antihistaminikler; şiddetli olgularda sistemik tedavi

• Eğitim: Doğru temizlik ve koruma yöntemleri, iş yükünün ergonomik düzenlenmesi

• Periyodik izlem: Risk bazlı veya yıllık kontroller ile cilt sağlığının takip edilmesi

5. Mesleki cilt hastalıklarını önlemek için hangi stratejiler uygulanır?

• İş istasyonu ve malzemelerin dermatolojik güvenliğini sağlamak

• Uygun eldiven ve bariyer kremlerin temini

• Kimyasal maddelerin güvenli kullanım talimatları ve sınıflandırması

• Çalışanlara eğitim ve farkındalık programları

6. Mesleki cilt hastalığı tespit edildiğinde işyeri hekiminin rolü nedir?

İşyeri hekimi, hastalığı erken tespit ederek maruziyeti azaltır, tedavi ve izlem planı oluşturur, gerekli durumlarda iş değişikliği veya geçici işten uzaklaştırma kararı alır ve meslek hastalığı bildirimini yapar.