Çocuklarda Büyüme Ağrıları: Klinik, Yaklaşım, Tedavi

Tanım

“Büyüme ağrıları” (growing pains), çocuklarda özellikle alt ekstremitelerde ortaya çıkan, genellikle geceleri hissedilen, tekrarlayıcı fakat iyi huylu ağrılarla karakterizedir. Terim ilk olarak 19. yüzyılda “maladies de la croissance” şeklinde tanımlanmıştır. Günümüzde bu ağrıların doğrudan büyüme süreciyle ilişkili olmadığı bilinmektedir.

Tipik klinik özellikler:

• İki taraflı, tekrarlayan bacak ağrıları

• Genellikle öğleden sonra veya gece ortaya çıkar

• Sabah ağrısız dönemler

• Eklemde şişlik, kızarıklık, hassasiyet, topallama veya hareket kısıtlılığı yoktur

• Fizik muayene çoğu zaman normaldir

Epidemiyoloji

Büyüme ağrıları oldukça sık görülmekle birlikte prevalans çalışmaları arasında büyük farklılıklar vardır. Bu fark; tanım kriterleri, çalışma ortamı ve yaş gruplarından kaynaklanır.

• Görülme sıklığı: %1,2 – %57

• En sık yaş grubu: 3–12 yaş

• 10 yaşından sonra sıklığı azalır

• Kızlarda biraz daha fazla bildirilmektedir

• Doğuştan kalp hastalığı veya damak yarığı olan çocuklarda daha sık görülür

• Coğrafi farklılıklar mevcuttur (ör. Avustralya %37, Hindistan %1,2–2,1)

Etiyoloji ve Patofizyoloji

Büyüme ağrılarının tek bir nedeni yoktur; genetik, mekanik ve biyokimyasal faktörlerin etkileşimi söz konusudur.

1. Genetik Yatkınlık

• Aile öyküsü pozitif olanlarda risk artar

• Tek yumurta ikizlerinde belirgin korelasyon bildirilmiştir

• Huzursuz bacak sendromu ile birliktelik sık görülür

2. Mekanik Faktörler

• Hipermobilite (eklem gevşekliği) bazı çalışmalarda ilişkilendirilmiştir

• Ayakta pronasyon, genu valgum gibi mekanik anomaliler katkıda bulunabilir

• Fiziksel aktivite sonrası ağrılar artabilir

3. Kemik Yoğunluğu ve Kas İskelet Sistemi Faktörleri

• Ultrason çalışmaları: düşük kemik ses iletim hızı (SOS)

• D vitamini desteğiyle ağrı azalabileceği gösterilmiştir

4. D Vitamini Eksikliği

• Düşük D vitamini düzeyi olan çocuklarda büyüme ağrısı daha sık

• Güneşli bölgelerde bu ilişki daha zayıftır

• Takviye sonrası semptomlarda gerileme olabilir

5. Nörosensoriyel Mekanizmalar

• Fibromiyalji benzeri hassasiyet noktalarında ağrı eşiği düşüktür

• Merkezi sinir sistemi ağrı modülasyonunda farklılıklar bildirilmiştir

6. Psikolojik Faktörler

• Stres, anksiyete ve duygusal yük büyüme ağrılarında tetikleyici olabilir.

Klinik Özellikler

• Yerleşim: Alt ekstremitelerde (uyluk, baldır, diz arkası, kaval kemiği), daha nadir üst ekstremite

• Ağrı tipi: Derin, sızlayıcı veya kramp tarzında

• Zamanlama: Öğleden sonra – gece, sabah kaybolur

• Frekans: Haftada birkaç kez, bazen her gün

• Fizik muayene: Normal

• Eşlik eden durumlar: Karın ağrısı, baş ağrısı, hipermobilite, düz tabanlık

Uyarı: Eğer ağrı tek taraflı, sabahları mevcut, topallama veya sistemik semptomlarla seyrediyorsa mutlaka altta yatan organik patoloji araştırılmalıdır.

Tanı

Büyüme ağrıları için evrensel tanı kriteri bulunmamaktadır. Tanı dışlama esasına dayanır. Tipik öykü ve normal fizik muayene tanı için yeterlidir.

Tipik Tanı Kriterleri (Önerilen)

Ek Testler Gerektiren Durumlar:

• Tek taraflı veya sabit ağrılar

• Sabah tutukluğu

• Eklem şişliği veya kızarıklık

• Sistemik belirtiler (ateş, kilo kaybı)

• Topallama veya hareket kısıtlılığı

Ayırıcı Tanı

Tedavi

Tedavi çoğunlukla semptomatiktir. Spesifik bir farmakolojik tedavi yoktur.

1. Eğitim ve Güven Verme

• Aileye durumun benign olduğu anlatılmalı

• Çocuğun aktivitelerine devam etmesi teşvik edilmeli

• Gereksiz tetkiklerden kaçınılmalı

2. İlaç Dışı Tedavi

• Masaj ve sıcak uygulama

• Germe egzersizleri (hamstring, kuadriseps, adduktor)

• Ortez (düz tabanlık varsa)

3. Farmakolojik Tedavi

• Parasetamol veya NSAİİ (ibuprofen, naproksen)

• Gece sık ataklarda uzun etkili NSAİİ düşünülebilir

• D vitamini veya demir eksikliği varsa yerine koyma

Prognoz

• Seyir iyi huyludur; genellikle ergenlikte kendiliğinden kaybolur.

• Büyüme ağrısı olan çocuklarda fibromiyalji riski artmamıştır.

• Migren gelişme riskinde hafif artış bildiren bazı çalışmalar mevcuttur.

• Uzun dönem izlem gerektiren ciddi sekeller beklenmez.

Kaynakça

1. Evans AM, Scutter SD. Prevalence of "growing pains" in young children. J Pediatr. 2004;145(2):255–258.

2. Oster J, Nielsen A. Growing pains: a clinical investigation of a school population. Acta Paediatr Scand. 1972;61(3):329–334.

3. Uziel Y, Hashkes PJ. Growing pains in children. Pediatr Rheumatol Online J. 2007;5:5.

4. Pavone V, et al. Growing pains: A clinical study of 223 children. J Pediatr Orthop. 2011;31(6):606–609.

5. Walters AS, et al. Pediatric restless legs syndrome and growing pains: Are they the same or different? Sleep Med. 2013;14(12):1247–1252.

6. Mohanta MP. Growing pains: Practically nothing or a major pain? J Pediatr Orthop B. 2014;23(1):20–25.

7. Brenning R. Growing pains: Clinical and laboratory observations. Acta Paediatr Scand. 1960;49(1):38–50.

8. Hashkes PJ, Friedland O, Jaber L, Cohen HA, Wolach B, Uziel Y. Decreased pain threshold in children with growing pains. J Rheumatol. 2004;31(3):610–613.

9. Walters AS. Is restless legs syndrome different from growing pains? Sleep Med. 2010;11(8):708–710.

10. Champion D, et al. Growing pains: twin family study evidence for genetic susceptibility. Eur J Pain. 2012;16(9):1224–1231.

Çocuklarda Büyüme Ağrıları – Sık Sorulan Sorular (SSS)

1. Büyüme ağrısı nedir?
Büyüme ağrısı; özellikle 3–12 yaş arası çocuklarda, genellikle bacaklarda ortaya çıkan, tekrarlayıcı ancak iyi huylu ağrılardır. Bu ağrılar çoğunlukla akşam veya gece hissedilir, sabah ise tamamen kaybolur.

2. Büyüme ağrısı neden olur?
Kesin nedeni bilinmemektedir. Genetik yatkınlık, eklem gevşekliği (hipermobilite), mekanik faktörler, D vitamini eksikliği, nörosensoriyel mekanizmalar ve psikolojik faktörlerin birlikte rol oynadığı düşünülmektedir.

3. Büyüme ağrıları hangi yaşta görülür?
En sık 3–12 yaş arasında görülür. 10 yaşından sonra sıklığı azalır. Kız çocuklarında erkeklere göre biraz daha fazla bildirilmiştir.

4. Büyüme ağrısının tipik belirtileri nelerdir?

• İki taraflı bacak ağrısı (uyluk, baldır, diz arkası)

• Gece veya akşam saatlerinde ortaya çıkma

• Sabah ağrısız dönem

• Fizik muayenede şişlik, kızarıklık veya hareket kısıtlılığı olmaması

5. Büyüme ağrısı nasıl teşhis edilir?
Tanı, tipik klinik öykü ve normal fizik muayene bulgularına dayanır. Laboratuvar veya görüntüleme testlerine genellikle gerek yoktur. Organik nedenlerden şüphelenildiğinde ileri tetkikler yapılabilir.

6. Büyüme ağrısı başka hastalıklarla karıştırılabilir mi?
Evet. Tek taraflı, sabahları mevcut, şişlik veya topallama eşlik eden ağrılarda romatolojik, enfeksiyöz veya onkolojik hastalıklar ayırıcı tanıda düşünülmelidir.

7. Büyüme ağrısında hangi durumlarda doktora gidilmelidir?

• Tek taraflı veya sürekli ağrı

• Sabah ağrısı veya tutukluk

• Eklem şişliği veya kızarıklık

• Ateş, kilo kaybı gibi sistemik belirtiler

• Topallama veya hareket kısıtlılığı

8. Büyüme ağrısı nasıl tedavi edilir?

• Aileye durumun iyi huylu olduğu anlatılır.

• Masaj, sıcak uygulama ve germe egzersizleri önerilir.

• Parasetamol veya ibuprofen gibi ağrı kesiciler kullanılabilir.

• D vitamini veya demir eksikliği varsa yerine konur.

• Gereksiz tetkiklerden kaçınılır.

9. Büyüme ağrısı kalıcı hasar bırakır mı?
Hayır. Büyüme ağrıları genellikle ergenlik döneminde kendiliğinden geçer ve kalıcı bir hasar veya fonksiyon kaybına neden olmaz.

10. Büyüme ağrısı olan çocuklar egzersiz yapabilir mi?
Evet. Aktivitelere devam edilmesi önerilir. Hatta düzenli fiziksel aktivite, ağrıların azalmasına yardımcı olabilir. Gerektiğinde tabanlık veya ortotik destekler kullanılabilir.