Majör Depresif Bozukluk (Depresyon): Tanısı, Tedavisi, Reçeteleri

Tanım

Majör depresif bozukluk (MDB), duygudurum bozukluğu grubunda yer alan ve bireyin günlük yaşamını ciddi şekilde etkileyen psikiyatrik bir durumdur.
MDB, en az iki haftalık süre boyunca depresif ruh hali veya ilgi/zevk kaybı ile karakterizedir. Belirtiler, önceki işlevsellik düzeyine göre belirgin bir değişiklik gösterir ve başka tıbbi durumlarla açıklanamaz.

Majör Depresif Bozukluk Tanı Kriterleri (DSM-5)

A. Semptomlar

Aşağıdaki semptomlardan en az beşi aynı iki haftalık dönemde mevcut olmalıdır. Semptomlardan en az biri depresif ruh hali veya ilgi/zevk kaybı olmalıdır:

• Günün çoğu süresince depresif ruh hali (üzgün, boş, umutsuz hissetme; çocuklarda irritabl ruh hali olabilir)

• İlgi veya zevk kaybı (tüm veya çoğu etkinlikte)

• Diyet yapmaksızın belirgin kilo kaybı veya kilo alımı (%5’ten fazla değişim) ya da iştah değişiklikleri

• Neredeyse her gün uykusuzluk (insomni) veya aşırı uyuma (hipersomni)

• Psikomotor ajitasyon (huzursuzluk) veya retardasyon (yavaşlama)

• Yorgunluk veya enerji kaybı

• Değersizlik duyguları veya uygunsuz suçluluk

• Düşünme, odaklanma yetisinde azalma veya karar vermede güçlük

• Tekrarlayan ölüm veya intihar düşünceleri, intihar girişimi veya planı

B. İşlevsellik Bozulması

Semptomlar sosyal, mesleki veya diğer önemli işlevsellik alanlarında belirgin sıkıntıya yol açmalıdır.

C. Madde ve Tıbbi Durum Dışlaması

Belirtiler, madde kullanımı veya başka bir tıbbi durumun fizyolojik etkilerinden kaynaklanmamalıdır.

D. Psikotik Bozukluk Dışlaması

Epizod, şizoaffektif bozukluk veya diğer psikotik bozukluklarla daha iyi açıklanamamalıdır.

E. Mani veya Hipomani Dışlaması

Daha önce mani veya hipomani epizodu yaşanmamış olmalıdır (madde kullanımına veya tıbbi duruma bağlı epizodlar dışlanmaz).

Klinik Notlar

• Önemli kayıplara (ör. yas, ciddi hastalık) verilen tepkiler, MDB semptomlarına benzeyebilir; ayrıcı tanı dikkatle yapılmalıdır.

• Birçok tablo majör depresif bozukluğu taklit edebilir, bu nedenle ayrıcı tanı önemlidir.

Tedavi Yaklaşımı

İlaç Tedavisi

• İlk sıra tedavi: SSRI’lar (selektif serotonin geri alım inhibitörleri)

• Başlangıç dozu genellikle tam dozun yarısı, ardından tam doza geçilir.

• İlk haftada mide bulantısı, baş dönmesi, baş ağrısı gibi hafif yan etkiler görülebilir.

• SSRI’lar arasında etkinlik açısından fark yoktur; yan etki profiline göre seçim yapılır.

Psikoterapi

• Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) etkili bir yöntemdir.

• Duruma göre diğer terapi yöntemleri de uygulanabilir.

Takviyeler

• Zerdeçal takviyesi yardımcı olabilir; etkili olması için günlük 500 mg önerilir.

Kaynakça

1. American Psychiatric Association. DSM-5-TR: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. 5th edition. 2022.

2. Gelenberg AJ. The prevalence and impact of major depressive disorder. J Clin Psychiatry. 2010;71(3):9–15.

3. Cipriani A, et al. Comparative efficacy and acceptability of antidepressants. Lancet. 2018;391:1357–1366.

4. Cuijpers P, et al. Cognitive-behavioural therapy for depression: meta-analysis. Psychol Med. 2013;43:115–125.

5. Lopresti AL, et al. Curcumin for depression: a systematic review. Phytother Res. 2014;28(10):1557–1569.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Bipolar Bozukluk

Bipolar bozukluk nedir?
Bipolar bozukluk, kişinin ruh hali, enerji ve aktivitelerinde ciddi dalgalanmalarla seyreden bir ruhsal hastalıktır. Manik, hipomanik ve depresif epizodlar görülebilir.

Bipolar bozukluk belirtileri nelerdir?
Manik dönemde aşırı özgüven, az uyuma, hızlı konuşma, fikir uçuşmaları; depresif dönemde düşük ruh hali, ilgi kaybı, enerji düşüklüğü ve intihar düşünceleri görülebilir.

Bipolar bozukluk nasıl teşhis edilir?
Tanı, DSM-5 kriterlerine göre klinik değerlendirme ve ayrıntılı psikiyatrik öykü ile konur. Şizoaffektif bozukluk ve maddeye bağlı duygudurum bozuklukları ayırıcı tanıda göz önünde bulundurulur.

Bipolar bozukluk tedavisi nasıldır?
Duygudurum dengeleyiciler (lityum, valproat), atipik antipsikotikler, psikoterapi ve hasta eğitimi temel tedavi yaklaşımlarıdır.

Majör Depresif Bozukluk (MDB)

Depresyon nedir?
Majör depresif bozukluk, en az iki haftalık depresif ruh hali veya ilgi/zevk kaybı ile karakterizedir ve günlük yaşamı ciddi şekilde etkiler.

Depresyon belirtileri nelerdir?
Sürekli üzüntü, ilgi kaybı, yorgunluk, uyku ve iştah değişiklikleri, değersizlik veya suçluluk duygusu, konsantrasyon güçlüğü ve intihar düşünceleri görülür.

Depresyon nasıl teşhis edilir?
DSM-5 tanı kriterleri kullanılır; madde ve tıbbi nedenler dışlanır. Psikotik bozukluk ve manik epizod geçmişi sorgulanır.

Depresyon tedavi yöntemleri nelerdir?
SSRI ve diğer antidepresanlar, bilişsel davranışçı terapi (BDT), yaşam tarzı düzenlemeleri ve gerektiğinde takviyeler (ör. zerdeçal) ile tedavi edilir.