Sifiliz (Frengi): Tanısı, Tedavisi, Reçeteleri

Sifiliz Nedir?

Sifiliz (frengi), Treponema pallidum adlı bakterinin neden olduğu, genellikle cinsel temas yoluyla bulaşan kronik sistemik bir enfeksiyondur. Deri ve mukozadan başlayarak hemen hemen tüm organ sistemlerini tutabilir. Enfeksiyon, gebelik süresince veya doğum sırasında anneden bebeğe de geçebilir.

Sifiliz, klinik olarak edinsel sifiliz ve konjenital sifiliz olmak üzere iki ana başlıkta incelenir.

Edinsel Sifiliz Evreleri

1. Primer Sifiliz

• Bulaşma sonrası 10–90 gün içinde ortaya çıkar.

• İnokulasyon yerinde sert, ağrısız bir papül üzerinde gelişen ülser/şankr oluşur.

• Bulaşıcılık yüksektir. Genellikle soliterdir; HIV pozitif olgularda çoklu olabilir.

• Lezyonun gelişmesinden yaklaşık 1 hafta sonra bilateral, düzgün sınırlı, mobil lenfadenopati görülür.

• Tedavi edilmezse bile şankr, 6–8 haftada skar bırakmadan iyileşir.

2. Sekonder Sifiliz

• Şankrın iyileşmesinden 4–10 hafta sonra ortaya çıkar.

• Bu evre en bulaşıcı dönemdir.

• Prodromal belirtiler: ateş, rinore, boğaz ağrısı, baş ağrısı, miyalji, tat kaybı.

• Ardından maküler ve papüler döküntüler gelişir.

Deri Lezyonlarının Özellikleri

• Genital bölgede numular papüller erode olabilir (sifiliz papüloeroziva) veya vejetan yapıda olabilir (kondiloma lata).

• Oral mukozada pembe-kırmızı, keskin kenarlı papüller plak müköz olarak adlandırılır.

• Kondiloma lata ve plak müköz lezyonlarında bulaşıcılık yüksektir.

• Saç dökülmesi (güve yeniği tarzı alopesi), leukoderma kolli (Venüs gerdanlığı) görülebilir.

• Polilenfadenopati, özellikle epitroklear lenfadenopati tipiktir.

3. Latent Sifiliz

• Sekonder lezyonların kaybolmasından tersiyer sifiliz lezyonlarının gelişimine kadar olan dönemdir.

• Klinik belirti yoktur, ancak serolojik testler pozitiftir.

  • Non-treponemal test (VDRL) + Treponemal test (TPHA) reaktif olur.

• İlk 1 yıl: Erken latent sifiliz

• Sonraki dönem: Geç latent sifiliz

4. Tersiyer Sifiliz

• Tedavi edilmeyen olgularda, enfeksiyondan 5–20 yıl sonra gelişir.

• Günümüzde nadirdir.

• Kardiyak tutulum, gommatöz lezyonlar, kemik, akciğer ve testis sifilizi görülebilir.

• Nörosifiliz enfeksiyonun her döneminde gelişebilir:

  • Erken nörosifiliz: kranial sinir disfonksiyonu, menenjit, inme

  • Geç nörosifiliz: tabes dorsalis, generalize parezi (10–30 yıl sonra)

• Oküler ve otosifiliz erken dönemde de görülebilir ve kalıcı görme/işitme kaybına yol açabilir.

Konjenital Sifiliz

Erken Konjenital Sifiliz

• İlk 2 yaşta görülür. Edinsel sifilizin sekonder dönemine benzer.

• En erken belirti: doğumdan 2–3 hafta sonra mukoid/pürülan burun akıntısı.

• Nazal septum perforasyonu ve semer burun deformitesi gelişebilir.

Diğer bulgular:
Bakır kırmızısı makülopapüler döküntüler (palmoplantar dahil), kondiloma lata, müköz yamalar, sifilistik pemfigus, hepatosplenomegali, sifilitik hepatit, sarılık, lenfadenopati, kemik tutulumu, nörosifiliz, oküler sifiliz, hematolojik bozukluklar.

Geç Konjenital Sifiliz

• Doğumdan 2 yıl sonra ortaya çıkar.

• Aktif enfeksiyon değildir; lezyonların sekelleri kalır.

• Hutchinson dişleri ve interstisyel keratit karakteristik bulgulardır.

• Asemptomatik nörosifiliz ve kemik bulguları görülebilir.

Sifiliz Tanısı

Non-Treponemal Testler (VDRL, RPR, TRUST)

• Tarama testleridir.

• Negatifse başka teste gerek yoktur (yüksek klinik şüphe varsa 2 hafta sonra tekrar edilir).

• Pozitifse treponemal testle doğrulama yapılır.

• Hastalığın aktivitesi ve tedavi yanıtı için kullanılır.

Treponemal Testler (TPHA, MHA-TP, FTA-ABS, TP-EIA)

• Konfirmasyon testleridir.

• Duyarlılık ve özgüllükleri yüksektir.

• Genellikle ömür boyu pozitif kalırlar.

Test Sonuçlarının Yorumlanması

Sifiliz Tedavisi

Primer, Sekonder ve Erken Latent Sifiliz

• İlk seçenek: Benzatin penisilin G 2.4 mU, IM tek doz
  (HIV pozitifler dahil; gebelerde tek seçenek)

  • Deposilin 2.400.000 IU IM

Alternatifler:

• Seftriakson 1 g/gün IM/IV, 10 gün

• Doksisiklin 2x100 mg, 14 gün

• Tetrasiklin 4x500 mg, 14 gün

Geç Latent Sifiliz

• Benzatin penisilin G 2.4 mU IM, haftada 1 kez x 3 doz

Alternatifler:

• Doksisiklin 2x100 mg, 28 gün

• Tetrasiklin 4x500 mg, 28 gün

Nörosifiliz, Oküler ve Otosifiliz, Konjenital Sifiliz

• Hastalar hospitalize edilerek intravenöz penisilin tedavisi almalıdır.

Sifiliz Yönetiminde Önemli Noktalar

• Primer, sekonder veya erken latent dönemdeki bir hasta ile son 90 gün içinde teması olanlar, test sonucu beklenmeksizin tedavi edilmelidir.

• Daha eski temaslarda serolojik takip mümkün değilse tedavi uygulanır.

• Konjenital sifilizli hastanın ebeveynleri de değerlendirilmelidir.

• Sifiliz tanısı konan hastalar diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar açısından da taranmalıdır.

• Tedavi sonrası VDRL titreleriyle yanıt izlenmeli, dermatoloji veya enfeksiyon hastalıkları uzmanı takibi yapılmalıdır.

Sonuç

Sifiliz, erken tanı ve uygun tedaviyle tamamen iyileştirilebilen bir enfeksiyondur. Ancak tedavi edilmediğinde nörolojik, kardiyak ve konjenital komplikasyonlara neden olabilir. Cinsel yolla bulaşan hastalıklar içinde önemli bir yere sahiptir. Düzenli tarama, partner takibi ve tedaviye uyum, hastalığın kontrolünde kritik öneme sahiptir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Sifiliz (frengi) nedir?

Sifiliz, Treponema pallidum bakterisinin neden olduğu, cinsel yolla bulaşan kronik bir enfeksiyondur. Deri ve mukozadan başlayarak sinir sistemi, kalp, damarlar ve diğer organlara yayılabilir. Hastalık primer, sekonder, latent ve tersiyer evreler halinde ilerler.

2. Sifiliz nasıl bulaşır?

Sifiliz en sık korunmasız cinsel temas yoluyla bulaşır. Ayrıca gebelik sırasında anneden bebeğe plasenta yoluyla (konjenital sifiliz) veya doğum sırasında bulaşabilir. Nadiren kan transfüzyonu veya açık yara temasıyla da geçebilir.

3. Sifilizin belirtileri nelerdir?

Belirtiler hastalığın evresine göre değişir:

• Primer sifiliz: Sert, ağrısız ülser (şankr)

• Sekonder sifiliz: Döküntü, ateş, boğaz ağrısı, lenfadenopati

• Latent sifiliz: Klinik belirti yoktur, testler pozitiftir

• Tersiyer sifiliz: Kalp, sinir sistemi ve diğer organlarda ciddi hasar

4. Sifiliz testi nasıl yapılır?

Tanıda önce non-treponemal testler (VDRL, RPR) tarama için yapılır. Pozitifse treponemal testler (TPHA, FTA-ABS) ile doğrulanır. VDRL testi aynı zamanda tedavi yanıtının takibinde kullanılır.

5. Sifiliz tedavi edilir mi?

Evet. Sifiliz penisilin ile tamamen tedavi edilebilen bir hastalıktır. Erken evrelerde tek doz benzatin penisilin G yeterli olabilir. Geç evrelerde veya nörosifilizde damar içi penisilin tedavisi uygulanır.

6. Sifiliz tedavisinde penisiline alerjisi olanlar ne kullanır?

Penisilin alerjisi olan hastalarda seftriakson, doksisiklin veya tetrasiklin alternatif tedavi seçenekleridir. Ancak gebelerde tek güvenli tedavi penisilindir; alerjisi olan gebelere desensitizasyon yapılır.

7. Sifiliz tedavi edilmezse ne olur?

Tedavi edilmeyen sifiliz, yıllar içinde nörosifiliz, kardiyovasküler sifiliz veya gommatöz lezyonlar gibi ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Görme, işitme ve sinir sistemi hasarları kalıcı olabilir.

8. Konjenital sifiliz nedir?

Konjenital sifiliz, enfekte anneden bebeğe gebelikte veya doğum sırasında bulaşan sifilizdir. Burun akıntısı, makülopapüler döküntü, hepatosplenomegali ve Hutchinson dişleri gibi tipik bulgularla ortaya çıkabilir. Erken tanı ve tedavi hayati önem taşır.

9. Sifilizden nasıl korunulur?

Korunma için:

• Prezervatif kullanımı

• Düzenli cinsel yolla bulaşan hastalıklar (CYBH) taraması

• Partnerlerin birlikte test edilmesi

• Gebelikte rutin sifiliz taraması yapılması önerilir.

10. Sifiliz tekrarlayabilir mi?

Tedavi sonrası bağışıklık gelişmez, bu nedenle sifiliz tekrarlayabilir. Cinsel temasla yeniden bulaşma riski vardır. Düzenli takip testleri ve korunma önlemleri çok önemlidir.