Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB)

DEHB Nedir?

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), çocukluk çağında başlayan, dikkat sorunları ve/veya aşırı hareketlilik ve dürtüsellik ile kendini gösteren nörogelişimsel bir bozukluktur. Tanı, uzman bir psikiyatrist tarafından klinik değerlendirme ile konur.

DEHB Belirtileri ve Tanı Kriterleri

DEHB üç ana grupta belirtilerle kendini gösterir: dikkatsizlik, hiperaktivite ve dürtüsellik. Tanı için bu belirtilerin en az 6 ay boyunca devam etmesi ve günlük yaşamı olumsuz etkilemesi gerekir.

Dikkatsizlik Belirtileri

Aşağıdaki belirtilerden en az 6 tanesi (ergen ve erişkinlerde 5) gözlenmelidir:

• Detaylara dikkat etmez, sık hata yapar

• Görevlerde dikkatini sürdüremez

• Dinlemiyormuş gibi görünür

• Verilen görevleri tamamlayamaz

• Organize olmakta zorlanır

• Zihinsel çaba gerektiren işlerden kaçınır

• Eşyalarını sık kaybeder

• Dış uyaranlara karşı kolayca dikkati dağılır

• Günlük işlerde unutkandır

Hiperaktivite ve Dürtüsellik Belirtileri

Aşağıdaki belirtilerden en az 6 tanesi (ergen ve erişkinlerde 5) gözlenmelidir:

• Yerinde duramaz, sürekli kıpır kıpırdır

• Oturması gereken yerde kalkar

• Uygunsuz zamanlarda koşar veya tırmanır

• Sessiz oyunlarda zorlanır

• Sürekli hareket halindedir

• Aşırı konuşur

• Sorular tamamlanmadan cevap verir

• Sırasını bekleyemez

• Başkalarının sözünü keser veya araya girer

Ek Tanı Kriterleri

• Belirtiler 12 yaşından önce başlamalıdır

• En az iki farklı ortamda (ev, okul, iş) gözlenmelidir

• Sosyal, akademik veya mesleki işlevsellikte belirgin bozulma olmalıdır

• Belirtiler başka bir psikiyatrik hastalıkla daha iyi açıklanmamalıdır

DEHB Tedavisi

DEHB tedavisinde ilaç tedavisi birincil seçenektir. Bunun yanında ebeveyn eğitimi, davranışsal terapi ve psikoterapötik destek tedaviye eklenebilir.

1. Metilfenidat (Ritalin Grubu – Örn: Medikinet)

• Yaş Aralığı: 6–18

• Reçete: Psikiyatrist tarafından düzenlenir

• SUT: SGK kapsamında ödenir

2. Atomoksetin (Örn: Setinox, Fixatom)

• Yaş Aralığı: 6–18

• Reçete: 3 hekim onaylı rapor gerekir

• SUT: Ödenir

3. Guanfacin (Örn: Guago, Arislow)

• Yaş Aralığı: 6–17

• Reçete: 3 uzman hekim raporu gerekir

• SUT: Ödenir

Not: Tüm ilaçların başlama ve takip süreci, uzman bir çocuk ve ergen psikiyatristi tarafından yürütülmelidir.

Sonuç

DEHB, erken fark edilip uygun şekilde tedavi edilmezse okul başarısını, sosyal ilişkileri ve yetişkinlikte yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilir. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite belirtileri olan çocuklarda profesyonel yardım almak hayati önem taşır.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) SSS

1. DEHB nedir?

DEHB, çocukluk çağında başlayan ve dikkat sorunları ile aşırı hareketlilik ve dürtüsellikle kendini gösteren nörogelişimsel bir bozukluktur. Tanı, uzman bir psikiyatrist tarafından klinik değerlendirme ile konur.

2. DEHB belirtileri nelerdir?

Belirtiler üç ana grupta toplanır:

Dikkatsizlik Belirtileri:

• Detaylara dikkat etmez, sık hata yapar

• Görevlerde dikkatini sürdüremez

• Dinlemiyormuş gibi görünür

• Verilen görevleri tamamlayamaz

• Organize olmakta zorlanır

• Zihinsel çaba gerektiren işlerden kaçınır

• Eşyalarını sık kaybeder

• Dış uyaranlara karşı kolayca dikkati dağılır

• Günlük işlerde unutkandır

Hiperaktivite ve Dürtüsellik Belirtileri:

• Yerinde duramaz, sürekli kıpır kıpırdır

• Oturması gereken yerde kalkar

• Uygunsuz zamanlarda koşar veya tırmanır

• Sessiz oyunlarda zorlanır

• Sürekli hareket halindedir

• Aşırı konuşur

• Sorular tamamlanmadan cevap verir

• Sırasını bekleyemez

• Başkalarının sözünü keser veya araya girer

3. DEHB tanısı nasıl konur?

• Belirtiler 12 yaşından önce başlamalıdır

• En az iki farklı ortamda (ev, okul, iş) gözlenmelidir

• Sosyal, akademik veya mesleki işlevsellikte bozulma olmalıdır

• Belirtiler başka bir psikiyatrik hastalıkla açıklanmamalıdır

4. DEHB tedavi edilebilir mi?

Evet. Tedavi genellikle ilaç + psikoterapi kombinasyonudur:

İlaç Tedavisi:

1. Metilfenidat (Ritalin Grubu – Medikinet)

   • Yaş Aralığı: 6–18

   • Reçete: Psikiyatrist tarafından

   • SGK: Ödenir

2. Atomoksetin (Setinox, Fixatom)

   • Yaş Aralığı: 6–18

   • Reçete: 3 hekim onaylı rapor gerekir

   • SGK: Ödenir

3. Guanfacin (Guago, Arislow)

   • Yaş Aralığı: 6–17

   • Reçete: 3 uzman hekim raporu gerekir

   • SGK: Ödenir

Psikoterapi ve Destek:

• Ebeveyn eğitimi

• Davranışsal terapi

• Psikoterapötik destek

5. DEHB’li çocuklarda dikkat edilmesi gerekenler nelerdir?

• Okul başarısının ve sosyal ilişkilerin etkilenebileceğini bilmek

• Profesyonel destek almak

• Tedavi sürecini uzman kontrolünde yürütmek

6. DEHB hangi yaşlarda başlar?

Belirtiler genellikle çocuklukta ortaya çıkar, ancak bazı durumlarda ergenlikte veya nadiren erişkinlikte de fark edilebilir.

7. DEHB ve diğer psikiyatrik durumlar ilişkisi nedir?

DEHB genellikle anksiyete, depresyon ve davranış bozuklukları ile birlikte görülebilir. Bu nedenle tedavi planlamasında psikiyatrik komorbiditeler dikkate alınır.