Epilepsi: Klinik Yaklaşım, Tanı ve Tedavi Rehberi

Tanım

Epilepsi, beyinde anormal, aşırı veya senkron nöronal aktiviteye bağlı olarak gelişen geçici semptom ve bulguların tekrarlaması durumudur. Bu tablo;

• Geçici nöbetler (epilepsi nöbeti),

• Nöbet oluşturma yatkınlığı,

• Kognitif, psikososyal, nörobiyolojik ve sosyal etkiler

şeklinde kendini gösterebilir. Bu üç durumdan birinin varlığı epilepsi tanısı için yeterlidir.

Tanı Kriterleri (ILAE 2014)

1. En az iki tetiklenmemiş nöbet: 24 saat ara ile ortaya çıkan nöbetler.

2. Tek tetiklenmemiş nöbet ve yüksek risk: En az bir tetiklenmemiş veya refleks özellikli nöbet ve 10 yıl içerisindeki nöbet tekrarlama riskinin en az iki tetiklenmemiş nöbet varlığındaki risk ile benzer olması (%60 veya üzeri).

3. Epilepsi sendromlarının varlığı: Klinik, EEG ve görüntüleme ile tanımlanan sendromlar.

İLAE 2025 Güncellemesi

*2025 yılında yayımlanan güncel ILAE kılavuzlarına göre, epilepsi tanısı şu şekilde belirlenmiştir:

• Bir veya daha fazla nöbetin tekrarı ve

• Epilepsi sendromunun tanısı

Epilepsi sendromlarının tanısı için aşağıdaki kriterler dikkate alınmaktadır:

1. Klinik Özellikler: Nöbet türleri, nöbetlerin başlangıç yaşı, nöbet sıklığı ve nöbetlerin klinik özellikleri.

2. Elektroensefalografi (EEG) Bulguları: Nöbetlerin karakteristik EEG desenleri.

3. Genetik Testler: Belirli genetik mutasyonların varlığı.

4. Nörogörüntüleme: Beyin yapısındaki anormallikler.

Bu kriterler, epilepsi sendromlarının tanısında ve tedavisinde yol gösterici olmaktadır.

Klinik Değerlendirme

Nöbet Tipleri ve Sendrom Tayini

• Fokal (Parsiyel) Nöbetler: Başlangıç tek hemisferden olur, motor, duyu veya otonomik semptomlar görülebilir.

• Jeneralize Nöbetler: Her iki hemisferde eş zamanlı olarak başlar; tonik-klonik, miyoklonik, absans gibi tipleri vardır.

Tanıda yardımcı yöntemler:

• Klinik nöbet gözlemi ve hasta hikayesi

• EEG (elektroensefalogram)

• MR veya CT görüntüleme

• Laboratuvar testleri (metabolik ve elektrolit değerlendirmesi)

Nöbet Önleyici İlaçlar

İlaç seçiminde şu faktörler dikkate alınır:

• Nöbet tipi ve epilepsi sendromu

• Hastanın yaşı ve cinsiyeti

• Eşlik eden komorbiditeler

• Kullanılan diğer ilaçlar

İlaçlar dar spektrumlu ve geniş spektrumlu olarak sınıflandırılır:

Tedavi Prensipleri

1. Monoterapi ile başlanmalı.

2. Nöbet kontrolü sağlanan doza kadar titrasyon yapılmalı.

3. Yan etki veya yetersiz kontrol durumunda ikincil ilaç eklenmeli ve gerekirse ilk ilaç kademeli olarak azaltılmalı.

4. Tedaviye rağmen kontrol sağlanamayan durumlarda:

   • Tanı tekrar gözden geçirilmeli

   • Nöbeti tetikleyen faktörler sorgulanmalı

   • İlaç uyumu kontrol edilmeli

Dar Spektrumlu ve Geniş Spektrumlu Epilepsi İlaçlarının Klinik Etki ve Yan Etkilerinin İncelenmesi

• Dar spektrumlu AED’ler: Parsiyel nöbetler üzerine etkilidir; genellikle tek tip nöbeti kontrol eder. Yan etkiler genellikle kognitif ve dermatolojik profilde yoğunlaşır.

• Geniş spektrumlu AED’ler: Hem parsiyel hem de generalize nöbetler üzerinde etkilidir. Daha geniş klinik kullanım alanına sahiptir. Yan etkiler metabolik, hepatik ve bilişsel olabilir.

• İlaç seçimi: Nöbet tipi, hasta yaşı, cinsiyet, eşlik eden hastalıklar ve ilaç etkileşimleri göz önünde bulundurularak yapılır.

Özel Durumlar

• İlk nöbet sonrası tedavi: MR’da yapısal lezyon, EEG’de epileptiform deşarj veya nörolojik defisit varsa düşünülebilir.

• İkinci nöbet sonrası tedavi: Genel yaklaşım çoğu hastada ikinci nöbetten sonra tedaviye başlamaktır.

Kaynakça

1. Fisher RS, Acevedo C, Arzimanoglou A, et al. ILAE Official Report: A practical clinical definition of epilepsy. Epilepsia. 2014;55(4):475–482.

2. Kwan P, Brodie MJ. Early identification of refractory epilepsy. N Engl J Med. 2000;342:314–319.

3. Schmidt D, Löscher W. Drug resistance in epilepsy: clinical impact, potential mechanisms, and future directions. Lancet Neurol. 2005;4:55–62.

4. French JA, et al. Treatment of epilepsy in adults. Lancet. 2004;363:2173–2182.

5. Berg AT, Berkovic SF, Brodie MJ, et al. Revised terminology and concepts for organization of seizures and epilepsies: Report of the ILAE Commission on Classification and Terminology, 2005–2009. Epilepsia. 2010;51(4):676–685.

6. Perucca E, et al. The pharmacological treatment of epilepsy in adults. Lancet Neurol. 2011;10:446–456.

Epilepsi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Epilepsi nedir?

Epilepsi, beyinde anormal, aşırı veya senkron nöronal aktivite nedeniyle tekrarlayan nöbetlerle karakterize bir nörolojik hastalıktır. Tek bir nöbet veya nöbet oluşturma yatkınlığı da epilepsi tanısı için yeterli olabilir.

2. Epilepsi tanısı nasıl konur?

Epilepsi tanısı için klinik değerlendirme, EEG (elektroensefalografi), nörogörüntüleme ve bazen genetik testler kullanılır.

ILAE 2025 kriterleri:

• Bir veya daha fazla nöbetin tekrarı

• Epilepsi sendromunun tanısı (klinik, EEG ve görüntüleme bulgularına dayanır)

3. Epilepsi nöbetleri hangi türlere ayrılır?

• Fokal (parsiyel) nöbetler: Beynin tek hemisferinde başlar, motor veya duyu belirtileri görülebilir.

• Jeneralize nöbetler: Her iki hemisferde eş zamanlı başlar; tonik-klonik, absans veya miyoklonik tipleri vardır.

4. Hangi nöbet tipi hangi tedaviye uygundur?

5. Epilepsi ilaçları nelerdir?

Spektrumuna göre ayrılır:

6. Epilepsi tedavisinde nelere dikkat edilir?

• Monoterapi ile başlanır ve nöbet kontrolüne göre doz ayarlanır.

• Yetersiz kontrol veya yan etki durumunda ek ilaç başlanır.

• Tedaviye rağmen nöbetler devam ederse tanı ve ilaç uyumu tekrar değerlendirilir.

7. İlk nöbet sonrası ilaç başlanmalı mı?

• MR’da yapısal lezyon veya EEG’de epileptiform deşarj varsa tedavi düşünülebilir.

• Çoğu hasta için ikinci nöbetten sonra tedavi başlamak genel yaklaşımdır.

8. Dar ve geniş spektrumlu epilepsi ilaçları arasındaki fark nedir?

• Dar spektrum: Genellikle yalnızca parsiyel nöbetlerde etkilidir.

• Geniş spektrum: Hem parsiyel hem jeneralize nöbetlerde etkilidir, daha geniş kullanım alanına sahiptir.