Fibromiyalji (FMS): Tanısı, Tedavisi, Reçeteleri

Fibromiyalji, en az 3 aydır devam eden yaygın vücut ağrısı (hem üst hem alt ekstremitede bilateral), yorgunluk, uyku bozukluğu (uykuya dalmada güçlük veya uykudan yorgun uyanmak), kognitif değişiklikler (fibrofog) ve duygu durum bozukluğu bulunan; bu semptomları açıklayacak başka bir hastalığın saptanmadığı durumlarda tanı konulan bir sendromdur.

Tanı Kriterleri ve Değerlendirme

• Hastalarda yaygın vücut ağrısı en az 3 aydır mevcut olmalıdır.

• Tam bir fizik muayene yapılmalı; kırmızı bayrak bulguları dışlanmalıdır.

• Hassas nokta muayenesi, artık tanı koydurucu olmasa da destekleyici olarak yapılabilir.

• Hastalara haftada en az 3 gün, 40 dakika ve üzeri yürüyüş önerilir.

• FMS, santral sensitizasyon sendromları başlığı altındaki birçok tabloyla birlikte görülebilir:

  • Kronik yorgunluk sendromu

  • Fonksiyonel dispepsi

  • İrritabl bağırsak sendromu

  • Temporomandibular eklem disfonksiyonu

  • Huzursuz bacak sendromu

  • Gerilim tipi baş ağrısı

Tedavi Yaklaşımı

1. Nonfarmakolojik Tedaviler

• Uyku hijyeni eğitimi

• Aerobik egzersiz (yürüyüş, yüzme, bisiklet)

• Akuatik egzersiz

• Kuvvetlendirme ve germe egzersizleri

• Balneoterapi – hidroterapi

• Bilişsel davranışçı terapi (BDT)

• TENS, düşük doz lazer gibi fizik tedavi modaliteleri

Egzersiz, FMS tedavisinde birinci basamak yaklaşımdır.

2. Farmakolojik Tedaviler

a) Yaygın ağrı ön plandaysa (uyku veya duygu durum bozukluğu olmadan):

• Amitriptilin (Laroxyl)

  • 5–10 mg tablet, yatmadan 1–3 saat önce başlanır.

  • 2 haftada bir 5 mg artırılarak 20–30 mg’a kadar çıkılabilir.

veya

• Siklobenzaprin (Spazben)

  • 5 mg tablet, yatmadan 1–3 saat önce başlanır.

  • 2 haftada bir 5 mg artırılarak 10–20 mg’a kadar çıkılabilir.

b) Şiddetli yorgunluk ve/veya depresyon ön plandaysa:

• Duloksetin (Duxet)

  • 30 mg kapsül, sabah tok karnına başlanır.

  • Gerekirse 60 mg/gün’e kadar artırılabilir.

c) Belirgin uyku bozukluğu varsa:

• Pregabalin (Perge)

  • Başlangıç: 75 mg 1x1

  • Tolere edilemiyorsa 25 mg ile başlanabilir.

  • 3 gün sonra 2x75 mg’a çıkılır.

  • Gerekirse üç günde bir 75 mg artırılabilir.

  • Maksimum doz: 450 mg/gün

  • İlaç kesilirken doz yavaş azaltılmalıdır.

3. Kombinasyon Tedavileri (Yanıtsızlıkta)

• Duloksetin 30 mg 1x1 + Pregabalin 150 mg 2x1

• Duloksetin 30 mg sabah + Amitriptilin 10–20 mg akşam

Doktora Notlar

• FMS’de NSAİİ ve SSRI kullanımı önerilmez.

• Siklobenzaprin ve amitriptilin: ağız kuruluğu, üriner retansiyon, kabızlık, SS depresyonu ve serotonin sendromu riskine dikkat edilmelidir.

• Karaciğer veya ileri böbrek yetmezliğinde duloksetin kullanılmaz.

• Kronik böbrek yetmezliğinde pregabalin için renal doz ayarlanmalıdır.

• İlaç tedavisi, nonfarmakolojik yöntemlerle kombine edilmelidir.

Kaynak

• UpToDate: Fibromyalgia treatment in adults

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Fibromiyalji nedir?
Fibromiyalji, en az 3 aydır süren yaygın kas iskelet sistemi ağrısı, yorgunluk, uyku bozukluğu, kognitif şikâyetler (fibrofog) ve duygu durum değişiklikleriyle seyreden bir sendromdur.

2. Fibromiyalji nasıl tanı konur?
Tanı klinik bulgulara dayanır. Yaygın ağrı 3 aydan uzun süredir mevcut olmalı ve başka bir hastalıkla açıklanamamalıdır. Kırmızı bayrak bulguları dışlanmalıdır.

3. Fibromiyalji için özel bir laboratuvar testi var mı?
Hayır. FMS için tanı koydurucu spesifik bir laboratuvar testi yoktur. Tanı klinik olarak konur.

4. Hassas nokta muayenesi hâlâ kullanılıyor mu?
Evet, tanı kriteri olmaktan çıkmıştır ancak destekleyici bulgu olarak değerlendirilebilir.

5. Fibromiyalji kimlerde daha sık görülür?
Kadınlarda erkeklere göre daha sık görülür. Genellikle 20–55 yaş aralığında ortaya çıkar.

6. Fibromiyaljide egzersizin yeri nedir?
Egzersiz birinci basamak tedavidir. Haftada en az 3 gün, 40 dakika yürüyüş önerilir. Ayrıca yüzme, bisiklet ve germe egzersizleri faydalıdır.

7. Fibromiyaljide ilaç tedavisi gerekli midir?
Hafif olgularda nonfarmakolojik yöntemler yeterli olabilir. İleri olgularda ilaç tedavisi eklenebilir.

8. Hangi ilaçlar fibromiyaljide etkilidir?

• Amitriptilin veya siklobenzaprin (ağrı ön plandaysa)

• Duloksetin (depresyon ve yorgunluk ön plandaysa)

• Pregabalin (uyku bozukluğu ön plandaysa)

9. NSAİİ’ler fibromiyaljide işe yarar mı?
Hayır. NSAİİ ve SSRI’ların fibromiyalji tedavisinde etkinliği gösterilmemiştir.

10. Pregabalin nasıl başlanır?
75 mg 1x1 başlanır. Tolere edilemiyorsa 25 mg ile başlanabilir. 3 gün sonra 2x75 mg’a çıkılır. Maksimum 450 mg/gün dozuna kadar artırılabilir.

11. Duloksetin hangi durumlarda tercih edilir?
Şiddetli yorgunluk ve/veya depresyon ön plandaysa sabah 30 mg başlanır, gerekirse 60 mg/gün’e çıkılır.

12. Amitriptilin veya siklobenzaprin ne zaman kullanılır?
Ağrı ön plandaysa, uykuya yardımcı olması amacıyla akşam yatmadan önce başlanır.

13. Fibromiyaljide ilaçlar nasıl kombine edilir?

• Duloksetin + Pregabalin

• Duloksetin sabah + Amitriptilin akşam
  Yanıtsız olgularda kombinasyon tercih edilir.

14. Hangi ilaçlar dikkatli kullanılmalıdır?

• Duloksetin: Karaciğer veya ileri böbrek yetmezliği olanlarda kullanılmaz.

• Pregabalin: Kronik böbrek yetmezliğinde doz ayarı gerekir.

15. Tedaviye rağmen şikayetlerim devam ederse ne yapmalıyım?
Tedavi bireyselleştirilmelidir. İlaç dozu ve egzersiz programı gözden geçirilmeli, gerekirse fizik tedavi ve psikososyal destek eklenmelidir.

16. Fibromiyalji tamamen iyileşir mi?
Fibromiyalji kronik bir durumdur ancak uygun tedaviyle yaşam kalitesi belirgin şekilde artabilir.