GEBELİK DÖNEMİ TARAMALARI

1. Gebelerde Ağız ve Diş Sağlığı ile Eğitim

Amaç: 15-49 yaş arası gebe ve anne adaylarında diş eti hastalıkları, diş çürüğü ve oral lezyonların önlenmesi.

Öneriler:

• Gebelerde ağız ve diş muayenesi yapılmalıdır.

• Gebelere ağız-diş sağlığı konusunda eğitim verilmelidir.

• Ağız-diş sağlığı problemi olan gebeler, düşük, erken doğum ve düşük doğum ağırlığı riski göz önünde bulundurularak 2. trimesterde tedaviye yönlendirilmelidir.

Kaynak: HSGM Periyodik Muayene Rehberi

2. Kan Grubu Tayini, Demir Eksikliği ve Hepatit B Taraması

Amaç: Anne ve bebek sağlığının korunması.

Öneriler:

• Doğum Öncesi Bakım İzlem Protokolü kullanılmalıdır.

• Rh uyuşmazlığı önlenmesi için kan grubu tayini yapılmalıdır.

• Demir eksikliği açısından hemoglobin ve demir bağlama parametreleri kontrol edilmelidir.

• Hepatit B testi yaptırılmalı, pozitif sonuçlar enfeksiyon uzmanına yönlendirilmelidir.

Kaynak: HSGM Periyodik Muayene Rehberi

3. Gestasyonel Diyabet (GDM) Taraması

Amaç: Fetüs makrozomisi ve anne sağlığını korumak, ileride tip 2 diyabet riskini azaltmak.

Öneriler:

• Tüm gebelerde 24-28. haftalarda GDM taraması yapılmalıdır.

• 50 gram OGTT ile tarama yapılabilir (açlık gerektirmez).

• saat plazma glukozu:

  • 180 mg/dl → tanı konur ve tedaviye başlanır

  • 140-180 mg/dl → 100 gr OGTT ile 3 saatlik ek test yapılır

• Hedef kan şekeri değerleri:

  • Açlık, öğün öncesi, gece: 70-100 mg/dl

  • saat postprandiyal: ≤120 mg/dl

  • saat postprandiyal: 90-120 mg/dl

  • HbA1c: ≤%6.5

Kaynaklar:

• Ünalan P C, Apaydın Kaya Ç, Akgün T ve ark. Birinci Basamakta Ergen Sağlığına Yaklaşım, Türkiye Klinikleri Tıp Bilimleri Dergisi, 2007

• Köksal M. Skolyoz Klinik Muayenesi. JAMER, 2023

4. Gebelikte Sık Kullanılan İlaçlar

4.1. Vitamin ve Mineral Takviyeleri

• Folik Asit: 400 mcg/gün, sabah yemekten sonra, gebelik planlandığı andan 12. haftaya kadar

  • NTD riskinde: 4 mg/gün

• B12 Takviyesi: 400 mcg folik asit + 2 mcg B12

• D Vitamini: 1200 IU/gün, sabah yemekten sonra, 12. haftadan doğum sonrası 6. aya kadar

• Demir:

  • 40-60 mg elementer demir/gün, gebeliğin 16. haftasından doğum sonrası 3. aya kadar

  • Anemi varsa 100-120 mg/gün

4.2. Üst ve Alt Solunum Yolu Enfeksiyonları

• Viral: İstirahat, bol sıvı, gerekirse parasetamol 500 mg

• Bakteriyel: Amoksisilin veya klindamisin (alergi durumunda)

4.3. Sistit ve Asemptomatik Bakteriüri

• Fosfomisin, Amoksisilin + klavunik asit, Sefaleksin/sefpodoksim

4.4. Bulantı ve Reflü

• Diyet değişikliği ve tetikleyicilerden kaçınma

• Doksilamin + piridoksin, Dimenhidrinat

• Reflü: Sodyum aljinat, antiasit, Sükralfat

4.5. Kabızlık

• Laktuloz ile yaşam tarzı değişiklikleri

4.6. Vajinal Enfeksiyonlar

• Bakteriyel vajinozis: Metronidazol, Klindamisin

• Trichomonas vajiniti: Metronidazol

• Kandidiyazis: Fentikonazol nitrat vajinal kapsül

4.7. Alerji ve Rinit

• Loratadin, Setirizin

• Şiddetli olgularda: Budesonid veya Flutikazon

4.8. Hipertansiyon ve Diyabet

• Metildopa, insülin (bazal: detemir/NPH, bolus: hızlı etkili analog veya kristalize insülin)

• Oral antidiyabetikler yalnızca gerekli olduğunda Metformin veya Gliburid ile

4.9. Tiroid Hastalıkları

• Hipotiroidi: Levotiroksin

• Hipertiroidi: Propiltiyourasil, metimazole (trimester bazlı değerlendirme)

4.10. Depresyon

• SSRI: Fluoksetin, Sertralin

5. Gebelikte İlaç Kullanımı Hakkında Genel Öneriler

• Hiçbir ilaç tamamen güvenli değildir; minimum risk için tedavi dozunda ve gözlem altında kullanılmalıdır.

• İlk trimesterde ilaç kullanımı mümkün olduğunca sınırlanmalıdır.

• En düşük doz ve kısa süreli kullanım tercih edilmelidir.

• Teratojenik potansiyeli yüksek ilaçlar yerine nonteratojenik ilaçlar seçilmelidir.

• Lokal uygulamalar (örn. inhale kortikosteroidler) tercih edilmelidir.

• Polifarmasiden kaçınılmalıdır.

Kaynak: HSGM Periyodik Muayene Rehberi

GEBELİK DÖNEMİ TARAMALARI – SSS

1. Gebelerde ağız ve diş sağlığı neden önemli?

• Amaç: Gebelerde diş eti hastalıkları, diş çürüğü ve oral lezyonları önlemek.

• Öneriler:

  • Gebelerde ağız ve diş muayenesi yapılmalıdır.

  • Gebelere ağız-diş sağlığı eğitimi verilir.

  • Problemi olan gebeler, düşük, erken doğum ve düşük doğum ağırlığı riskine göre 2. trimesterde tedaviye yönlendirilir.

2. Kan grubu, demir ve Hepatit B taraması nasıl yapılır?

• Doğum öncesi bakım izlem protokolü kullanılmalıdır.

• Rh uyuşmazlığı riskini önlemek için kan grubu tayini yapılır.

• Demir eksikliği açısından hemoglobin ve demir bağlama parametreleri kontrol edilir.

• Hepatit B testi pozitif çıkan gebeler enfeksiyon uzmanına yönlendirilir.

3. Gestasyonel diyabet (GDM) taraması ne zaman yapılır?

• Tüm gebelerde 24-28. haftalarda yapılır.

• 50 gr OGTT ile tarama yapılabilir (açlık gerekmez).

• Tanı kriterleri:

  • 1 saat plazma glukozu ≥180 mg/dl → tedavi başlanır

  • 140-180 mg/dl → 100 gr OGTT ile 3 saatlik ek test yapılır

• Hedef kan şekeri değerleri:

  • Açlık, öğün öncesi, gece: 70-100 mg/dl

  • Postprandiyal: 90-120 mg/dl

  • HbA1c: ≤%6.5

4. Gebelikte sık kullanılan ilaç ve takviyeler nelerdir?

4.1 Vitamin ve mineral takviyeleri

• Folik Asit: 400 mcg/gün, sabah; NTD riskinde 4 mg/gün

• B12: 400 mcg folik asit + 2 mcg B12

• D Vitamini: 1200 IU/gün, 12. haftadan doğum sonrası 6. aya kadar

• Demir: 40-60 mg/gün, anemi varsa 100-120 mg/gün

4.2 Üst ve alt solunum yolu enfeksiyonları

• Viral: İstirahat, bol sıvı, gerekirse parasetamol

• Bakteriyel: Amoksisilin veya alerji durumunda klindamisin

4.3 Sistit ve asemptomatik bakteriüri

• Fosfomisin, Amoksisilin + klavunik asit, Sefaleksin/sefpodoksim

4.4 Bulantı ve reflü

• Diyet değişikliği, tetikleyicilerden kaçınma

• Doksilamin + piridoksin, Dimenhidrinat

• Reflü: Sodyum aljinat, antiasit, sükralfat

4.5 Kabızlık

• Laktuloz ve yaşam tarzı değişiklikleri

4.6 Vajinal enfeksiyonlar

• Bakteriyel vajinozis: Metronidazol, Klindamisin

• Trichomonas: Metronidazol

• Kandidiyazis: Fentikonazol nitrat vajinal kapsül

4.7 Alerji ve rinit

• Loratadin, Setirizin; şiddetli olgularda Budesonid veya Flutikazon

4.8 Hipertansiyon ve diyabet

• Metildopa, insülin (bazal ve bolus)

• Oral antidiyabetikler gerektiğinde Metformin veya Gliburid

4.9 Tiroid hastalıkları

• Hipotiroidi: Levotiroksin

• Hipertiroidi: Propiltiyourasil, Metimazole (trimester bazlı)

4.10 Depresyon

• SSRI: Fluoksetin, Sertralin

5. Gebelikte ilaç kullanımı hakkında genel öneriler

• Hiçbir ilaç tamamen güvenli değildir; minimum risk için kısa süre ve düşük doz tercih edilir.

• İlk trimesterde ilaç kullanımı mümkün olduğunca sınırlanmalıdır.

• Teratojenik ilaçlar yerine nonteratojenik ilaçlar seçilmelidir.

• Lokal uygulamalar (örn. inhale kortikosteroidler) tercih edilmelidir.

• Polifarmasiden kaçınılmalıdır.