Meibom Bez Tıkanıklığı ve Şalazyon: Tanısı, Tedavisi, Reçeteleri

Meibom bezleri, üst ve alt göz kapaklarının tarsal plaklarında yer alan yağ bezleridir ve gözyaşının lipid tabakasını üretir. Bu lipid tabaka, gözyaşının buharlaşmasını önleyerek göz yüzeyini korur. Meibom bezlerinin tıkanması veya fonksiyon bozukluğu, göz kapağında inflamasyon ve kronik göz yüzeyi irritasyonuna yol açar.

Epidemioloji

• Yaşla birlikte sıklığı artar; 40 yaş üstü bireylerde daha yaygındır.

• Kontakt lens kullananlar, kronik blefarit hastaları ve rosacea ile ilişkili bireylerde daha sık görülür.

• Hem erkek hem kadınlarda görülür; kadınlarda hormonal değişiklikler etkili olabilir.

Patofizyoloji

• Meibom bezlerinin kanal tıkanıklığı → lipid akışının bozulması

• Gözyaşı lipid tabakasının eksikliği → evaporatif kuru göz

• Kapak kenarında inflamasyon ve hiperemi

• Bakteriyel kolonizasyonun artmasıyla sekonder blefarit gelişebilir

Klinik Bulgular

• Kapak kenarında hafif-orta şişlik

• Kızarıklık ve kaşıntı

• Yanma, batma, yabancı cisim hissi

• Gözde kuruluk ve kızarma

• Kronik olgularda göz yüzeyinde düzensizlik ve epitel hasarı

Tedavi

1. Sıcak Kompres ve Kapak Masajı (Temel Tedavi)

   • Günde 3–4 kez, her seans 10–15 dakika sıcak kompres

   • Masaj yönü:

     • Üst kapak: Yukarıdan aşağıya

     • Alt kapak: Aşağıdan yukarıya

   • Amaç: Meibom bezlerinin tıkanıklığını açmak ve yağ akışını artırmak

2. İlaç Tedavisi

   • Topikal antibiyotikler (ör. eritromisin, fusidik asit)

   • Antibiyotik + kortikosteroid kombinasyonları, şiddetli inflamasyonda kısa süreli kullanılabilir

   • Sistemik antibiyotikler (ör. doksisiklin) kronik veya rezistan olgularda tercih edilebilir

3. Ek Tedaviler

   • Yapay gözyaşı ve göz nemlendiriciler

   • Omega-3 yağ asitleri (oral suplement)

   • Meibom bez ekspresyon cihazları (ofis uygulaması ile)

Şalazyon (Chalazion) ve Hordeolum (Arpacık)

Hordeolum (Arpacık)

• Akut, ağrılı, genellikle kirpik köklerinden kaynaklanan enfeksiyondur.

• Bakteriyel etken çoğunlukla Staphylococcus aureus’tur.

• Kapak kenarında belirgin şişlik, kızarıklık ve lokal hassasiyet görülür.

• Hastalar genellikle sıcak kompres ve lokal antibiyotikle semptomlarını azaltabilir.

Şalazyon

• Kronik, genellikle ağrısızdır.

• Meibom bezinin tıkanması sonucu derin tarsal plakta oluşur.

• Büyüklüğü genellikle sınırlıdır ve inflamasyon hafiftir.

• Sekonder enfeksiyon nadirdir, ancak büyük şalazyonda kozmetik sorun veya görme bulanıklığı olabilir.

Tedavi Yaklaşımı

• Konservatif Tedavi:

  • Sıcak kompres + kapak masajı

  • Antibiyotik veya antibiyotik-kortikosteroid kombinasyonu (kısa süreli)

• Cerrahi:

  • 6 hafta veya daha uzun sürede gerilemeyen şalazyonlarda insizyon ve drenaj

  • Kozmetik nedenler veya görme etkilenmesi durumunda cerrahi düşünülür

Komplikasyonlar

• Kronik veya tekrarlayan şalazyon → astigmatizma veya kornea deformitesi

• Sekonder bakteriyel enfeksiyon → hordeolum veya preseptal selülit

• Uzun süreli inflamasyon → kapak deformitesi ve gözyaşı bozukluğu

Önleme ve Hasta Eğitimi

• Göz kapak hijyeni: günlük temizlik, makyajın düzgün çıkarılması

• Kronik blefarit veya MGD’de düzenli sıcak kompres ve masaj

• Kontakt lens kullanıcıları için lens temizliği ve kullanım süresine dikkat

• Tekrarlayan şalazyon/hordeolum durumunda göz polikliniğine yönlendirme

Kaynaklar

1. Kanski JJ, Bowling B. Clinical Ophthalmology: A Systematic Approach. 9th Edition. Elsevier, 2020.

2. Lindsley K, et al. Blepharitis and Meibomian Gland Dysfunction: An Evidence-Based Review. Am J Ophthalmol. 2012;154(4):750–759.

3. Ehlers N. Ocular Surface and Eyelid Disorders. Springer, 2015.

4. Kucera A, et al. Management of Chalazion and Hordeolum. Curr Opin Ophthalmol. 2017;28(5):510–515.

5. Craig JP, et al. TFOS DEWS II Report: Management and Therapy of Meibomian Gland Dysfunction. Ocul Surf. 2017;15(3):559–622.

MEİBOM BEZ TIKANIKLIĞI & ŞALAZYON SSS

1. Meibom bezleri nedir ve ne işe yarar?

• Üst ve alt göz kapaklarının tarsal plaklarında yer alan yağ bezleridir.

• Gözyaşının lipid tabakasını üretir; bu tabaka gözyaşının buharlaşmasını önleyerek göz yüzeyini korur.

• Tıkanma veya fonksiyon bozukluğu → inflamasyon ve kronik göz yüzeyi irritasyonu

2. Kimlerde daha sık görülür?

• 40 yaş üstü bireylerde

• Kontakt lens kullananlar

• Kronik blefarit hastaları

• Rosacea ile ilişkili bireyler

• Kadınlarda hormonal değişiklikler etkili olabilir

3. Meibom bez tıkanıklığı nasıl gelişir?

• Bez kanalının tıkanması → lipid akışı bozulur

• Gözyaşı lipid tabakası eksik → evaporatif kuru göz

• Kapak kenarında inflamasyon ve hiperemi

• Bakteriyel kolonizasyon artarsa sekonder blefarit oluşabilir

4. Belirtileri nelerdir?

• Kapak kenarında hafif-orta şişlik

• Kızarıklık ve kaşıntı

• Yanma, batma, yabancı cisim hissi

• Gözde kuruluk ve kızarma

• Kronik olgularda göz yüzeyinde düzensizlik ve epitel hasarı

5. Tedavi yaklaşımları nelerdir?

Sıcak Kompres ve Kapak Masajı (Temel Tedavi)

• Günde 3–4 kez, her seans 10–15 dakika

• Masaj yönü:

  • Üst kapak: Yukarıdan aşağıya

  • Alt kapak: Aşağıdan yukarıya

• Amaç: Tıkanıklığı açmak ve yağ akışını artırmak

İlaç Tedavisi

• Topikal antibiyotikler: Eritromisin, fusidik asit

• Antibiyotik + kortikosteroid kombinasyonu: Şiddetli inflamasyonda kısa süreli

• Sistemik antibiyotikler (ör. doksisiklin): Kronik veya dirençli olgularda

Ek Tedaviler

• Yapay gözyaşı ve göz nemlendiriciler

• Omega-3 yağ asitleri (oral suplement)

• Meibom bez ekspresyon cihazları (ofis uygulaması ile)

6. Şalazyon ve Hordeolum farkı nedir?

7. Cerrahi ne zaman gerekir?

• 6 hafta veya daha uzun sürede gerilemeyen şalazyon

• Kozmetik nedenler

• Görme bulanıklığı veya astigmatizma riski

8. Komplikasyonları nelerdir?

• Kronik veya tekrarlayan şalazyon → astigmatizma veya kornea deformitesi

• Sekonder bakteriyel enfeksiyon → hordeolum veya preseptal selülit

• Uzun süreli inflamasyon → kapak deformitesi ve gözyaşı bozukluğu

9. Önleme ve hasta eğitimi

• Günlük göz kapak hijyeni ve makyajın düzgün çıkarılması

• Kronik blefarit veya MGD’de düzenli sıcak kompres ve masaj

• Kontakt lens kullanıcıları için lens temizliği ve kullanım süresine dikkat

• Tekrarlayan şalazyon/hordeolum durumunda göz polikliniğine yönlendirme