Humerus Şaft Kırıkları: Klinik Özellikler, Tedavi ve Takip Rehberi

Humerus, üst ekstremitedeki en uzun kemiktir ve üç ana bölgede kırılabilir: proksimal (üst uç), şaft (gövde) ve distal (alt uç). Bunlar arasında humerus orta şaft kırıkları, özellikle travmaya bağlı en sık görülen kırık tiplerinden biridir. Genellikle cerrahi müdahale gerektirmeden tedavi edilebilir. Tüm uzun kemik kırıklarının yaklaşık %2’sini oluşturur.

• Genç erişkin erkeklerde yüksek enerjili travmalar (trafik kazası, spor yaralanmaları),

• Yaşlı kadınlarda ise osteoporoz zemininde düşük enerjili düşmeler en sık nedenlerdir.

Klinik Anatomi

Humerus, proksimalde skapula ile omuz eklemini, distalde radius ve ulna ile dirsek eklemini oluşturur.

• Kas yapıları:

  • Büyük tüberozite: Supraspinatus, infraspinatus ve teres minor kaslarının tutunduğu yer

  • Küçük tüberozite: Subscapularis kasının tutunma noktası

  • Şaft bölgesi: Pektoralis major, deltoid, biseps ve triseps kaslarının bağlantı noktası

• Damar ve sinir yapıları:

  • Kan akışı aksiller ve brakiyal arter ile sağlanır.

  • Radyal sinir, humerus şaftı çevresinde spiral seyir gösterir ve en sık yaralanan sinirdir.

  • Median ve ulnar sinirler nadiren etkilenir.

Klinik Bulgular ve Muayene

Belirtiler:

• Orta kolda şiddetli ağrı

• Şişlik, morarma

• Kolun kısalmış görünmesi (deplase kırıklarda)

• Omuz veya dirseğe yayılan ağrı

Muayenede:

• Palpasyonda hassasiyet ve krepitasyon (kemik sürtünme sesi)

• Sinir ve damar muayenesi mutlaka yapılmalıdır (özellikle radyal sinir fonksiyonu).

Görüntüleme Yöntemleri

• Röntgen: Humerusun tüm uzunluğu AP ve lateral çekimlerle görüntülenir.

• Aksiyel veya Y-skapular görüntü: Eşlik eden omuz çıkığı riskine karşı değerlendirilmelidir.

• Ultrason: Acil durumlarda kırık varlığını hızlı değerlendirmede yardımcı olabilir.

• BT veya MR: Kompleks veya çok parçalı kırıklarda cerrahi planlama için kullanılabilir.

Kırık Tipleri ve Mekanizmalar

Kırık tipleri:

• Spiral

• Eğik

• Transvers

AO sınıflaması:

• A tipi: Basit kırıklar

• B tipi: Kama kırıklar

• C tipi: Parçalı kompleks kırıklar

Kas çekiş yönleri kırık parçalarının konumunu belirler:

• Orta şaft kırıklarında deltoid kası proksimal parçayı lateral, biseps ve triseps distal parçayı medial çeker.

• Proksimale yakın kırıklarda pektoralis major kası medial çekim oluşturur.

Acil Cerrahi Endikasyonları

• Açık kırıklar

• Damar yaralanması

• Brakiyal pleksus hasarı

• Yüzen dirsek (aynı kolda humerus + ön kol kırığı)

• İki taraflı humerus kırığı

• Patolojik kırıklar

• Ağır yumuşak doku hasarı

• Yüksek enerjili travmalar (ör. ateşli silah yaralanmaları)

İzole radyal sinir hasarlarının çoğu geçicidir ve ilk aşamada cerrahi gerektirmez.

Konservatif Tedavi Endikasyonları

Cerrahi dışı tedavi için kabul gören sınırlar:

• Açısal deformite < 20°

• Varus açısı < 30° (genellikle 10° kabul edilir)

• Kısalma < 3 cm

• Rotasyonel deformite < 15°

Bu sınırların üzerinde deformite varsa cerrahi değerlendirme yapılmalıdır.

Tedavi Yaklaşımları

1. Konservatif Tedavi

• Fonksiyonel destek (Sarmiento korsesi) veya askı-ateller ile yapılır.

• Cerrahi komplikasyon riski yoktur.

• İyileşme süreci daha uzundur (ortalama 10–16 hafta).

• Başarı oranı %85–90’dır.

2. Cerrahi Tedavi

• Daha kısa iyileşme süresi ve yüksek kaynama oranı sağlar.

• Radyal sinir yaralanması ve enfeksiyon riski vardır.

• Cerrahi teknikler:

  • Intramedüller çivileme (IM)

  • Açık plak osteosentezi (ORPO)

  • Minimal invaziv plak osteosentezi (MIPO) → Daha az yumuşak doku hasarı nedeniyle son yıllarda daha çok tercih edilir.

Cerrahi ve Konservatif Tedavi Karşılaştırması

İlk Müdahale

• Fonksiyonel destek (manşet-yaka askısı veya Sarmiento korsesi)

• Şeker maşası ateli (eğer destek yoksa veya uygun değilse)

• Hafif valgus açılı pozisyon deformiteyi önler.

• Aşırı kalın alçı tabakası koltuk altı yanığına neden olabilir.

Fonksiyonel Destek ve Rehabilitasyon

• Korse genellikle ödem azaldıktan 1–2 hafta sonra uygulanır.

• Ciltte baskı ve dolaşım bozukluğu olmamalıdır.

• Kontrol aralıkları: İlk kontrol 7–10 gün, ardından 3–4 haftada bir.

• Ortalama kaynama süresi: 10–16 hafta.

Egzersiz Programı:

• hafta: Sarkaç egzersizleri, pasif omuz hareketleri

• 3.–4. hafta: İzometrik egzersizler, el-bilek-dirsek hareketliliği

• İyileşme tamamlandığında aktif güçlendirme başlanır.

Komplikasyonlar

• Kaynamama oranı: %11

• Kötü kaynama oranı: %6

• Uzun vadeli fonksiyonel sonuçlar çoğu zaman cerrahiyle benzerdir.

• En önemli komplikasyon: Radyal sinir hasarı

  • Klinik: El bileği ve parmak ekstansiyon kaybı, el sırtında uyuşma

  • %90’ı 8–9 hafta içinde kendiliğinden düzelir.

İyileşme Süreci ve Spora Dönüş

• Ofis işleri: 2 hafta içinde başlanabilir.

• Fiziksel iş veya spor: 8–12 hafta sonra, radyolojik kaynama sonrası

• Temaslı sporlara dönüş: Kırık tam iyileştikten sonra

Kaynakça

1. Sarmiento A, Kinman PB, Galvin EG, Schmitt RH, Phillips JG. Functional bracing of fractures of the shaft of the humerus. J Bone Joint Surg Am. 1977.

2. Ekholm R, Adami J, Tidermark J, et al. Fractures of the shaft of the humerus. J Bone Joint Surg Br. 2006.

3. Matsunaga FT, Tamaoki MJ, Matsumoto MH, et al. Minimally invasive osteosynthesis with a bridge plate versus functional bracing for humeral shaft fractures. J Bone Joint Surg Am. 2017.

4. AO Foundation Surgery Reference. Humeral shaft fractures. https://surgeryreference.aofoundation.org

5. Rockwood CA, Green DP. Rockwood and Green’s Fractures in Adults. 9th ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2020.

6. Shao YC, Harwood P, Grotz MR, Limb D, Giannoudis PV. Radial nerve palsy associated with fractures of the shaft of the humerus: A systematic review. J Bone Joint Surg Br. 2005.

7. Brorson S, Olsen BS. Humeral shaft fractures: Current concepts in management. EFORT Open Rev. 2021.

Sık Sorulan Sorular (SSS) – Humerus Şaft Kırıkları

1. Humerus şaft kırığı nedir?
Humerus şaft kırığı, üst kol kemiğinin gövde (orta) kısmında meydana gelen kırıklardır. Tüm uzun kemik kırıklarının yaklaşık %2’sini oluşturur. En sık travma sonrası gelişir ve çoğu zaman cerrahi müdahale olmadan tedavi edilebilir.

2. Humerus şaft kırıkları en sık kimlerde görülür?
Genç erkeklerde trafik kazaları veya spor yaralanmaları gibi yüksek enerjili travmalar sık görülür. Yaşlı kadınlarda ise osteoporoz zemininde düşük enerjili düşmeler en sık nedenidir.

3. Humerus şaft kırığının belirtileri nelerdir?

• Orta kolda ani başlayan ağrı

• Şişlik ve morarma

• Kolda kısalma (deplase kırıklarda)

• Omuz veya dirseğe yayılan ağrı

• El bileği veya parmak hareketlerinde güçsüzlük (radyal sinir etkilenmişse)

4. Muayenede nelere dikkat edilir?
Kırık hattında hassasiyet, krepitasyon (kemik sürtünmesi) ve şekil bozukluğu saptanabilir. Radyal sinir fonksiyonu özellikle değerlendirilmelidir. Damar-sinir muayenesi mutlaka yapılır.

5. Hangi görüntüleme yöntemleri kullanılır?

• Röntgen: Tüm humerus uzunluğu AP ve lateral

• Aksiyel veya Y-skapular çekimler: Eşlik eden omuz çıkığını değerlendirmek için

• BT/MR: Çok parçalı kırıklarda cerrahi planlamada

• Ultrason: Acil durumlarda hızlı değerlendirme için

6. Humerus şaft kırıkları hangi tiplerde görülür?

• Spiral

• Eğik

• Transvers
  AO sınıflamasına göre A (basit), B (kama) ve C (kompleks) tipler olarak ayrılır.

7. Acil cerrahi gerektiren durumlar nelerdir?

• Açık kırıklar

• Damar yaralanması

• Brakiyal pleksus hasarı

• Yüzen dirsek

• Patolojik kırık

• İki taraflı humerus kırığı

• Yüksek enerjili travma

8. Cerrahi dışı tedavi hangi durumlarda uygulanır?

• Açısal deformite < 20°

• Varus açısı < 30°

• Kısalma < 3 cm

• Rotasyonel deformite < 15°
  Bu sınırların altında kalan kırıklarda Sarmiento korsesi veya askı-atel ile tedavi yapılabilir.

9. Cerrahi tedavi yöntemleri nelerdir?

• Intramedüller çivileme (IM)

• Açık plak osteosentezi (ORPO)

• Minimal invaziv plak osteosentezi (MIPO)
  Cerrahi tedavi daha kısa iyileşme süresi sağlar ancak sinir yaralanması ve enfeksiyon riski taşır.

10. Konservatif ve cerrahi tedavi arasındaki farklar nelerdir?

• İyileşme süresi cerrahide daha kısadır.

• Kaynama oranı konservatifte %85–90, cerrahide %95’e kadar çıkar.

• Uzun vadeli fonksiyonel sonuçlar benzerdir.

• Konservatifte enfeksiyon riski yoktur.

11. Rehabilitasyon süreci nasıl işler?

• hafta: Sarkaç egzersizleri, pasif omuz hareketleri

• 3.–4. hafta: İzometrik egzersizler, el-bilek-dirsek hareketliliği

• İyileşme tamamlandıktan sonra aktif güçlendirme başlar.
  Korse uygulaması genellikle ödem azaldıktan sonra yapılır.

12. Hangi komplikasyonlar gelişebilir?

• Kaynamama (%11)

• Kötü kaynama (%6)

• Radyal sinir hasarı (en sık)

• Kas çekilmesine bağlı şekil bozuklukları
  Radyal sinir hasarlarının %90’ı 8–9 hafta içinde kendiliğinden iyileşir.

13. İyileşme süresi ne kadardır?

• Ortalama kemik kaynama süresi: 10–16 hafta

• Ofis işlerine dönüş: 2 hafta

• Fiziksel iş veya spora dönüş: 8–12 hafta

• Temaslı sporlara dönüş: Tam kaynama sonrası

14. Radyal sinir hasarı nasıl anlaşılır?
El bileği ve parmakların ekstansiyonunda güçsüzlük, el sırtında uyuşma görülür. Çoğu olgu cerrahi gerektirmeden iyileşir.

15. Humerus şaft kırıklarında prognoz nasıldır?
Uygun tedavi ve rehabilitasyonla çoğu hasta fonksiyonel olarak tam iyileşir. Uzun vadeli sonuçlar cerrahi ve konservatif tedavide genellikle benzerdir.