İrritabl Barsak Sendromu (İBS): Belirtiler, Tanı ve Tedavi Yaklaşımı ve Reçeteler

İrritabl Barsak Sendromu (İBS); altında yapısal veya biyokimyasal bir organik patoloji bulunmayan, barsak alışkanlıklarında değişiklik ve defekasyonla rahatlayan kronik karın ağrısı ile karakterize fonksiyonel gastrointestinal sistem hastalığıdır.
İBS, hem yaşam kalitesini olumsuz etkiler hem de sağlık sistemine başvuruların önemli bir kısmını oluşturur.

İBS İçin Risk Faktörleri

• Uzun süreli veya sık antibiyotik kullanımı

• Östrojen içeren ilaç kullanımı

• Uzamış gastroenterit veya kolit öyküsü

• Gıda intoleransları (laktoz, FODMAP içeren besinler vb.)

• Kadın cinsiyet (İBS kadınlarda erkeklere oranla 2 kat daha sık görülür)

• Psikososyal stres ve anksiyete bozuklukları

Tanı Kriterleri: Roma IV

Güncel olarak İrritabl Barsak Sendromu tanısında Roma IV kriterleri kullanılmaktadır.

Tanı koymak için:
Semptomların tanıdan en az 6 ay önce başlamış olması ve son 3 ay içinde haftada en az 1 kez tekrarlayan karın ağrısına aşağıdaki üç bulgudan en az ikisinin eşlik etmesi gerekir:

1. Defekasyonla ilişkili olması (ağrının dışkılama sonrası azalması)

2. Dışkılama sıklığında değişiklik olması

3. Dışkı formunda değişiklik olması

Bu kriterler, İBS’nin fonksiyonel bir bozukluk olduğunu gösterir ve organik nedenleri dışlamak açısından klinik önem taşır.

Bristol Dışkı Form Skalası

İBS tanısında dışkı formu değerlendirmesinde Bristol Dışkı Skalası kullanılır. Bu skala 1’den 7’ye kadar dışkı formunu sınıflandırır:

Ayırıcı Tanı ve Tanısal Testler

İBS bir dışlama tanısıdır. Bu nedenle özellikle alarm bulguları (hematokezya, kilo kaybı, ileri yaş, ailede kolon kanseri öyküsü, demir eksikliği anemisi vb.) varlığında organik patolojiler mutlaka dışlanmalıdır.

Ayırıcı tanıda önerilen tetkikler:

• Hemogram

• CRP

• Tiroid fonksiyon testleri (TFT)

• Çölyak paneli (diyare mevcutsa)

• Fekal kalprotektin

• Kolonoskopi (alarm bulguları veya ileri yaşta)

İBS Alt Tipleri

Beslenme ve Yaşam Tarzı Önerileri

İBS’de medikal tedavi kadar diyet ve yaşam tarzı değişiklikleri de büyük önem taşır.

Düşük FODMAP Diyeti

FODMAP: Fermente olabilen Oligosakkarit, Disakkarit, Monosakkarit ve Polioller
Bu karbonhidratlar ince bağırsakta emilmeden kolona geçerek gaz, şişkinlik ve karın ağrısını artırabilir.

FODMAP içeriği yüksek gıdalar:

• Oligosakkaritler: Buğday, arpa, çavdar, soğan, sarımsak, baklagiller

• Disakkaritler: Süt, yoğurt, dondurma (laktoz)

• Monosakkaritler: Elma, armut, bal, mısır şurubu (fruktoz)

• Polioller: Nektarin, mantar, kayısı, şeftali, erik (sorbitol, mannitol)

Diyet önerileri:

• FODMAP içeriği yüksek gıdaların azaltılması veya eliminasyonu

• Kafein ve alkol tüketiminin azaltılması

• Lif alımının düzenlenmesi (özellikle IBS-C tipinde)

Tedavi Yaklaşımları

İBS tedavisi semptomlara yöneliktir ve kişiye özel planlanır.

• Diyet ve yaşam tarzı düzenlemeleri (düşük FODMAP, stres azaltma)

• Farmakolojik tedavi (gerekli vakalarda):

  • Antispazmodikler

  • Antidiyareikler (loperamid)

  • Laksatifler (kabızlık baskın tipte)

  • Trisiklik antidepresanlar (ağrı baskın tipte)

• Psikolojik destek: Bilişsel davranışçı terapi, stres yönetimi

Kaynakça

1. Lacy BE, et al. Bowel Disorders. Gastroenterology. 2016;150(6):1393–1407.

2. Mearin F, et al. Rome IV Diagnostic Criteria for Irritable Bowel Syndrome. Gastroenterology. 2016;150(6):1393–1407.

3. Ford AC, et al. Irritable bowel syndrome. Lancet. 2020;396(10263):1675–1688.

4. Türkiye Gastroenteroloji Derneği. İrritabl Barsak Sendromu Tanı ve Tedavi Kılavuzu 2024.

İrritabl Barsak Sendromu (İBS) Hakkında SSS (Sık Sorulan Sorular)

1. İrritabl Barsak Sendromu (İBS) nedir?
İrritabl Barsak Sendromu (İBS), bağırsaklarda yapısal bir bozukluk olmadan gelişen, kronik karın ağrısı ve dışkılama alışkanlıklarında değişiklikle seyreden fonksiyonel bir sindirim sistemi hastalığıdır.

2. İBS’nin belirtileri nelerdir?
İBS belirtileri arasında karın ağrısı, şişkinlik, gaz, kabızlık veya ishal, dışkılama alışkanlıklarında değişiklik ve dışkılama sonrası rahatlama yer alır. Belirtiler kroniktir ve ataklar halinde tekrarlayabilir.

3. İBS kimlerde daha sık görülür?
İBS özellikle genç erişkinlerde ve kadınlarda daha sık görülür. Kadınlarda erkeklere oranla yaklaşık 2 kat daha yaygındır. Psikososyal stres, antibiyotik kullanımı ve gıda intoleransları risk faktörlerindendir.

4. İBS nasıl teşhis edilir?
İBS tanısı Roma IV kriterlerine göre konur. Tanı için en az 6 aydır devam eden ve son 3 ay içinde haftada en az bir kez olan karın ağrısına dışkılama alışkanlıklarında değişiklik eşlik etmelidir. Alarm bulguları yoksa tanı klinik olarak konur.

5. İBS için hangi testler yapılır?
İBS bir dışlama tanısıdır. Gerekli durumlarda hemogram, CRP, tiroid fonksiyon testleri, çölyak paneli, fekal kalprotektin ve kolonoskopi yapılabilir.

6. İBS’nin tipleri nelerdir?

• IBS-C: Kabızlık baskın tip

• IBS-D: İshal baskın tip

• IBS-M: Karma tip (kabızlık ve ishal bir arada)

• IBS-U: Sınıflandırılamayan tip

7. İBS bulaşıcı bir hastalık mıdır?
Hayır. İBS bulaşıcı değildir. Organik bir enfeksiyon ya da mikrobik neden yoktur.

8. İBS tedavisi nasıl yapılır?
Tedavi semptomlara yöneliktir. Düşük FODMAP diyeti, stres yönetimi, antispazmodik veya antidiyareik ilaçlar, gerektiğinde psikolojik destek tedavide yer alabilir.

9. Düşük FODMAP diyeti nedir?
FODMAP, bağırsakta fermente olup gaz ve şişkinlik oluşturan karbonhidratları ifade eder. Bu gıdaların (soğan, sarımsak, buğday, süt, bazı meyveler) azaltılması İBS semptomlarını hafifletebilir.

10. İBS tamamen iyileşir mi?
İBS kronik bir hastalıktır ancak uygun yaşam tarzı düzenlemeleri, diyet ve medikal tedaviyle semptomlar büyük oranda kontrol altına alınabilir. Hastaların çoğu ilaçsız olarak da yaşam kalitesini artırabilir.