İşyeri Hekimliği: İşe Giriş Muayenesi

İşe Giriş Muayenesi

İşe giriş muayenesi, çalışanın yapacağı işe uygunluğunu değerlendirmek ve işyerindeki sağlık-risk etkileşimini önceden öngörmek için yapılan zorunlu tıbbi değerlendirmedir.
6331 sayılı Kanuna göre tüm çalışanlara işe başlamadan önce yapılması gerekir.

Mevzuatın Yaklaşımı: Zorunlu Bir Tetkik Listesi Var mı?

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile ilgili yönetmelikler, işe giriş muayenesinin yapılmasını zorunlu tutar. Ancak her çalışan için uygulanacak sabit bir tetkik listesini tanımlamaz. Risk değerlendirmesi ve tehlike sınıfını baz alarak işe giriş raporunu vermek işyeri hekiminin inisiyatifindedir. Güncel yaklaşım, her çalışan için standart paket uygulamak yerine, risk temelli ve kişiye özgü bir değerlendirme yapılması yönündedir. Bu durum, hem yasal uyumu sağlar hem de çalışan sağlığı açısından en doğru klinik uygulamayı oluşturur.

Hangi Risk/Maruziyet Türünde Ne İsteyelim?

Aşağıdaki tablo; sabit bir tetkik listesi yerine, maruziyete göre hangi testlerin gerekli olacağını gösteren modern ve mevzuata uygun bir yapıdadır.

Kimlere İşe Giriş Raporu Vermemeliyiz?

1. Yasal olarak çalışması mümkün olmayan kişilere

• 18 yaşından küçüklerin tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde çalışması yasaktır → bu iş kollarına işe giriş raporu verilmez.

• 15 yaş altı çocuklar hiçbir şekilde çalıştırılamaz → rapor düzenlenmez.

• Mesleki eğitim belgesi olmayan genç çalışan (16–18 yaş) için tehlikeli işlerde rapor verilmez.

2. Yapacağı işe uygun olmayan sağlık durumu olanlara

İşyeri hekimi sağlık ve güvenlik açısından işi yapamayacağını düşünüyorsa rapor vermez. Örneğin:

Ağır ve Tehlikeli İşler İçin

• Ciddi kardiyak hastalık (EF düşük, kontrolsüz aritmiler)

• İleri KOAH / ciddi solunum yetmezliği

• Kontrolsüz epilepsi (makine kullanımı, yüksekte çalışma için özellikle)

• Ciddi ortopedik kısıtlılık (yük kaldırma, merdiven/platfrom işleri için)

• Görme veya işitme kaybı (iş güvenliğini etkiliyorsa)

• Ciddi psikiyatrik hastalık (makine kullanımı, yalnız çalışma, vardiya uyumu için riskli)

• Unutkanlık, bilişsel yetersizlik

İşyeri hekimi, “işe uygun değildir” kararı verme yetkisine sahiptir.

3. Bulaşıcı hastalık döneminde olanlara

Aşağıdaki durumlarda işe giriş raporu geçici olarak verilmez:

• Akut enfeksiyonlar (ateşli hastalık, pnömoni vb.)

• Bulaştırıcılık dönemi devam eden hastalıklar
  (ör. aktif tüberküloz, hepatit A, bulaşıcı cilt enfeksiyonları)

• İş arkadaşlarını riske atacak enfeksiyon hastalıkları

Bulaştırıcılık geçtikten sonra yeniden değerlendirilebilir.

4. Madde bağımlılığı olan ve aktif kullanım gösteren kişilere

• Aktif alkol bağımlılığı

• Madde kullanım bozukluğu (metamfetamin, eroin, kokain vb.)

Özellikle makine kullanımı, yüksekte çalışma ve araç kullanımında kesin olarak rapor verilmez.

5. Yapacağı iş için zorunlu tetkikleri eksik olanlara

Örneğin:

• Gürültülü iş için: odyometri yoksa

• Tozlu iş için: akciğer grafisi yoksa

• Kurşun–kimyasal iş için: biyolojik maruziyet ölçümü yapılmamışsa

• Gıda sektöründe: portör taramaları tamamlanmamışsa

→ İşyeri hekimi işe giriş raporunu düzenlemez, eksikleri tamamlatır.

6. “Uygun Değildir” kararı gerektiren özel iş kolları

Aşağıdaki işlerde sağlık koşulları daha katıdır:

Yüksekte çalışma

• Epilepsi

• Benign positional vertigo (BPPV)

• Ciddi görme bozukluğu

• Kardiyak senkop öyküsü

Kapalı alan çalışması (tanker, kuyu, silo)

• Oksijen bağımlılığı

• Ciddi KOAH

• Panik bozukluk

• Ortostatik senkop öyküsü

Araç kullanımı / forklift / vinç

• Ciddi diyabetik hipoglisemi riski

• Epilepsi

• Gündüz aşırı uyku hali (OSAS)

Bu işlerde “uygun değildir” raporu verilmesi çok yaygındır.

Kaynakça

1. 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu

https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6331

2. İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev Yetki ve Sorumlulukları Yönetmeliği

https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=18039

3. Hijyen Eğitimi Yönetmeliği

https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/07/20130705-4.htm

4. Gece Postalarında Çalıştırılacak İşçilerin Sağlık Gözetimi Yönetmeliği

https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/07/20040709.htm

5. Mesleki Maruziyetler ve Sağlık Gözetimi Rehberleri (İSGGM)

https://www.csgb.gov.tr/isggm

Sık Sorulan Sorular

1. İşe giriş muayenesi nedir ve neden zorunludur?

İşe giriş muayenesi, çalışanın yapacağı işe sağlık açısından uygun olup olmadığını değerlendiren zorunlu tıbbi incelemedir. 6331 sayılı Kanun gereği tüm çalışanlar işe başlamadan önce bu muayeneden geçmelidir.

2. İşe giriş muayenesinde sabit bir tetkik listesi var mı?

Hayır. Mevzuat tüm çalışanlar için sabit bir tetkik listesi tanımlamaz. Tetkikler; işyerinin tehlike sınıfı, maruziyet türleri, risk değerlendirmesi ve işin niteliğine göre belirlenir. Yaklaşım tamamen risk temellidir.

3. Hangi risklere göre hangi tetkikler yapılır?

Gürültü maruziyetinde odyometri; toz maruziyetinde akciğer grafisi ve SFT; kimyasal maruziyette karaciğer/böbrek testleri ve biyolojik göstergeler; biyolojik risklerde serolojiler; titreşim, ergonomi, gece çalışması ve gıda sektörü için ilgili klinik ve laboratuvar değerlendirmeler yapılır.

4. Kimlere işe giriş raporu verilmez?

Yasal olarak çalışması yasak olanlar (15 yaş altı, 18 yaş altının tehlikeli işlerde çalışması), yapılacak işe sağlık açısından uygun olmayanlar, bulaşıcı hastalık döneminde olanlar, aktif madde/alcohol bağımlılığı olanlar ve zorunlu tetkikleri eksik olanlara rapor verilmez.

5. İşe girişte “uygun değildir” kararı en sık hangi işlerde verilir?

Yüksekte çalışma, kapalı alan işleri, ağır makine/motorlu araç kullanımı gibi kritik işlerde sağlık şartları katıdır. Epilepsi, ciddi kalp-solunum hastalıkları, önemli görme-işitme kaybı, senkop öyküsü veya ağır psikiyatrik hastalık durumlarında “uygun değildir” kararı sık görülür.

6. Gıda sektöründe işe giriş muayenesinde portör testi zorunlu mu?

Hijyen Eğitimi Yönetmeliği sonrası portör zorunluluğu daraltılmıştır; ancak gıda üretimi, toplu yemek, su üretimi gibi yüksek hijyen riski olan sektörlerde işyeri hekimi gerekli görürse portör taraması isteyebilir.