MESLEK HASTALIKLARI: Kas ve İskelet Sistemi Hastalıkları

Kas ve iskelet sistemi hastalıkları (KİSH), işyeri hekimliğinde en sık karşılaşılan meslek hastalığı grubudur. Tüm işkollarında çalışanların tekrarlayan hareketleri, ağır kaldırma, uygunsuz duruşlar ve vibrasyonlu alet kullanımı gibi risk faktörlerine maruz kalması sonucu ortaya çıkar. Dünya genelinde meslek hastalıkları arasında KİSH’in payı %50–60 civarındadır.

Klinik Tablolar ve Sıklık

En sık görülen KİSH tabloları şunlardır:

• Bel ve boyun mekanik ağrıları

• Rotator manşet tendinopatisi

• Karpal tünel sendromu

• Lateral ve medial epikondilit

• Tendinit ve tenosinovitler

Risk faktörleri:

• Tekrarlayan zorlayıcı hareketler

• Uzun süreli statik duruş

• Uygun olmayan ergonomi

• Vibrasyonlu el aletlerinin uzun süreli kullanımı

• Aşırı yük kaldırma

Tanı Yaklaşımı

Kas ve iskelet sistemi hastalıklarının tanısında işyeri hekimleri aşağıdaki kriterleri kullanır:

1. Ayrıntılı iş öyküsü

   • İş tanımı, maruziyet süresi, tekrar sayısı, kullanılan ekipman

2. Fizik muayene

   • Eklem hareket açıklığı, palpasyon, kas gücü, nörolojik muayene

   • Provokatif testler (Phalen testi, Spurling testi, Cozen testi vb.)

3. Görüntüleme ve laboratuvar

   • Gerekli durumlarda ultrason, MR, EMG

4. Fonksiyonel testler

   • İş göremezlik, kavrama gücü, günlük aktivite kısıtlılığı

Önemli Not: Tanı, işe özgü maruziyet ve klinik bulguların korelasyonu ile konulmalıdır.

Yönetim ve Tedavi

Kas ve iskelet sistemi hastalıklarının yönetiminde temel prensipler:

1. Maruziyetin azaltılması / ergonomik düzenleme

   • İş istasyonu ve aletlerin ergonomik tasarımı

   • Ağır kaldırma kurallarının uygulanması

2. Tıbbi tedavi

   • NSAİİ kullanımı

   • Fizik tedavi ve rehabilitasyon

   • Atel, brace, splint kullanımı

3. Eğitim ve iş yükü yönetimi

   • Doğru kaldırma teknikleri

   • Düzenli mola ve germe egzersizleri

4. İş değişikliği veya geçici işten uzaklaştırma

   • Ağır ve tekrarlayan işlerde şikayet devam ediyorsa geçici veya kalıcı iş değişikliği gerekebilir

Önleme Stratejileri

• Ergonomi eğitim programları

• Düzenli işyeri risk analizleri

• Titreşimli araç kullanımının sınırlandırılması

• Çalışanlara fiziksel kondisyon ve güçlendirme egzersizleri

• Düzenli periyodik muayene ve risk bazlı izlemler

İşyeri Hekimine Notlar:

• Bel ağrısı, tekrarlayan kaldırma veya uzun süreli oturma ile kötüleşiyorsa risk yüksek.

• Karpal tünel sendromu, bilgisayar veya montaj hattı çalışanlarında sık görülür.

• Rotator manşet problemleri, yük kaldırma veya tekrarlayan kol kaldırma ile ilişkili olabilir.

• İşe özgü maruziyet ve semptomlar korele ise meslek hastalığı olarak bildirim zorunludur.

İşyeri Hekimliğinde Kas ve İskelet Sistemi Hastalıklarını Detaylı Okumak İçin:

1. Bernard BP, et al. Musculoskeletal Disorders and Workplace Factors. National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH), 1997.

2. Buckle P, Devereux J. Occupational Ergonomics: Work-Related Musculoskeletal Disorders. Occup Med. 2002;52: 119–125.

3. National Research Council. Musculoskeletal Disorders and the Workplace: Low Back and Upper Extremities. Washington, DC: National Academies Press; 2001.

4. Türkiye Cumhuriyeti Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. Meslek Hastalıkları Rehberi, 2024.

5. OSHA (Occupational Safety and Health Administration). Ergonomics: The Study of Work. 2022.

6. Rempel D, et al. Work-Related Upper Extremity Disorders: Prevention and Treatment. J Hand Surg Am. 2006;31(1): 14–23.

7. ILO (International Labour Organization). Occupational Safety and Health Guidelines. 2023.

Sık Sorulan Sorular (SSS) – Kas ve İskelet Sistemi Hastalıkları

1. Kas ve iskelet sistemi hastalıkları (KİSH) nedir ve ne kadar yaygındır?

KİSH, tekrarlayan hareketler, ağır kaldırma, uygunsuz duruş ve vibrasyonlu alet kullanımı gibi işyeri risklerinden kaynaklanan hastalıklardır. Dünya genelinde meslek hastalıklarının %50–60’ını oluşturur ve işyeri hekimliğinde en sık görülen meslek hastalığıdır.

2. En sık görülen KİSH tabloları nelerdir?

En yaygın tablolar şunlardır: bel ve boyun mekanik ağrıları, rotator manşet tendinopatisi, karpal tünel sendromu, lateral/medial epikondilit ve tendinit/tenosinovitler.

3. KİSH için hangi risk faktörleri önemlidir?

Başlıca risk faktörleri şunlardır: tekrarlayan zorlayıcı hareketler, uzun süreli statik duruş, uygunsuz ergonomi, vibrasyonlu el aletlerinin uzun süreli kullanımı ve aşırı yük kaldırma.

4. Tanı sürecinde işyeri hekimi hangi yöntemleri kullanır?

Tanıda işyeri hekimi: ayrıntılı iş öyküsü, fizik muayene (eklem hareket açıklığı, palpasyon, kas gücü, nörolojik muayene), provokatif testler (Phalen, Spurling, Cozen), gerektiğinde görüntüleme (MR, ultrason, EMG) ve fonksiyonel testler kullanır.

5. KİSH’in yönetimi ve tedavisinde hangi yöntemler uygulanır?

Temel yönetim: maruziyetin azaltılması ve ergonomik düzenleme, NSAİİ ve fizik tedavi, atel/splint kullanımı, eğitim ve iş yükü yönetimi, gerekirse geçici iş değişikliği veya işten uzaklaştırma.

6. KİSH’i önlemek için hangi stratejiler kullanılabilir?

Önleme için: ergonomi eğitimleri, düzenli işyeri risk analizleri, vibrasyonlu araç kullanımının sınırlandırılması, çalışanlara güçlendirme egzersizleri ve düzenli periyodik muayene ile risk bazlı izlemler önerilir.