Osteoartrit (Kireçlenme): Tanısı, Tedavisi ve Reçeteleri

Osteoartrit (OA), eklem kıkırdağında başlayan, zamanla eklem kapsülü, subkondral kemik, sinovyum ve periartiküler dokulara yayılan, dejeneratif ve ilerleyici bir eklem hastalığıdır.
En sık diz, kalça, omurga ve el küçük eklemleri tutulur. OA; yaş, obezite, eklem travması, genetik yatkınlık ve biyomekanik stres gibi faktörlerle ilişkilidir.

Klinik Bulgular

• Ağrı (aktiviteyle artan, istirahatle azalan)

• Şişlik (efüzyon veya sinovyal kalınlaşma)

• Hareket kısıtlılığı

• Sertlik (özellikle sabahları <30 dakika)

• Krepitasyon (hareket sırasında eklemde sürtünme hissi)

Monoartrit veya akut alevlenme tablosu ile başvuran her hastada septik artrit mutlaka ekarte edilmelidir.
Septik artrit, kalıcı eklem hasarı ve sepsise ilerleme riski nedeniyle acil tanı ve tedavi gerektirir.

Ayırıcı Tanıda Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Osteoartrit → kronik, noninflamatuar

• Romatoid artrit → kronik, simetrik, inflamatuar

• Kristal artropatileri (gut, psödogut) → akut başlangıçlı, inflamatuar

• Septik artrit → akut başlangıçlı, şiddetli ağrı, ateş, sistemik belirtiler

• Travmatik hemartroz → kanamalı eklem sıvısı

Sinovyal Sıvı Analizi — Tanısal Yaklaşım

Septik artrit şüphesinde, antibiyotik başlanmadan önce eklem sıvısı aspirasyonu yapılmalıdır.
Aspirasyon sonrasında sıvı şu açılardan değerlendirilmelidir:

• Makroskopi (renk, viskozite, berraklık)

• Lökosit sayımı ve diferansiyel

• Kristal analizi (polarize mikroskopi)

• Gram boyama ve kültür

• Gerekirse PCR testleri (özellikle atipik etken şüphesinde)

Sinovyal Sıvı Sınıflandırması

• Enfeksiyöz olmayan inflamatuar artritlerde sinovyal sıvı lökosit sayısı >20.000 hücre/mikroL olabilir (psödoseptik tablo).

• Ancak lökosit sayısı ne kadar yüksekse septik artrit olasılığı da o kadar artar.

• OA’da sinovyal sıvı genellikle berrak, viskozitesi yüksek, hücre sayısı düşüktür.

Laboratuvar ve Görüntüleme

• Kan testleri: CBC, ESR, CRP (OA’da genellikle normal veya hafif yüksek olabilir).

• Görüntüleme: Direkt grafide eklem aralığında daralma, subkondral skleroz, osteofit oluşumu tipiktir.

• MRG / USG: Efüzyon ve sinovyal kalınlaşmayı gösterebilir; septik artrit şüphesinde yardımcıdır.

Klinik İpuçları — Septik Artrit Ayırıcı Tanısı

• Hızla başlayan şiddetli ağrı ve hareket kısıtlılığı varsa,

• Eklemin üzerine basılamıyorsa veya pasif hareketle dahi ciddi ağrı varsa,

• Ateş eşlik ediyorsa,

• Risk faktörleri (immünsüpresyon, protez eklem, diyabet, romatolojik hastalıklar, ileri yaş) varsa

  Septik artrit güçlü şekilde düşünülmelidir.

Tedavi Yaklaşımı — Özet

• Osteoartrit:

  • Nonfarmakolojik: kilo kontrolü, egzersiz, fizik tedavi modaliteleri

  • Farmakolojik: parasetamol, NSAİİ (gastrointestinal riskler göz önünde bulundurulmalı), topikal NSAİİ, gerektiğinde intraartiküler enjeksiyonlar

  • İleri olgularda ortopedik cerrahi (artroplasti)

• Septik artrit:

  • Acil ortopedik konsültasyon

  • Eklem drenajı ve ampirik antibiyotik (kültür sonrası hedefe yönelik tedavi)

Kaynakça

1. UpToDate. Evaluation of the adult with acute monoarthritis.
   https://www.uptodate.com

2. UpToDate. Synovial fluid analysis.
   https://www.uptodate.com

3. Firestein GS, Budd RC, Gabriel SE, et al. Kelley and Firestein's Textbook of Rheumatology. 11th ed. Elsevier; 2021.

4. Mandell BF. Clinical manifestations of osteoarthritis. Cleve Clin J Med. 2019;86(1):23-27.

5. Hochberg MC, Altman RD, April KT, et al. American College of Rheumatology 2012 Recommendations for the use of nonpharmacologic and pharmacologic therapies in osteoarthritis. Arthritis Care Res (Hoboken). 2012;64(4):465–474.

Sık Sorulan Sorular (SSS) – Osteoartrit (Kireçlenme)

1. Osteoartrit nedir?
Osteoartrit (kireçlenme), eklem kıkırdağının zamanla aşınması ve çevre dokuların etkilenmesi sonucu ortaya çıkan dejeneratif bir eklem hastalığıdır. En sık diz, kalça, omurga ve el eklemlerinde görülür.

2. Osteoartrit kimlerde daha sık görülür?
İleri yaş, obezite, eklem travması, genetik yatkınlık ve ekleme aşırı yük bindiren mesleklerde daha sık görülür.

3. Osteoartritin en yaygın belirtileri nelerdir?

• Aktiviteyle artan, istirahatle azalan ağrı

• Sabahları kısa süreli (<30 dk) eklem sertliği

• Hareket kısıtlılığı

• Krepitasyon (hareket sırasında sürtünme sesi veya hissi)

• Şişlik ve şekil bozukluğu

4. Osteoartrit romatoid artritten nasıl ayırt edilir?
Osteoartrit kronik ve noninflamatuardır, genellikle tek taraflı ve büyük eklemleri tutar.
Romatoid artrit ise simetrik, inflamatuar ve daha çok küçük eklemleri etkiler.

5. Osteoartrit nasıl teşhis edilir?
Tanı; klinik muayene, laboratuvar testleri (genellikle normaldir) ve direkt grafiyle konur. Röntgende eklem aralığında daralma, osteofit oluşumu ve subkondral skleroz tipiktir.

6. Osteoartrit septik artritle karıştırılabilir mi?
Evet. Akut şiddetli ağrı, ateş, hareket kısıtlılığı varsa septik artrit mutlaka ekarte edilmelidir. Septik artrit acil tanı ve tedavi gerektirir.

7. Osteoartritte sinovyal sıvı analizi ne işe yarar?
Sinovyal sıvı genellikle berraktır, hücre sayısı düşüktür. Septik artritte ise bulanık, hücre sayısı yüksektir ve kültür pozitif olabilir.

8. Osteoartritin kesin bir tedavisi var mı?
Hastalığı tamamen ortadan kaldıran bir tedavi yoktur; ancak semptomlar azaltılabilir, ilerleme yavaşlatılabilir.

9. Osteoartritte tedavi seçenekleri nelerdir?

• Nonfarmakolojik: Kilo kontrolü, egzersiz, fizik tedavi

• Farmakolojik: Parasetamol, NSAİİ, topikal tedaviler, intraartiküler enjeksiyonlar

• Cerrahi: Gelişmiş vakalarda protez ameliyatı (artroplasti)

10. Osteoartritli hastalar egzersiz yapabilir mi?
Evet. Düşük etkili egzersizler (yürüyüş, yüzme, bisiklet) eklem fonksiyonlarını korur ve ağrıyı azaltır.

11. Osteoartritte ilaç kullanımı zorunlu mu?
İlk basamak tedavi genellikle egzersiz ve fizik tedavidir. İlaçlar semptomlara göre eklenir. NSAİİ kullanırken mide ve böbrek yan etkilerine dikkat edilmelidir.

12. Osteoartrit ilerlerse ne olur?
Zamanla eklem deformiteleri, hareket kısıtlılığı ve yaşam kalitesinde düşme görülebilir. Bu durumda ortopedik cerrahi tedavi gerekebilir.