Osteoporoz

Osteoporoz, düşük kemik kütlesi ve kemik mikro-mimarisinin bozulması sonucu kemik kırılganlığında artış ile karakterize, progresif bir metabolik kemik hastalığıdır.

Osteoporoz Türleri

1. Primer Osteoporoz

• Postmenopozal Osteoporoz: Menopoz sonrası östrojen eksikliğine bağlı, esas olarak trabeküler kemik kaybı.

• Senil Osteoporoz: Her iki cinste yaşa bağlı, kortikal ve trabeküler kemik kaybı.

2. Sekonder Osteoporoz

• Diğer hastalıklar veya ilaç kullanımına bağlı gelişir.

• Erkeklerde prevalans daha yüksektir.

Sekonder Osteoporoza Neden Olan Faktörler

• Yaşam tarzı: Sigara, alkol, düşük kalsiyum alımı, vitamin D eksikliği, düşük BMI (<20).

• Genetik/Sistemik hastalıklar: Kistik fibrozis, Ehler-Danlos, Marfan, Turner/Klinefelter.

• Endokrin: Cushing sendromu, tirotoksikoz, diabetes mellitus (Tip 1 & 2).

• Malabsorbsiyon: Çölyak, diğer malabsorbsiyon sendromları.

• Hematolojik: Hemofili, lösemi, lenfoma, multipl myelom, orak hücreli anemi.

• Romatolojik: Ankilozan spondilit, romatoid artrit, sistemik lupus.

• İlaçlar: Glukokortikoidler (>5 mg/gün prednizon, >3 ay), aromataz inhibitörleri, antikonvülzanlar, kemoterapötikler, GnRH agonistleri, antikoagülanlar, lityum, siklosporin A, tacrolimus, tamoksifen, PPI, SSRI.

Osteoporoz Taraması

DXA Ölçümleri

• T-skoru: Postmenopozal kadınlar ve 50 yaş üstü erkeklerde osteoporoz tanısı için.

• Z-skoru: Premenopozal kadınlar ve 50 yaş altı erkeklerde referans.

Tarama Önerilen Hasta Grubu

• 65 yaş üzeri kadınlar, 70 yaş üzeri erkekler (risk faktöründen bağımsız).

• <65 yaş postmenopozal kadınlar ve 50-69 yaş erkekler, risk faktörü varlığında:

Risk Faktörleri

• Frajilite kırığı

• Uzun süreli glukokortikoid (>3 ay, ≥5 mg/gün)

• Sigara

• Artmış alkol tüketimi

• Düşük BMI (<20 kg/m²) veya majör kilo kaybı

• Romatoid artrit

• Osteoporoz ile ilişkili hastalık öyküsü

• Yüksek riskli ilaç kullanımı

• Direkt grafide kırık varlığı

Osteoporoz Tanısı ve Farmakolojik Başlangıç

Daha detaylı bilgi için okuyunuz: https://file.temd.org.tr/Uploads/publications/guides/documents/OSTEOPOROZ_MKH2022.pdf?a=1&utm_source

Osteoporoz Tedavisi

1. Oral Bifosfonatlar

• Alendronat (VEGABON 70 mg): Haftada 1 kez 1 tablet

• Risedronat (VEGABON PLUS D 70/2800 veya GOYART 35 mg): Haftada 1 kez 1 tablet

Uygulama Önerileri:

• Aç karnına alınmalı, 30 dk boyunca dik pozisyonda kalmalı (özofajit riski).

• 5–10 yıl kullanım sonrası KMY’ye göre 1–2 yıllık ilaç tatili düşünülebilir.

2. İntravenöz Bifosfonatlar

• Zoledronik Asit (ZODINASIL 5 mg/100 ml IV): Yılda 1 kez

3. Denosumab

• PROLIA 60 mg SC: 6 ayda 1

• XGEVA 120 mg SC: 6 ayda 1

Notlar:

• Anti-osteoporotik ilaçlarda hipokalsemi riskine dikkat.

• Hastalara kalsiyum ve D vitamini takviyesi verilmelidir.

D Vitamini Eksikliği Tedavisi

Doktora Notlar:

• SGK geri ödemesi için tanı E55.0 veya E55.9 olmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS) – Osteoporoz

1. Osteoporoz nedir?

Osteoporoz, düşük kemik kütlesi ve kemik mikro-mimarisinin bozulması ile kemik kırılganlığında artışa yol açan progresif bir metabolik kemik hastalığıdır. Kırık riski artar ve özellikle yaşlılarda ciddi morbiditeye neden olabilir.

2. Osteoporoz türleri nelerdir?

Primer Osteoporoz:

• Postmenopozal: Östrojen eksikliğine bağlı, trabeküler kemik kaybı.

• Senil: Yaşa bağlı, kortikal ve trabeküler kemik kaybı.

Sekonder Osteoporoz:

• Diğer hastalıklar veya ilaç kullanımı nedeniyle oluşur (ör. glukokortikoid kullanımı, romatolojik hastalıklar).

3. Sekonder osteoporoza neden olan faktörler nelerdir?

• Yaşam tarzı: Sigara, alkol, düşük kalsiyum ve vitamin D alımı, düşük BMI (<20)

• Genetik/sistemik hastalıklar: Marfan, Turner, Ehler-Danlos

• Endokrin bozukluklar: Cushing, hipertiroidi, diabetes mellitus

• Malabsorbsiyon: Çölyak, diğer emilim bozuklukları

• Hematolojik: Lösemi, multipl myelom, orak hücreli anemi

• Romatolojik: Romatoid artrit, lupus

• İlaçlar: Uzun süreli steroidler, aromataz inhibitörleri, antikonvülzanlar, kemoterapötikler

4. Kimler osteoporoz taraması yaptırmalıdır?

• 65 yaş üstü kadınlar ve 70 yaş üstü erkekler (risk faktörü olmasa bile)

• <65 yaş postmenopozal kadınlar ve 50–69 yaş erkekler, risk faktörü varsa taranmalı

5. Osteoporoz tanısı nasıl konulur?

• DXA ölçümü: T-skoru (postmenopozal kadınlar ve 50 yaş üstü erkekler), Z-skoru (premenopozal kadınlar ve 50 yaş altı erkekler)

• Patolojik kırık varlığı: Kalça veya diğer kemiklerde kırık mevcutsa tanı konabilir

6. Tedaviye hangi durumlarda başlanır?

7. Osteoporoz tedavisinde kullanılan ilaçlar nelerdir?

Oral Bifosfonatlar:

• Alendronat 70 mg haftada 1

• Risedronat 35–70 mg haftada 1
  Uygulama: Aç karnına alınmalı, 30 dk dik pozisyonda kalmalı

İntravenöz Bifosfonatlar:

• Zoledronik Asit 5 mg/100 ml IV, yılda 1

Denosumab:

• PROLIA 60 mg SC, 6 ayda 1

• XGEVA 120 mg SC, 6 ayda 1
  Not: Hipokalsemi riski; kalsiyum ve D vitamini desteği gerekir

8. D vitamini eksikliği nasıl tedavi edilir?

9. Doktora notlar ve önemli uyarılar

• SGK geri ödemesi için tanı E55.0 veya E55.9 olmalıdır

• Bifosfonatlar 5–10 yıl kullanıldıktan sonra KMY’ye göre 1–2 yıllık “ilaç tatili” düşünülebilir

• Sekonder nedenler araştırılmalı, gerekli düzeltmeler yapılmalıdır