Akut Pankreatit: Belirtiler, Tanı ve Güncel Tedavi Yaklaşımı

Akut pankreatit, pankreasın inflamasyonu ile seyreden, karın ortasında ani başlayan ve sıklıkla bele kuşak tarzında yayılan epigastrik ağrı, bulantı, kusma ve serum amilaz-lipaz düzeylerinde artış ile karakterize potansiyel olarak hayatı tehdit edebilen bir hastalıktır.

Hastalık hafif seyirli olabileceği gibi, nekrotizan ve multiorgan yetmezliği ile giden ağır tablolar da gelişebilir. Bu nedenle erken tanı ve uygun tedavi son derece önemlidir.

Akut Pankreatit Belirtileri

• Karakteristik ağrı: Ani başlangıçlı, epigastrik bölgede, sırta veya bele kuşak tarzında yayılabilen şiddetli karın ağrısı

• Bulantı ve kusma

• Ateş (komplikasyon geliştiğinde)

• Hipotansiyon, taşikardi (ağır olgularda)

• Serum amilaz ve lipaz yüksekliği (lipaz daha spesifiktir)

Ağrı genellikle yemek sonrası belirginleşir ve birkaç saat içinde şiddetlenir. Alkol alımı veya safra taşı en sık tetikleyici faktörlerdir.

Akut Pankreatitin Başlıca Nedenleri

• Safra taşı hastalığı (en sık neden)

• Alkol kullanımı

• İlaçlar (azatioprin, tiazid diüretikler, valproik asit, vs.)

• Viral enfeksiyonlar (kabakulak, CMV, HBV vb.)

• Hipertrigliseridemi, hiperkalsemi

• ERCP sonrası komplikasyonlar

• İdiopatik (vakaların bir kısmında neden saptanamayabilir)

Tanı Kriterleri

Akut pankreatit tanısı, aşağıdaki 3 kriterden en az 2’sinin varlığı ile konur:

1. Tipik klinik tablo: karakteristik epigastrik ağrı

2. Serum amilaz ve/veya lipaz düzeyinin normalin 3 katından fazla olması

3. Görüntüleme yöntemlerinde (USG, BT, MR) pankreas inflamasyon bulgularının görülmesi

Risk Sınıflaması ve Ağır Pankreatit Belirtileri

Hastalığın şiddetini belirlemede Ranson kriterleri, BISAP skoru ve Atlanta sınıflaması kullanılabilir.

Ağır pankreatit şunlarla karakterizedir:

• Hipotansiyon

• Organ yetmezliği (böbrek, solunum, dolaşım)

• Pankreas nekrozu veya peripankreatik koleksiyon

• Lökositoz, CRP yüksekliği (>150 mg/L)

Akut Pankreatit Tedavisi

1. Destek Tedavisi (Primer yaklaşım)

• Oral alım kesilir (bağırsak istirahati sağlanır)

• Nazogastrik sonda: Şiddetli bulantı-kusma veya ileus varlığında mide dekompresyonu yapılır.

• İntravenöz sıvı replasmanı: Hipovolemi ve perfüzyon bozukluğu önlenir.

• Analjezi: Opioid veya non-opioid analjeziklerle ağrı kontrolü sağlanır.

• Yakın vital bulgu takibi

2. Antibiyotik Kullanımı

• Rutin antibiyotik kullanımı önerilmez.

• Ancak nekrotizan pankreatit geliştiğinde profilaktik antibiyotik (ör. imipenem) mortaliteyi azaltabilir.

• Enfeksiyon gelişmişse kültüre yönelik hedefli tedavi uygulanmalıdır.

3. Beslenme

• Hafif olgularda ağrı ve bulantı düzeldikten sonra oral beslenmeye başlanabilir.

• Ağır olgularda enteral beslenme (nazoyeyunal) tercih edilir. Parenteral beslenme yalnızca zorunlu durumlarda uygulanmalıdır.

4. Nedene Yönelik Tedavi

• Safra taşı varsa erken dönemde ERCP veya kolesistektomi planlanabilir.

• Hipertrigliseridemiye bağlı pankreatitte plazmaferez düşünülebilir.

• İlaç ilişkili durumlarda etken ilaç kesilir.

Komplikasyonlar

• Nekrotizan pankreatit

• Pankreatik psödokist

• Enfeksiyon gelişimi (enfekte nekroz)

• ARDS (akut solunum sıkıntısı sendromu)

• Böbrek yetmezliği

• Sepsis ve çoklu organ yetmezliği

Akut nekrotizan pankreatit mortalitesi yüksek bir tablodur ve mutlaka 2. veya 3. basamak yoğun bakım koşullarında izlenmelidir.

Akut Pankreatit Acil Tıpta da işlenmiştir. Göz atabilirsiniz.. https://recetemiz.net/acil-tip/akut-pankreatit/bilgi

Kaynakça

1. Banks PA, Bollen TL, Dervenis C, et al. Classification of acute pancreatitis—2012: Revision of the Atlanta classification and definitions by international consensus. Gut. 2013;62(1):102–111.

2. Crockett SD, Wani S, Gardner TB, et al. American Gastroenterological Association Institute Guideline on Initial Management of Acute Pancreatitis. Gastroenterology. 2018;154(4):1096–1101.

3. Working Group IAP/APA Acute Pancreatitis Guidelines. IAP/APA evidence-based guidelines for the management of acute pancreatitis. Pancreatology. 2013;13(4 Suppl 2):e1–e15.

4. T.C. Sağlık Bakanlığı, Akut Pankreatit Tanı ve Tedavi Rehberi, 2024.

5. Tenner S, Baillie J, DeWitt J, Vege SS. American College of Gastroenterology guideline: management of acute pancreatitis. Am J Gastroenterol. 2013;108(9):1400–1415.

Akut Pankreatit Hakkında Sık Sorulan Sorular (SSS)

1. Akut pankreatit nedir?

Akut pankreatit, pankreasın ani inflamasyonu ile karakterize bir hastalıktır. Karın ortasında başlayan şiddetli ağrı, bulantı, kusma ve serum amilaz-lipaz yükselmesi ile kendini gösterir.

2. Akut pankreatit belirtileri nelerdir?

• Ani başlayan epigastrik ağrı, sırta veya bele yayılabilir

• Bulantı ve kusma

• Ateş, taşikardi ve hipotansiyon (ağır vakalarda)

• Serum amilaz ve lipaz düzeylerinde artış

3. Akut pankreatit neden olur?

En sık nedenler şunlardır:

• Safra taşı hastalığı

• Alkol kullanımı

• Bazı ilaçlar (azatioprin, tiazid diüretikler, valproik asit)

• Viral enfeksiyonlar (kabakulak, CMV, HBV)

• Hipertrigliseridemi ve hiperkalsemi

• ERCP sonrası komplikasyonlar

4. Akut pankreatit nasıl teşhis edilir?

Tanı için aşağıdaki kriterlerden en az ikisi gerekir:

• Tipik epigastrik ağrı

• Serum amilaz ve/veya lipazın normalin 3 katından fazla olması

• Görüntüleme yöntemlerinde pankreas inflamasyonu (USG, BT, MR)

5. Akut pankreatitin şiddeti nasıl belirlenir?

• Ranson kriterleri, BISAP skoru ve Atlanta sınıflaması kullanılır.

• Ağır pankreatitte organ yetmezliği, pankreas nekrozu ve yüksek CRP gözlenir.

6. Akut pankreatit tedavisi nasıldır?

Destek tedavisi:

• Oral alım kesilir, bağırsak istirahati sağlanır

• IV sıvı replasmanı

• Analjezi ile ağrı kontrolü

• Vital bulguların yakın takibi

Antibiyotik kullanımı:

• Hafif olgularda rutin antibiyotik önerilmez

• Nekrotizan pankreatitte profilaktik imipenem mortaliteyi azaltabilir

• Enfeksiyon gelişirse kültüre yönelik tedavi uygulanır

Beslenme:

• Hafif olgularda oral beslenme

• Ağır vakalarda enteral (nazoyeyunal) beslenme

• Parenteral beslenme yalnızca zorunlu durumlarda

Nedene yönelik tedavi:

• Safra taşı: ERCP veya kolesistektomi

• Hipertrigliseridemi: Plazmaferez

• İlaç ilişkili vakalarda etken ilaç kesilir

7. Akut pankreatit komplikasyonları nelerdir?

• Nekrotizan pankreatit

• Pankreatik psödokist

• Enfekte nekroz ve sepsis

• ARDS (akut solunum sıkıntısı sendromu)

• Böbrek yetmezliği

• Çoklu organ yetmezliği

8. Acil olarak hangi durumlarda hastaneye başvurulmalıdır?

• Şiddetli karın ağrısı

• Kusma ve bulantının kontrol altına alınamaması

• Yüksek ateş, hipotansiyon veya taşikardi

• Sarılık veya idrarda koyulaşma