Peptik Ülser Hastalığı (PÜH): Tanısı, Tedavisi, Reçeteleri

Peptik ülser hastalığı (PÜH), mide ve duodenum mukozasında derinliği 1 mm’den fazla olan, submukoza ve muskularis propiaya kadar ilerleyebilen kronik ülseratif lezyonlar ile karakterize bir gastrointestinal hastalıktır. Derinliği 1 mm’den az olan yüzeyel lezyonlar ise erozyon olarak adlandırılır.

Etyoloji ve Risk Faktörleri

PÜH’ün başlıca nedenleri şunlardır:

• Helikobakter pylori (H. pylori) enfeksiyonu – vakaların %70-90’ında rol oynar.

• Nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar (NSAİİ) ve aspirin – mukozal koruyucu prostaglandin sentezini azaltır.

• Zollinger-Ellison Sendromu – gastrin salgılayan tümörler nedeniyle aşırı asid üretimi.

• Sigara ve alkol kullanımı, stres, ileri yaş ve genetik yatkınlık da risk faktörlerindendir.

Klinik Bulgular

• Epigastrik ağrı: En sık görülen bulgu, genellikle yemekle ilişkili olabilir (mide ülserinde yemek sonrası ağrı, duodenal ülserde açlık ağrısı).

• Bulantı, kusma, şişkinlik, erken doyma hissi.

• Komplikasyon bulguları: Hematemez (kusmukta kan), melena (siyah katran gibi dışkı), perforasyon (ani şiddetli karın ağrısı), obstrüksiyon (kusma ve kilo kaybı).

Tanı

• Altın standart: Üst gastrointestinal endoskopi (EGD) ile ülserin yerinin, derinliğinin ve komplikasyon riskinin değerlendirilmesi.

• Helikobakter pylori saptama yöntemleri:

  • Ülser biyopsisi ile hızlı üreaz testi

  • Üre nefes testi

  • Dışkıda H. pylori antijen testi

• Laboratuvar testleri: Tam kan sayımı (anemi taraması), karaciğer ve böbrek fonksiyon testleri, serum gastrin (Zollinger-Ellison şüphesi).

Tedavi Yaklaşımı

1. H. pylori pozitif ülserler

• Üçlü veya dörtlü eradikasyon tedavisi: Proton pompa inhibitörü (PPI) + iki antibiyotik (amoksisilin + klaritromisin) ± bismut

• Tedavi süresi: 10-14 gün

2. NSAİİ ilişkili ülserler

• NSAİİ kesilmesi

• PPI ile mide koruması

• Gerekirse misoprostol veya selektif COX-2 inhibitörleri kullanılabilir

3. Asit baskı tedavisi

• Proton pompa inhibitörleri (esomeprazol, lansoprazol, pantoprazol) ile 4-8 hafta süreyle tedavi

4. Komplikasyonların yönetimi

• Perforasyon: Acil cerrahi müdahale

• Obstrüksiyon: Endoskopik dilatasyon veya cerrahi

• Kanama: Endoskopik hemostaz, gerekirse cerrahi veya embolizasyon

Yaşam Tarzı ve Destekleyici Önlemler

• Sigara ve alkol kullanımının kesilmesi

• Düzenli ve küçük öğünlerle beslenme

• Stres yönetimi ve yeterli uyku

• NSAİİ kullanımının sınırlandırılması veya PPI ile birlikte kullanılması

Kaynakça

1. Malfertheiner P, Megraud F, O'Morain CA, et al. Management of Helicobacter pylori infection—the Maastricht V/Florence Consensus Report. Gut. 2017;66(1):6–30.

2. Sung JJ, Kuipers EJ, El-Serag HB. Systematic review: the global incidence and prevalence of peptic ulcer disease. Aliment Pharmacol Ther. 2009;29(9):938–946.

3. Lanas A, Chan FK. Peptic ulcer disease. Lancet. 2017;390(10094):613–624.

4. T.C. Sağlık Bakanlığı, Peptik Ülser Tanı ve Tedavi Kılavuzu, 2024.

Peptik Ülser Hastalığı (PÜH) Hakkında Sık Sorulan Sorular (SSS)

1. Peptik ülser hastalığı nedir?

Peptik ülser hastalığı (PÜH), mide veya duodenum mukozasında 1 mm’den derin ülser oluşumu ile karakterize kronik bir hastalıktır. Yüzeyel lezyonlar ise erozyon olarak adlandırılır.

2. PÜH’ün başlıca nedenleri nelerdir?

• Helikobakter pylori (H. pylori) enfeksiyonu – vakaların %70-90’ında görülür

• NSAİİ ve aspirin kullanımı – mide mukozasını koruyan prostaglandinleri azaltır

• Zollinger-Ellison Sendromu – gastrin salgılayan tümörler nedeniyle aşırı asid üretimi

• Diğer faktörler: Sigara, alkol, stres, ileri yaş, genetik yatkınlık

3. Peptik ülser hastalığı belirtileri nelerdir?

• Epigastrik ağrı (mide ülserinde yemek sonrası, duodenal ülserde açlıkta artar)

• Bulantı, kusma, şişkinlik, erken doyma

• Komplikasyon bulguları: Hematemez, melena, perforasyon (ani şiddetli karın ağrısı), obstrüksiyon

4. PÜH nasıl teşhis edilir?

• Altın standart: Üst gastrointestinal endoskopi (EGD)

• H. pylori tespiti: Hızlı üreaz testi, üre nefes testi, dışkıda H. pylori antijen testi

• Laboratuvar testleri: Tam kan sayımı, karaciğer ve böbrek fonksiyonları, serum gastrin (Zollinger-Ellison şüphesi)

5. H. pylori pozitif peptik ülser tedavisi nasıldır?

• Üçlü veya dörtlü eradikasyon tedavisi: PPI + iki antibiyotik (amoksisilin + klaritromisin) ± bismut

• Tedavi süresi: 10–14 gün

6. NSAİİ ilişkili ülserlerde tedavi yaklaşımı nedir?

• NSAİİ kesilmesi

• PPI ile mide koruması

• Gerekirse misoprostol veya selektif COX-2 inhibitörleri

7. Asit baskı tedavisi nasıl uygulanır?

• PPI (esomeprazol, lansoprazol, pantoprazol) ile 4–8 hafta süreyle tedavi

8. Peptik ülser komplikasyonları nasıl yönetilir?

• Perforasyon: Acil cerrahi

• Obstrüksiyon: Endoskopik dilatasyon veya cerrahi

• Kanama: Endoskopik hemostaz, gerekirse cerrahi veya embolizasyon

9. Yaşam tarzı ve destekleyici önlemler nelerdir?

• Sigara ve alkol kullanımının kesilmesi

• Düzenli ve küçük öğünlerle beslenme

• Stres yönetimi ve yeterli uyku

• NSAİİ kullanımının sınırlandırılması veya PPI ile birlikte kullanılması