Solunum Sistemi Meslek Hastalıkları (Pnömokonyoz - Mesleki Astım)

Solunum sistemi meslek hastalıkları, işyeri hekimliğinde en kritik ve sık görülen meslek hastalıkları arasında yer alır. Bu hastalıklar, toz, gaz, buhar, duman veya biyolojik ajanlara uzun süreli maruziyet sonucu gelişir ve erken tanı konulmadığında kronikleşerek iş gücü kaybına yol açabilir.

Sık Görülen Solunum Sistemi Meslek Hastalıkları

1 Pnömokonyozlar

• Tanım: İnorganik tozların akciğerde birikmesi ile gelişen restriktif hastalıklar.

• Örnekler: Silikozis, antrakoz, asbestoz

• Riskli sektörler: Maden, taş ocakları, dökümhane, seramik, kumlama

• Klinik bulgular: Kronik öksürük, dispne, radyolojik opasiteler, restriktif SFT

• İzlem ve tanı: Yıllık PA akciğer grafisi, solunum fonksiyon testi, maruziyet öyküsü

2 Mesleki Astım

• Etkenler: İzosiyanatlar, un tozu, lateks, formaldehit

• Klinik ipuçları: İş günlerinde semptom artışı, iş dışı günlerde düzelme, PEF değişkenliği

• Tanı: Spirometri, PEF takibi, gerekirse metakolin testi

• Yönetim: Maruziyet azaltılması, ilaç tedavisi, periyodik izlem

3 Metal Dumanı Ateşi

• Etken: Çinko oksit dumanı inhalasyonu

• Klinik tablo: Akut grip benzeri semptomlar, kısa süreli ateş, halsizlik

• Ayırıcı tanı: Enfeksiyondan farklı olarak semptomlar hızlı düzelir

4 Organik ve Biyolojik Maruziyetler

• Biyolojik ajanlar: Tarım, hayvancılık, laboratuvar ortamları → tüberküloz, Q ateşi, leptospiroz

• Organik tozlar: Tahıl, un, odun → ekspektorasyon, öksürük, bronşial reaksiyonlar

Tanı ve İzlem

• Mesleki öykü: İş kolu, maruziyet türü ve süresi

• Fizik muayene: Solunum sistemi muayenesi, perküsyon, oskültasyon

• Laboratuvar ve görüntüleme: Akciğer grafisi, HRCT, spirometri

• Fonksiyonel testler: PEF, FEV1/FVC, gaz değişim parametreleri

• Risk bazlı izlem: Yıllık veya iki yıllık değerlendirmeler, işyeri ölçümleri

Yönetim ve Tedavi

1. Maruziyetin azaltılması / ortadan kaldırılması

   • Toz ve duman kontrolü (lokal havalandırma, filtreler)

   • Uygun respiratör ve PPE kullanımı

2. Farmakolojik tedavi

   • Mesleki astımda bronkodilatörler ve inhaler kortikosteroidler

   • Akut inflamasyonlarda semptomatik tedavi

3. Rehabilitasyon ve izlem

   • Pulmoner rehabilitasyon, nefes egzersizleri

   • Kronik vakalarda iş değişikliği veya kısıtlı görev

4. Periyodik izlem ve bildirim

   • İşe girişte bazal, periyodik izlemde risk bazlı kontroller

   • Meslek hastalığı şüphesi SGK’ya bildirilir

Önleme Stratejileri

• İşyerinde toz ve duman seviyelerinin sürekli ölçülmesi

• Çalışanların koruyucu ekipman kullanımı ve eğitimleri

• Mühendislik kontrolleri: Havalandırma, kapalı sistemler, filtrasyon

• Periyodik sağlık gözetimi ile erken semptom yakalama

Daha Fazla Bilgi İçin Kaynaklar:

1. NIOSH (National Institute for Occupational Safety and Health). Occupational Respiratory Diseases. 2022.

2. World Health Organization (WHO). Occupational Health: Workers’ Health. 2021.

3. Türkiye Cumhuriyeti Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. Meslek Hastalıkları Rehberi, 2024.

4. Parkes WR. Occupational Lung Disorders. 4th Edition, 2012.

5. Fishwick D, Sen D. Occupational Asthma: Diagnosis and Management. BMJ. 2010;341:c6702.

6. ILO (International Labour Organization). Occupational Safety and Health Guidelines, 2023.

7. Hughes JM, Weill H. Occupational Respiratory Diseases. 3rd Edition, 2015.

Sık Sorulan Sorular (SSS) – Solunum Sistemi Meslek Hastalıkları

1. Solunum sistemi meslek hastalıkları nelerdir?

İşyerinde toz, gaz, buhar, duman veya biyolojik ajanlara uzun süreli maruziyet sonucu ortaya çıkan, kronikleşebilen ve iş gücü kaybına yol açabilen hastalıklardır. En sık görülenler:

• Pnömokonyozlar (silikozis, antrakoz, asbestoz)

• Mesleki astım (izosiyanatlar, un tozu, lateks, formaldehit)

• Metal dumanı ateşi (çinko oksit dumanı)

• Organik ve biyolojik maruziyetler (tüberküloz, Q ateşi, tahıl/odun tozu hastalıkları)

2. Pnömokonyoz nedir ve kimler risk altındadır?

• Tanım: İnorganik tozların akciğerde birikmesiyle gelişen restriktif hastalıklar

• Riskli sektörler: Maden, taş ocakları, dökümhane, seramik, kumlama

• Klinik bulgular: Kronik öksürük, dispne, radyolojik opasiteler, restriktif solunum fonksiyon testleri

3. Mesleki astımın tipik özellikleri nelerdir?

• İş günlerinde semptom artışı, iş dışı günlerde düzelme

• PEF takibinde değişkenlik

• Tanı için spirometri, PEF takibi, gerekirse metakolin testi

• Yönetim: Maruziyet azaltılması, inhaler tedavi, periyodik izlem

4. Metal dumanı ateşi nedir?

• Çinko oksit dumanına maruziyet sonrası ortaya çıkar

• Akut grip benzeri semptomlar, kısa süreli ateş ve halsizlik

• Enfeksiyondan ayırıcı özellik: Semptomlar hızlı düzelir

5. Organik ve biyolojik maruziyetler nelere yol açar?

• Biyolojik ajanlar: Tarım, hayvancılık, laboratuvar → tüberküloz, Q ateşi, leptospiroz

• Organik tozlar: Tahıl, un, odun → öksürük, ekspektorasyon, bronşial reaksiyonlar

6. Tanı ve izlem nasıl yapılır?

• İş ve maruziyet öyküsü

• Fizik muayene: Perküsyon, oskültasyon

• Laboratuvar ve görüntüleme: Akciğer grafisi, HRCT, spirometri

• Fonksiyonel testler: PEF, FEV1/FVC, gaz değişim parametreleri

• Risk bazlı izlem: Yıllık veya iki yıllık değerlendirmeler

7. Yönetim ve tedavi yaklaşımları nelerdir?

• Maruziyetin azaltılması: Toz ve duman kontrolü, havalandırma, filtrasyon, respiratör kullanımı

• Farmakolojik tedavi: Mesleki astımda bronkodilatör ve inhaler kortikosteroidler, akut inflamasyonlarda semptomatik tedavi

• Rehabilitasyon ve iş değişikliği: Pulmoner rehabilitasyon, kronik vakalarda iş değişikliği veya kısıtlı görev

• Periyodik izlem ve bildirim: Risk bazlı kontroller, meslek hastalığı şüphesi SGK’ya bildirilir