Saçta Kepeklenme (Seboreik Dermatit – Pityriasis Capitis)

Saçta kepeklenme; saç derisinde yağlı veya kuru beyaz-gri pullanmalar, kaşıntı ve bazen hafif eritem ile seyreden, seboreik dermatitin en sık görülen formudur. Kronik ve tekrarlayıcı seyir gösterir.

Etiyoloji

Saçta kepeklenmenin en önemli nedeni, Malassezia spp. (özellikle M. globosa, M. restricta) adlı lipofilik maya türleridir.
Bu mantarlar saçlı derideki sebumu parçalayıp irritan yağ asitleri oluşturur. Buna karşı gelişen inflamatuvar yanıt kepeklenmeye yol açar.

Ek katkıda bulunan faktörler:

• Sebum artışı (androjen etkisiyle)

• Soğuk hava, stres, yorgunluk

• Bağışıklık baskılanması (ör. HIV, nörolojik hastalıklar)

• Uygun olmayan şampuan veya kozmetikler

Epidemiyoloji

• Genel popülasyonda prevalans: %3–5

• Erkeklerde daha sık (androjen etkisi)

• İki yaş piki vardır:

  • İlk 3 ay (infantil seboreik dermatit)

  • 20–50 yaş (erişkin form)

• Kış aylarında ve yağlı saç tiplerinde artış gözlenir.

Tedavi ve Yönetim

Tedavinin amacı; Malassezia yükünü azaltmak, inflamasyonu kontrol altına almak ve nüksleri önlemektir.
Tedavi, hastalığın şiddetine göre planlanır.

Hafif Olgular

• Antifungal şampuanlar:

  • Ketokonazol %2 şampuan (Ketoral®): Haftada 2–3 kez, 4 hafta süreyle.

  • Siklopiroks olamin %1 şampuan: Haftada 2–3 kez.

  • Çinko pirition %1 veya salisilik asit %2 içeren şampuanlar destekleyici olarak kullanılabilir.

Orta Şiddette Olgular

• Antifungal + Hafif kortikosteroid kombinasyonu

  • Ketokonazol %2 krem veya şampuan + Hidrokortizon %1 krem

  • 1–2 hafta süreyle sabah/akşam uygulanabilir.

• Topikal kortikosteroid losyonlar:

  • Hidrokortizon bütrat %0.1 losyon

  • Flutikazon propiyonat %0.05 losyon

  • Günde 1–2 kez, en fazla 2 hafta

Şiddetli Olgular

• Kısa süreli güçlü kortikosteroidler (doktor kontrolünde):

  • Klobetazol propiyonat %0.05 krem veya losyon

  • Günde 1 kez, 7–10 günü geçmemeli

• Antifungal idame tedavisi:

  • Haftada 1 kez Ketokonazol şampuan ile devam

Sistemik Tedavi (Dirençli Vakalar)

• Itrakonazol: 100 mg/gün, 2 hafta

• Flukonazol: 150 mg/hafta, 2–4 hafta

• Terbinafin: Genelde etkisizdir (Malassezia’ya karşı sınırlı)

Tedavi Reçetesi Örneği (Erişkin)

Hasta Bilgilendirme ve Bakım Önerileri

• Şampuan saç derisinde en az 3 dakika bekletilmelidir.

• Şiddetli kepeklenmede yağ çözme amaçlı salisilik asitli preparatlar öncesinde uygulanabilir.

• Stres yönetimi ve uyku düzeni relapsları azaltır.

• Sıcak su yerine ılık su ile saç yıkama önerilir.

Bölümün Kaynakçası

1. Gupta AK, et al. Seborrheic Dermatitis: An Overview. J Clin Med. 2023;12(4):1452.

2. European Academy of Dermatology and Venereology (EADV) Guidelines, 2022.

3. American Academy of Dermatology (AAD) Clinical Practice Recommendations, 2023.

4. Borda LJ, Wikramanayake TC. Seborrheic Dermatitis and Dandruff: A Comprehensive Review. J Clin Investig Dermatol. 2021;9(2):1–12.

Tedavi Tablosunun Kaynakçası

1. Gupta AK, Mays RR, Versteeg SG, et al.
   Global Perspective on the Management of Seborrheic Dermatitis and Dandruff: Expert Consensus and Review.
   J Clin Aesthet Dermatol. 2023;16(2):40–49.

2. European Academy of Dermatology and Venereology (EADV) Guidelines, 2022.

3. American Academy of Dermatology (AAD) Clinical Practice Guidelines, 2023.

4. Borda LJ, Wikramanayake TC.
   Seborrheic Dermatitis and Dandruff: A Comprehensive Review.
   J Clin Investig Dermatol. 2021;9(2):1–12.

Sık Sorulan Sorular (SSS)

Saçta kepeklenmenin başlıca nedeni nedir?

Saçta kepeklenmenin en sık nedeni, Malassezia spp. adlı lipofilik maya türleridir. Özellikle M. globosa ve M. restricta saçlı deride sebumu parçalayıp irritan yağ asitleri oluşturur ve inflamatuvar yanıt başlatır.

Kepeklenmeyi artıran faktörler nelerdir?

Sebum artışı (androjen etkisi), soğuk hava, stres, yorgunluk, bağışıklık baskılanması (HIV veya nörolojik hastalıklar) ve uygun olmayan kozmetik ürünler kepeklenmeyi tetikleyebilir.

Saçta kepeklenme kimlerde daha sık görülür?

Genel popülasyonda prevalans %3–5’tir. Erkeklerde daha sık görülür ve özellikle yağlı saç tipi ve kış aylarında artış gösterir. İki yaş piki vardır: yaşamın ilk 3 ayı (infantil) ve 20–50 yaş arası (erişkin form).

Hafif saç kepeklenmesinde hangi tedavi önerilir?

Hafif olgularda antifungal şampuanlar kullanılır:

• Ketokonazol %2 şampuan: haftada 2–3 kez, 4 hafta

• Siklopiroks olamin %1 şampuan: haftada 2–3 kez
  Destek olarak çinko pirition veya salisilik asit içeren şampuanlar eklenebilir.

Orta şiddette kepeklenmede tedavi nasıl uygulanır?

Orta şiddette olgularda, antifungal tedaviye ek olarak hafif kortikosteroidler kullanılabilir:

• Ketokonazol %2 krem + Hidrokortizon %1 krem (1–2 hafta)

• Hidrokortizon bütrat %0.1 veya Flutikazon propiyonat %0.05 losyonlar günde 1–2 kez, en fazla 2 hafta.

Şiddetli kepeklenme için hangi tedaviler önerilir?

Şiddetli vakalarda, kısa süreli güçlü kortikosteroidler (Klobetazol propiyonat %0.05 krem/losyon, günde 1 kez, 7–10 gün) ve idame antifungal tedavi (Ketokonazol şampuan, haftada 1 kez) uygulanır. Dirençli vakalarda sistemik antifungaller (Itrakonazol, Flukonazol) tercih edilebilir.

Saç kepeklenmesi tedavisinde dikkat edilmesi gerekenler nelerdir?

• Şampuan saç derisinde en az 3 dakika bekletilmelidir.

• Şiddetli kepeklenmede, yağ çözme amaçlı salisilik asitli preparatlar öncesinde uygulanabilir.

• Stres yönetimi ve uyku düzeni relapsları azaltır.

• Saç yıkamada ılık su tercih edilmelidir.

Kepeklenme tedavisinde kullanılan ilaçların dozları nelerdir?