Seboreik Dermatit (Saç ve Vücut) – Epidemiyoloji, Klinik ve Tedavi Rehberi

Seboreik dermatit, sebase bezlerin yoğun olduğu bölgelerde ortaya çıkan kronik ve tekrarlayan bir inflamatuvar deri hastalığıdır. Eritemli zeminde sarı renkli, yağlı skuamlar ve kaşıntılı plaklarla karakterizedir. Erkeklerde kadınlara göre daha sık görülür ve özellikle kış aylarında şiddeti artar.

Epidemiyoloji

• Sıklık: İlk 3 ay ve 30-60 yaş aralığında en sık görülür.

• Yerleşim alanları: Saçlı deri, kaşlar, göz kapakları, nazolabiyal kıvrımlar, sakal-bıyık bölgesi, dış kulak yolu, kulak arkası, presternal alan, interskapular bölge, aksilla, meme altı, umblikus, inguinal ve gluteal kıvrımlar.

• Risk faktörleri:

  • Mikrobiyal etkenler (Pityrosporum ovale)

  • Bazı ilaçlar (dopamin antagonistleri, immünsüpresanlar, lityum vb.)

  • Bağışıklık disfonksiyonları (HIV, renal transplantasyon, lenfoma vb.)

  • Nörolojik hastalıklar (Parkinson, Alzheimer, inme vb.)

Klinik Tipler

1. Pitriazis Kapitis (Kepek)

• Yerleşim: Saçlı deri ve sakal bölgesi

• Belirtiler: Eritemsiz, kuru, küçük beyaz kepekler; kaşıntı hafif veya yok

2. Erişkin Tip Seboreik Dermatit

• Yerleşim: Malar bölge, kaşlar, nazolabial kıvrımlar, kulak arkası, dış kulak yolu, skalp, presternal alan

• Belirtiler: Eritemli, sarı-yağlı skuamlı plaklar; kaşıntılı

• Ek bulgular: Kirpik çevresinde hafif eritem ve blefarit

3. İnfantil Seboreik Dermatit

• Başlangıç: Genellikle doğumdan 2 hafta sonra başlar, 6 aya kadar devam edebilir

• Yerleşim: Skalp (“konak” lezyonları), yüz, boyun katlantıları, aksilla, diaper bölgesi

• Belirtiler: Kalın, sarı, yağlı skuamlar; genellikle kaşıntı veya ağrı yok

Tedavi Prensipleri

Tedavi, hastanın yaşı, lezyonların yeri ve şiddetine göre belirlenir. Hafif ve orta şiddetteki vakalar için dermatoloji uzmanına başvurulması önerilir.

Hafif-Orta Şiddette Seboreik Dermatit Tedavisi

1. Pitriazis Kapitis (Kepek)

• Antifungal şampuanlar:

  • Ketokonazol içerikli: Konazol, Ketoral

  • Siklopiroksolamin içerikli: Sebirox, Loprox

  • Pirokton olamin: Sedolin, Pirdolin, Bioxcin Aqua Thermal DS

  • Kombine formüller: Prozinc (piroktin olamin + klimbazol)

  • Çinko pirition: Zetion süspansiyon, Bioxcin Aqua Thermal

  • Selenyum sülfit: Selyum

• Kullanım: Köpürtüldükten sonra 5–10 dakika bekletilip durulanır; genellikle ilk 4 hafta haftada 2–3 gün, sonra haftada 1 gün idame

2. Erişkin Tip Seboreik Dermatit

• Skalp lezyonları:

  1. Antifungal şampuan (haftada 2–3 gün) + Mometazon furoat losyon 1x1 (7–10 gün günlük, sonra haftada 2 gün idame)

  2. Antifungal şampuan + Klobetasol propionat losyon 1x1 (7–10 gün günlük, sonra haftada 2 gün idame)

• Skalp dışı lezyonlar:

  1. Antifungal şampuan + Hidrokortizon asetat krem 1x1 (max 4 hafta)

  2. Hidrokortizon asetat 1x1 + Ekonazol krem 2x1 (ilk 4 hafta günlük, sonra haftada 1 gün)

  3. Hidrokortizon asetat 1x1 + Ketokonazol krem 1x1 (ilk 4 hafta günlük, sonra haftada 1 gün)

3. İnfantil Seboreik Dermatit

• Skalp (konak lezyonları): Ilık zeytinyağı, badem yağı veya vazelin ile skuamların yumuşatılması, yumuşayan skuamların yumuşak fırça ile temizlenmesi, bebek şampuanı ile yıkama.

• Alternatif: Topikal antifungal

  • Ekonazol krem 2x1 (Topikazol)

  • Ketokonazol krem 1x1 (Ketoderm, Ketoral)

• Skalp dışı alanlar:

  • Hidrokortizon asetat 1x1 (max 3–5 gün) + Ekonazol krem 2x1

  • Hidrokortizon asetat 1x1 + Ketokonazol krem 1x1

Seboreik Dermatit Tedavi Tablosu

Tablonun Kaynakçası:

1. Kane J, et al. Management of Seborrheic Dermatitis in Adults and Infants. Am J Clin Dermatol. 2019;20:53–67.

2. Saurat JH, et al. European S3 Guidelines on Seborrheic Dermatitis. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2018;32:1835–1846.

3. Bolognia JL, et al. Dermatology, 4th Edition. Elsevier, 2018. – Seboreik dermatit ve kepek tedavisi

4. James WD, Berger TG, Elston DM. Andrews’ Diseases of the Skin: Clinical Dermatology, 14th Edition. Elsevier, 2020.

Bölümün Kaynakçası:

1. Brasch J, et al. Seborrheic Dermatitis: Epidemiology, Pathogenesis, and Clinical Management. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2020;34(9):1995–2005.

2. Faergemann J. Seborrheic Dermatitis. Dermatol Ther. 2000;13:17–22.

3. Kane J, et al. Management of Seborrheic Dermatitis in Adults and Infants. Am J Clin Dermatol. 2019;20:53–67.

4. Saurat JH, et al. European S3 Guidelines on Seborrheic Dermatitis. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2018;32:1835–1846.

Seboreik Dermatit Hakkında Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Seboreik dermatit nedir?

Seboreik dermatit, sebase bezlerin yoğun olduğu bölgelerde ortaya çıkan kronik ve tekrarlayan bir inflamatuvar cilt hastalığıdır. Saçlı deri, yüz, gövde ve kıvrımlı bölgelerde sarımsı, yağlı pul ve kaşıntılı plaklarla kendini gösterir.

2. Seboreik dermatit kimlerde daha sık görülür?

• Erkeklerde kadınlara göre daha yaygındır.

• İlk 3 ay ve 30–60 yaş aralığında daha sık görülür.

• Risk faktörleri arasında bağışıklık yetmezlikleri (HIV, transplant), bazı ilaçlar (lityum, dopamin antagonistleri) ve nörolojik hastalıklar (Parkinson, Alzheimer) yer alır.

3. Seboreik dermatitin belirtileri nelerdir?

• Saçlı deride kepeklenme (pitriazis kapitis)

• Kızarıklık ve sarı-yağlı plaklar

• Kaşıntı, özellikle ergen ve erişkin tiplerinde

• Bebeklerde genellikle ağrı veya kaşıntı yoktur

4. Seboreik dermatit çeşitleri nelerdir?

1. Pitriazis kapitis (kepek): Eritemsiz, kuru, küçük beyaz kepekler; hafif veya yok kaşıntı.

2. Erişkin tip: Eritemli, sarı-yağlı plaklar, kaşıntılı; skalp, yüz ve gövdeyi tutar.

3. İnfantil tip: Doğumdan sonraki ilk haftalarda başlar; “konak” lezyonları, saçlı deri ve katlantılı bölgelerde görülür.

5. Seboreik dermatit tedavisi nasıl yapılır?

Tedavi, hastanın yaşı, lezyon yeri ve şiddetine göre belirlenir:

Pitriazis kapitis (kepek):

• Antifungal şampuanlar: Ketokonazol, Siklopiroksolamin, Pirokton olamin, Çinko pirition, Selenyum sülfit

• Kullanım: Köpürtüldükten sonra 5–10 dakika bekletilip durulanır; genellikle ilk 4 hafta haftada 2–3 gün, sonra haftada 1 gün idame

Erişkin tip:

• Skalp: Antifungal şampuan + topikal kortikosteroid (Mometazon furoat veya Klobetasol propionat)

• Skalp dışı: Antifungal + Hidrokortizon asetat veya Ekonazol/Ketokonazol krem

İnfantil tip:

• Skalp: Ilık zeytinyağı veya bebek şampuanı ile konak lezyonları temizlenir

• Alternatif: Topikal antifungal (Ekonazol veya Ketokonazol krem)

• Skalp dışı: Hidrokortizon asetat + antifungal krem

6. Seboreik dermatit tekrarlar mı?

Evet, seboreik dermatit kronik ve tekrarlayan bir hastalıktır. Mevsim değişiklikleri, stres veya bağışıklık durumu alevlenmelere neden olabilir. Düzenli bakım ve doğru tedavi ile kontrol altına alınabilir.

7. Evde seboreik dermatit önlemek için neler yapılabilir?

• Saçlı deri ve cildi düzenli temiz tutmak

• Antifungal şampuanları önerilen şekilde kullanmak

• Stresi azaltmak ve uyku düzenine dikkat etmek

• Cilt tahrişinden kaçınmak

8. Hangi durumlarda doktora başvurulmalı?

• Şiddetli kaşıntı ve kızarıklık

• Yüz veya vücutta yaygın lezyonlar

• Bebeklerde ağrılı veya enfekte olmuş lezyonlar