Tinea Unguium (Tırnak Mantarı): Tanısı, Tedavisi, Reçeteleri

Onikomikoz, tırnak plağının dermatofit, maya veya küf mantarları tarafından enfeksiyonudur. Dermatofitler en sık etken olup, en yaygın türler:

• Trichophyton rubrum

• Trichophyton mentagrophytes var. interdigitale

Tırnak mantarı en sık rastlanan tırnak hastalığıdır ve genellikle ayak tırnaklarını etkiler, ancak el tırnaklarında da görülebilir.

Epidemiyoloji ve Risk Faktörleri

• Dermatofit kaynaklı onikomikoz erkeklerde daha sık

• Kandidal onikomikoz kadınlarda daha sık

• Daha çok yetişkinlerde görülür

Predispozan faktörler:

• Tekrarlayan travmalar

• Dar ve hava almayan ayakkabı kullanımı

• Sıcak iklim

• Diyabet ve periferal vasküler hastalık

• İmmün yetmezlik

• Genetik yatkınlık

• Sigara kullanımı

• Ayak deformiteleri

• Umumi duş, hamam gibi ortak alan kullanımı

Klinik Formlar

1. Distal Lateral Subungual Onikomikoz (DLSO)

• En sık görülen formdur.

• En sık etken Trichophyton rubrum.

• Tırnak plağı saydamlığını kaybeder, kalınlaşır ve kolayca ufalanır.

• Renk değişiklikleri: Kahverengi, sarı, yeşil, gri veya siyah.

• Alt tırnak plağında etkenin çoğalması subungual hiperkeratoz, tırnak serbest kenarının kalkması ve sekonder onikolize neden olur.

2. Yüzeyel Beyaz Onikomikoz (SWO)

• En sık etken Trichophyton mentagrophytes var. interdigitale.

• Tırnak plağının yüzeyinde sınırları belirgin beyaz opak yamalar oluşur.

• Yamalar birleşerek tırnağın tamamını kaplayabilir; tırnak yüzeyi kaba ve yumuşak olur.

3. Proksimal Subungual Onikomikoz

• Etken genellikle Trichophyton rubrum.

• Lunulada beyaz bir leke ile başlar, distal yönde ilerler.

• Subungual hiperkeratoz ve proksimal onikoliz görülebilir.

• Hızlı ilerleyen ve çok sayıda tırnağı etkileyen tablolar immün yetmezlik (HIV gibi) göstergesi olabilir.

4. Endoniks Onikomikozu

• Nadir görülen form.

• Etkenler: Trichophyton soudanense ve Trichophyton violaceum.

• Tırnak plağı diffüz süt beyazı diskolorasyon gösterir.

• Subungual hiperkeratoz ve onikoliz görülmez.

5. Kandida Onikomikozu

• En sık etken Candida albicans.

• Daha çok el tırnaklarını etkiler; sık su teması olan meslek gruplarında (fırıncı, pastacı) yaygındır.

• Proksimal ve lateral tırnak kıvrımları enflamedir.

• Tırnakta mat görünüm, longitudinal beyaz çizgiler ve diskolorasyon oluşur.

• Subungual hiperkeratoz az, ufalanma genellikle yoktur.

6. Total Distrofik Onikomikoz

• Tüm onikomikozların son evresi.

• Tırnak kalın, kırılgan ve ufalanmış; tırnak yatağında keratozik artıklar kalır.

Tanı: Klinik değerlendirme + KOH ile mikroskopik inceleme veya kültür

Tedavi

Sistemik Antifungal Tedavi

• Oral antifungaller, yaygın veya dirençli olgularda önerilir:

  • Terbinafin, İtrakonazol, Flukonazol

• Tedavi öncesi AST/ALT değerleri kontrol edilmelidir.

Kontrendikasyonlar ve önlemler:

• Kronik veya aktif hepatik hastalık → terbinafin kontrendikedir.

• Konjestif kalp yetmezliği → itrakonazol kontrendikedir.

• Gebelik ve emzirme döneminde sistemik antifungal önerilmez.

• İtrakonazol yiyeceklerle birlikte alındığında tedavi etkinliği artar.

Topikal Tedavi

• Hafif ve lokalize olgularda topikal antifungaller yeterlidir:

  • Amorolfine, ciclopirox tırnak cilaları

• Topikal tedavi genellikle uzun süreli uygulanmalıdır (6–12 ay).

Tinea Unguium (Tırnak Mantarı) Sık Sorulan Sorular

1. Tırnak mantarı (Tinea unguium / onikomikoz) nedir?
Tırnak mantarı, tırnak plağının dermatofit, maya veya küf mantarları tarafından enfekte olmasıdır. En sık ayak tırnaklarını etkiler, ancak el tırnaklarında da görülebilir.

2. Tırnak mantarına hangi mantarlar yol açar?

• Trichophyton rubrum

• Trichophyton mentagrophytes var. interdigitale

• Candida albicans (özellikle el tırnaklarında)

3. Tırnak mantarı kimlerde daha sık görülür?

• Erkeklerde (dermatofit kaynaklı)

• Kadınlarda (kandidal kaynaklı)

• Yetişkinlerde ve yaşlılarda

• Diyabet, periferik vasküler hastalık veya immün yetmezlik olan kişiler

4. Tırnak mantarının klinik formları nelerdir?

• Distal Lateral Subungual Onikomikoz (DLSO)

• Yüzeyel Beyaz Onikomikoz (SWO)

• Proksimal Subungual Onikomikoz

• Endoniks Onikomikoz

• Kandida Onikomikozu

• Total Distrofik Onikomikoz

5. Tırnak mantarı nasıl tanımlanır ve tanısı nasıl konur?

• Tırnak plağının kalınlaşması, renk değişiklikleri, ufalanma ve mat görünüm

• KOH ile mikroskopik inceleme

• Fungal kültür ile etkenin doğrulanması

6. Tırnak mantarı tedavisi nasıldır?

• Sistemik antifungaller: Terbinafin, itrakonazol, flukonazol (yaygın veya dirençli olgular)

• Topikal antifungaller: Amorolfine veya ciclopirox tırnak cilaları (hafif ve lokalize olgularda, 6–12 ay uygulanır)

• Tedavi öncesi AST/ALT değerleri kontrol edilmelidir

7. Tırnak mantarı tedavisinde nelere dikkat edilmelidir?

• Kronik veya aktif karaciğer hastalığı → terbinafin kontrendikedir

• Konjestif kalp yetmezliği → itrakonazol kontrendikedir

• Gebelik ve emzirme döneminde sistemik antifungal önerilmez

• İtrakonazol yiyeceklerle birlikte alındığında etkinliği artar

8. Tırnak mantarından korunmak için ne yapılabilir?

• Ayak ve el tırnaklarını temiz ve kuru tutmak

• Ayakkabı ve çorapları düzenli olarak değiştirmek

• Umumi duş, hamam ve ortak alanlardan sonra tırnak hijyenine dikkat etmek

• Tırnak travmalarından kaçınmak ve dar ayakkabı giymemek