Uyuz (Skabiyes): Tanısı, Tedavisi, Reçeteleri

Uyuz (Skabiyes), Sarcoptes scabiei akarının deriyi istila etmesiyle oluşan bulaşıcı bir paraziter deri enfestasyonudur. Hastalık genellikle şiddetli kaşıntı ve karakteristik deri döküntüleri ile kendini gösterir. İki ana tipi vardır:

Klasik uyuz (en sık görülen form)
Kabuklu uyuz (bağışıklığı zayıf bireylerde görülen ağır form)

Tutulan Bölgeler

Uyuz döküntüleri genellikle belirli bölgelerde ortaya çıkar ve vücutta simetrik dağılım gösterir. En sık etkilenen alanlar:

Parmak araları ve yan yüzleri
Bileklerin iç yüzü (fleksör taraf)
Dirseklerin dış yüzü (ekstansör taraf)
Koltuk altı kıvrımları (ön ve arka aksiller bölgeler)
Kadınlarda meme uçlarının çevresi
Göbek çevresi (periumblikal bölge)
Bel bölgesi
Erkeklerde genital bölge (skrotum, penis şaftı ve glans)
Dizlerin dış yüzü
Kalçaların alt kısmı ve uylukların iç kısımları
Ayakların yan ve arka kısımları

İnfantlarda (bebeklerde) ise farklı olarak avuç içleri, ayak tabanları ve saçlı deri de tutulabilir.
Sırt bölgesinin tutulması ise genellikle beklenmeyen bir bulgudur.

Tipik Deri Bulguları

Uyuz lezyonları çoğunlukla:

Ekskoriasyonlu (kaşınmaya bağlı çiziklerle),
Küçük, eritematöz (kızarık) papüller şeklindedir.

Ayrıca, 2–15 mm uzunluğunda ince, gri, kırmızı veya kahverengi tüneller görülebilir.
Bu tüneller akarın deride açtığı yolları temsil eder ve uyuz için karakteristiktir, ancak kaşıma veya enfeksiyon nedeniyle her zaman görünmeyebilir.
Nadiren vezikül, püstül veya bül oluşumu da görülebilir.

Uyuz Enfestasyonu

Tanı (Teşhis)

Tanı genellikle tipik kaşıntılı döküntüler ve tutulum bölgelerinin dağılımı ile konur.
Kesin tanı için, mikroskobik incelemede akar, yumurta veya dışkı görülmesi tanıyı doğrular.
Ancak pratikte, tipik klinik bulgular tanı için genellikle yeterlidir.

Uyuz Tedavisi

Tanı doğrulandıktan sonra, tedaviye gecikmeden başlanmalıdır.

1. Topikal Permetrin (İlk Tercih)

İlaç: Permetrin %5 krem (ör. Kwellada losyon/şampuan)
Kullanım alanı: 2 ay üzeri bebekler, çocuklar, yetişkinler, hamileler ve emziren annelerde güvenle kullanılabilir.

Uygulama Yöntemi:

Krem, boyundan ayak tabanına kadar (tırnak altları ve ayak parmak araları dahil) ciltteki tüm yüzeye dikkatlice sürülmelidir.
Küçük çocuklarda, kafa derisi tutulumu sık olduğu için krem, saçlı deri ve yüz bölgesine de (göz ve ağızdan kaçınılarak) uygulanmalıdır.
Uygulama 12–14 saat boyunca ciltte kalmalı, ardından yıkanarak temizlenmelidir.
Bir hafta sonra aynı şekilde ikinci uygulama yapılmalıdır.

2. Kaşıntı Tedavisi

Kaşıntı, akarlar öldükten sonra bile bir süre devam edebilir. Bu nedenle antihistaminik ilaçlar semptomatik rahatlama sağlar.

Ek Bilgiler ve Önlemler

Uyuz oldukça bulaşıcı bir enfestasyondur. Bu nedenle aile bireyleri ve yakın temaslılar da eş zamanlı olarak tedavi edilmelidir.
Giysiler, çarşaflar ve havlular 60°C’de yıkanmalı, yıkanamayan eşyalar en az 72 saat kapalı poşette bekletilmelidir.
Kaşıntı birkaç hafta sürebileceğinden, tedaviye rağmen hastanın durumu izlenmelidir.

Uyuz (Skabiyes) Hakkında Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Uyuz (skabiyes) nedir?
Uyuz, Sarcoptes scabiei adlı mikroskobik akarın deriyi istila etmesiyle oluşan, şiddetli kaşıntı ve kızarık döküntüler ile seyreden bulaşıcı bir deri hastalığıdır. En sık “klasik uyuz” görülürken, bağışıklığı zayıf bireylerde “kabuklu uyuz” gelişebilir.

2. Uyuz nasıl bulaşır?
Uyuz, yakın fiziksel temas, aynı yatak veya giysinin paylaşılması yoluyla bulaşır. Akarın cilt dışında uzun süre yaşayamadığı unutulmamalıdır; bu nedenle bulaş genellikle kişiden kişiye olur.

3. Uyuz en çok vücudun hangi bölgelerini tutar?
Uyuz genellikle şu bölgelerde döküntü ve kaşıntı yapar:

Parmak araları ve bilek iç yüzü
Dirsek ve koltuk altı
Göbek çevresi ve bel bölgesi
Kadınlarda meme uçları çevresi
Erkeklerde genital bölge
Kalça, uyluk içi ve diz çevresi
Bebeklerde ayrıca avuç içi, ayak tabanı ve saçlı deri de etkilenebilir.

4. Uyuzun belirtileri nelerdir?

Geceleri artan şiddetli kaşıntı
Kızarık, kabarık, çizilmiş döküntüler
İnce, gri-kahverengi tüneller (akarın deride açtığı yollar)
Bazı vakalarda vezikül (su kabarcığı) veya püstül (iltihaplı sivilce) görülebilir.

5. Uyuz tanısı nasıl konur?
Tanı genellikle klinik muayene ve tipik döküntülerin yerleşimi ile konur.
Kesin tanı için, mikroskop altında akar, yumurta veya dışkı görülmesi yeterlidir. Ancak pratikte çoğu hastada klinik bulgular tanı koymak için yeterlidir.

6. Uyuzun tedavisi nasıl yapılır?
İlk tercih Permetrin %5 kremdir.

Boyundan ayak tabanına kadar tüm vücuda sürülür.
Küçük çocuklarda saçlı deri ve yüz bölgesine de uygulanır (ağız-göz hariç).
Krem 12–14 saat ciltte kalır, sonra yıkanır.
Bir hafta sonra aynı işlem tekrarlanmalıdır.

7. Permetrin kimlerde kullanılabilir?
Permetrin %5 krem, 2 ay üzeri bebekler, çocuklar, hamileler ve emziren anneler dahil herkes için güvenlidir.

8. Uyuz tedavisinde kaşıntı neden devam eder?
Akarlar öldükten sonra bile vücut, akar artıklarına karşı reaksiyon göstermeye devam eder. Bu nedenle kaşıntı 2–3 hafta sürebilir. Bu dönemde antihistaminik ilaçlar rahatlama sağlar.

9. Uyuz tedavisinde aile bireylerinin de tedavi olması gerekir mi?
Evet. Uyuz çok bulaşıcıdır. Bu nedenle semptom göstermese bile aile üyeleri ve yakın temaslılar eş zamanlı olarak tedavi edilmelidir.

10. Uyuzdan korunmak için neler yapılmalı?

Giysiler, çarşaf ve havlular en az 60°C’de yıkanmalıdır.
Yıkanamayan eşyalar 72 saat boyunca kapalı poşette bekletilmelidir.
Ev eşyaları (kanepeler, yataklar) düzenli olarak süpürülmelidir.
Tedavi bitiminden sonra kişisel eşyalar mutlaka temizlenmelidir.

11. Uyuz tedavisine rağmen kaşıntı geçmezse ne yapılmalı?
Tedaviye rağmen 2–3 hafta içinde kaşıntı azalmazsa veya yeni döküntüler çıkarsa,

yeniden enfestasyon (bulaş),
tedaviye dirençli akar,
ya da uygunsuz uygulama düşünülmelidir. Bu durumda hekim kontrolü gereklidir.

12. Kabuklu uyuz nedir ve neden tehlikelidir?
Kabuklu uyuz, bağışıklık sistemi zayıf kişilerde görülen ağır bir formdur. Deride kalın kabuklar ve milyonlarca akar bulunabilir. Yüksek bulaşıcılık ve ağır seyir nedeniyle izolasyon ve agresif tedavi gerekir.

Uyuz (Skabies)