Skabiyes (Uyuz): Belirtileri, Bulaşma Yolları, Tedavisi ve Reçeteleri

Skabiyes (uyuz), Sarcoptes scabiei var. hominis adlı akarın neden olduğu, son derece bulaşıcı bir paraziter deri enfeksiyonudur. Bu akar, insanda zorunlu parazit olarak yaşar ve konak dışında oda sıcaklığında 2 ila 5 gün canlı kalabilir. Özellikle sonbahar ve kış aylarında vakalar artar.

Bulaşma Yolları ve Risk Faktörleri

Skabiyes özellikle kalabalık yaşam alanlarında kolay bulaşır:

• Çocuk bakım tesisleri

• Yaşlı bakım merkezleri

• Yurtlar ve cezaevleri

• Kışlalar

• Mülteci / sığınmacı kampları

• Kreş ve okullar

En sık bulaşma şekli yakın deri temasıdır (örneğin aynı yatakta yatmak veya cinsel temas). Daha nadir olarak çarşaf, havlu, iç çamaşırı gibi tekstil ürünleri aracılığıyla da bulaş olabilir. Klasik uyuzda bulaş için ortalama 15–20 dakikalık temas gerekirken, kabuklu uyuz vakalarında daha kısa süreli temas bile bulaşmaya yeterlidir.

Skabiyesin Klinik Belirtileri

Skabiyesin en belirgin belirtisi şiddetli kaşıntıdır. Bu kaşıntı parazite ve salgılarına karşı gelişen aşırı duyarlılık reaksiyonu sonucu ortaya çıkar:

• Bulaştan sonra ilk kez enfekte olanlarda belirtiler 2–6 hafta içinde gelişir.

• Daha önce uyuz geçirmiş kişilerde 1–4 gün içinde kaşıntı başlar.

• Kaşıntı gece saatlerinde belirgin şekilde artar.

Tipik Cilt Lezyonları

• Deriden hafif kabarık, “S” veya kırık çizgi şeklinde tüneller (sillon)

• Tünel ucunda vesicule perle denilen veziküller

• Ekskoriye papül ve nodüller

Sık Etkilenen Bölgeler

• El bileği fleksör yüzleri

• El dorsalleri, parmak araları

• Palmar bölgeler

• Göbek çevresi ve intergluteal yarık

• Aksillalar

• Erkeklerde glans penis ve skrotum

• Kadınlarda areola çevresi

Yaşlı, bebek veya bağışıklık sistemi baskılanmış bireylerde baş ve boyun bölgesi de tutulabilir. Şiddetli kaşıntı sekonder bakteriyel enfeksiyonlara yol açabilir (örneğin impetigo).

Skabiyes Tanısı

Tanıda en önemli nokta tipik lezyon dağılımı ve kaşıntı öyküsüdür.

• Skabiyesli biriyle temas öyküsü bulunması

• Tünellerin klinik olarak görülmesi

• Mürekkep testi (mürekkep sürülüp alkolle silindiğinde çizgisel kalıntı kalması)

Tanı çoğu zaman klinik olarak konur; bazı durumlarda mikroskobik inceleme gerekebilir.

Skabiyes Tedavisi

Skabiyes tedavisinde amaç hem paraziti ortadan kaldırmak hem de yeniden bulaşmayı önlemektir.

1. Topikal Tedavi

• Tüm vücuda (boyun, kulak arkası dahil) ilaç uygulanmalıdır.

• Parmak araları, tırnak altları, aksilla, göbek çevresi, genital bölge ve perianal bölge özellikle dikkat edilmelidir.

• Yaşlılar ve küçük çocuklarda yüz ve saçlı deri de tedaviye dahil edilir.

• Tedavi öncesi keseli banyo yapılmalı, ilaç temiz ve kuru cilde uygulanmalıdır.

• İlacın etkili olabilmesi için önerilen süre boyunca ciltte kalması sağlanmalıdır.

Not: Topikal tedavi ajanları akar yumurtalarına etki etmez. Bu nedenle bir hafta sonra ikinci uygulama yapılmalıdır.

2. Eşyaların Dezenfeksiyonu

• Son bir hafta içinde kullanılan tüm tekstil ürünleri 60 °C’de yıkanmalı ve ütülenmelidir.

• Yıkanamayan eşyalar:

  • Derin dondurucuda -10 °C’de 5 saat bekletilebilir.

  • Ağzı bağlı torbada 7–8 gün izole edilebilir.

• Yaşam alanı normal temizlik ürünleri ile temizlenebilir.

3. Temaslıların Tedavisi

Skabiyesin nüks etmemesi için:

• Tüm aile bireyleri eş zamanlı tedavi edilmelidir.

• Bakıcı, yakın arkadaşlar ve aynı evde yaşayan herkes tedaviye dahil edilmelidir.

Tedavi Sonrası İzlem

• Etkili bir tedavi sonrası yeni lezyon çıkışı olmaması ve kaşıntının azalması beklenir.

• Kaşıntı tamamen geçmesi bir aya kadar sürebilir.

• Skabiyes bağışıklık bırakmaz; yeniden bulaş mümkündür.

Kabuklu uyuz veya atipik vakalar dermatoloji uzmanı tarafından değerlendirilmelidir.

! Bu bölümdeki tedavi yaklaşımı yetişkin hastalar için düzenlenmiştir. Çocuk reçeteleri için pediatrideki uyuz bölümümüze bakabilirsiniz.. https://recetemiz.net/cocuk-sagligi-ve-hastaliklari/uyuz-skabiyez/permetrin-iceren-recete

Skabiyes (Uyuz) Hakkında Sık Sorulan Sorular (SSS)

1: Uyuz (skabiyes) nedir?
Uyuz, Sarcoptes scabiei var. hominis akarının neden olduğu, son derece bulaşıcı bir deri enfeksiyonudur. Deride tüneller açarak şiddetli kaşıntıya yol açar ve özellikle gece belirginleşir.

2: Uyuz nasıl bulaşır?
Uyuz çoğunlukla yakın deri temasıyla bulaşır. Ayrıca nadiren çarşaf, havlu veya iç çamaşırı gibi tekstil ürünleriyle de geçebilir. Kabuklu uyuz vakalarında kısa süreli temas bile bulaşmaya yeterlidir.

3: Uyuz belirtileri nelerdir?
En sık belirti şiddetli kaşıntıdır. Bunun yanı sıra:

• Deride tüneller (S veya kırık çizgi şeklinde)

• Tünel uçlarında veziküller (vesicule perle)

• Papüller ve nodüller

• Sık etkilenen bölgeler: el bileği, parmak araları, aksilla, göbek çevresi, genital bölge, yaşlı ve bebeklerde baş ve boyun

4: Uyuz tedavisi nasıl yapılır?
Tedavi topikal ilaçlarla tüm vücuda uygulanır (boyun ve kulak arkası dahil). Parmak araları, tırnak altları, genital ve perianal bölgeye özellikle dikkat edilir. İlacın etkili olması için 1 hafta sonra tekrar uygulama yapılır.

5: Evde uyuzdan korunmak için ne yapmak gerekir?

• Son bir hafta içinde kullanılan çamaşır, havlu ve yatak örtüleri 60 °C’de yıkanmalı ve ütülenmeli

• Yıkanamayan eşyalar 7–8 gün poşette izole edilebilir veya derin dondurucuda bekletilebilir

• Yaşam alanı düzenli olarak temizlenmelidir

6: Temaslılar da tedavi edilmeli mi?
Evet, uyuzun nüks etmemesi için tüm aile bireyleri ve yakın temaslılar eş zamanlı tedavi edilmelidir.

7: Uyuz tedavisinden sonra kaşıntı ne zaman geçer?
Tedavi sonrası kaşıntı yavaş yavaş azalır, tamamen geçmesi 1 aya kadar sürebilir. Kabuklu veya atipik vakalar dermatoloji uzmanı tarafından değerlendirilmelidir.