Yetişkinlik Dönemi Aşıları

Yetişkinlik döneminde bağışıklamanın devam ettirilmesi, bulaşıcı hastalıkların önlenmesi ve toplum sağlığının korunması açısından büyük önem taşır. Aşağıda, farklı yaş grupları ve risk faktörlerine göre önerilen erişkin aşıları yer almaktadır.

Tüm Yetişkinlerde Uygulanması Gereken Aşılar

Tetanoz-Difteri (Td) Aşısı:
Primer immünizasyonunu tamamlamış, bağışıklık durumu uygun ve kontrendikasyonu olmayan 18 yaş ve üzeri tüm bireylere erişkin tip Tetanoz-Difteri (Adult Td) aşısı her 10 yılda bir rapel doz olarak uygulanmalıdır.
Bu uygulama, tetanoz ve difteri hastalıklarına karşı uzun süreli koruma sağlar.

Gebelerde Aşılama

Tetanoz-Difteri-Aselüler Boğmaca (Tdab) Aşısı:
Gebelerde hem annenin hem de doğacak bebeğin korunması amacıyla, boğmaca hastalığına karşı ek koruma sağlayan Tdab aşısı, 2025 yılından itibaren Sağlık Bakanlığı tarafından rutin uygulamaya eklenmiştir.
Bu aşı, tetanoz ve difteriye karşı koruyuculuğun yanı sıra yenidoğan boğmaca enfeksiyonlarının da önlenmesine katkı sağlar.

Risk Faktörü Olan Bireylerde Uygulanması Gereken Aşılar

Belirli hastalıklar, mesleki maruziyetler veya bağışıklık durumu gibi risk faktörleri bulunan erişkinlerde ek aşılar önerilmektedir.

1. Kızamık, Kızamıkçık, Kabakulak (KKK) Aşısı

Gebe olmayan, 18 yaş ve üzeri ve risk faktörü bulunan bireylere 1 veya 2 doz KKK aşısı uygulanmalıdır. Bu aşı, özellikle sağlık çalışanları ve kalabalık ortamlarda bulunan kişiler için önemlidir.

2. Hepatit B Aşısı

Risk faktörü olan ve kontrendikasyonu bulunmayan erişkinlerde Hepatit B aşısı 3 doz şeklinde (0., 1. ve 6. ay) uygulanmalıdır. Kronik karaciğer hastalığı olanlar, sağlık çalışanları ve kanla temas riski taşıyan kişiler önceliklidir.

3. İnfluenza (Grip) Aşısı

• 18-65 yaş arası riskli bireylere yılda 1 doz influenza aşısı uygulanmalıdır.

• 65 yaş ve üzeri bireylerde, bağışıklık sistemi uygunsa, yine her yıl 1 doz grip aşısı yapılması önerilir.

4. Pnömokok Aşısı

• 18-65 yaş arası riskli bireylerde, 5 yılda bir olacak şekilde 1-2 doz polisakkarid pnömokok aşısı yapılmalıdır.

• 65 yaş ve üzerindekilere, bağışıklık durumu uygunsa 1 doz uygulanması yeterlidir.
  Bu aşı, zatürre ve bakteriyel menenjit gibi ciddi enfeksiyonlara karşı koruma sağlar.

5. Hepatit A Aşısı

Riskli gruplarda, kontrendikasyonu olmayan 18 yaş ve üzeri bireylere Hepatit A aşısı 2 doz olarak (0. ve 6. veya 18. aylar) uygulanmalıdır.
Özellikle gıda sektörü çalışanları ve kronik karaciğer hastaları için önerilir.

6. Suçiçeği (Varisella) Aşısı

Bağışıklığı olmayan, gebe olmayan 18 yaş ve üzeri bireylere 2 doz suçiçeği aşısı (0. ve 1. veya 2. aylar) uygulanmalıdır.
Daha önce suçiçeği geçirmemiş erişkinler için önemli bir koruma sağlar.

7. Meningokok Aşısı

Risk faktörü taşıyan, 18 yaş ve üzeri bireylere 1 veya daha fazla doz meningokok aşısı uygulanmalıdır.
Koruyuculuğun yaklaşık 2 yıl sürdüğü bilinmektedir. Özellikle toplu yaşam alanlarında bulunanlar, askeri personel ve seyahat eden kişiler için önerilir. 

Hepatit B Aşısı

Hepatit B, karaciğeri etkileyen ve kronik hastalıklara yol açabilen viral bir enfeksiyondur. Bu nedenle hem çocukluk hem de yetişkinlik döneminde bağışıklama büyük önem taşır. Aşağıda Hepatit B aşısına ilişkin uygulama şeması, koruyuculuk değerlendirmesi ve temas sonrası profilaksi hakkında güncel bilgiler yer almaktadır.

1. Hepatit B Aşı Dozları Arasındaki Süre Ne Kadar Olmalıdır?

Hepatit B aşısı, 0., 1. ve 6. ay olmak üzere 3 dozluk bir şemayla uygulanır.
Aşı takviminde aksama olduğunda aşağıdaki süre aralıkları dikkate alınarak uygulama yapılmalıdır:

• ve 2. doz arasında en az 1 ay,

• ve 3. doz arasında en az 2 ay,

• ve 3. doz arasında en az 4 ay olmalıdır.

Hepatit B aşısı, diğer aşılarla aynı gün veya birkaç gün ara ile güvenle uygulanabilir.
Bu esneklik, bağışıklama programlarının daha etkin yürütülmesini sağlar.

2. Aşılanan Kişide Koruyuculuk Geliştiği Nasıl Anlaşılır?

Üçüncü doz Hepatit B aşısından 8 hafta sonra (en erken 4 hafta) Anti-HBs antikor düzeyi ölçülmelidir.

• Anti-HBs ≥ 10 mIU/mL ise kişi bağışık kabul edilir.

• Anti-HBs < 10 mIU/mL olanlarda, üç dozluk yeni bir aşı serisi uygulanmalıdır.

Yeni aşı serisinin tamamlanmasından 1-2 ay sonra Anti-HBs düzeyi tekrar değerlendirilmelidir.
Toplam altı doz aşı sonrası halen koruyucu düzey elde edilememişse kişi “aşıya yanıtsız” olarak kabul edilir.

3. Koruyuculuğu Kaybolan Bireylerde Tekrar Aşılama Gerekir mi?

Bazı bireylerde, başlangıçta koruyuculuk sağlansa da zamanla Anti-HBs düzeyi saptanabilir sınırın altına inebilir.
Bu durum özellikle şu faktörlerde daha sık görülür:

• 40 yaş üzeri olmak

• Sigara kullanımı

• Şişmanlık

• Genetik yatkınlık

• İmmün sistem baskılanması (ör. kemoterapi, HIV enfeksiyonu)

Eğer üçüncü dozdan sonra Anti-HBs ≥ 10 mIU/mL elde edilmişse, bağışıklık sistemi normal olan kişilerde rapel doz gerekmez.
Anti-HBs düzeyi düşse bile immün hafıza nedeniyle klinik hastalık gelişmez.

Ancak immünsüpresif bireylerde (örneğin diyaliz hastaları, kemoterapi görenler, HIV/AIDS olguları) antikor düzeyi zamanla düşerse, çift doz veya tekrarlayan dozlar ile yeniden aşı yapılması gerekebilir.

4. HBsAg Pozitif Kişi ile Temas Sonrası Profilaksi Nasıl Yapılır?

HBsAg pozitif kişi ile deri veya mukoza yoluyla temas eden seronegatif bireylerde hızlı profilaksi büyük önem taşır.

• Temas sonrası ilk 6–24 saat içinde Hepatit B immün globulini (HBIG), 0.06 mL/kg dozunda intramüsküler olarak uygulanmalıdır.

• Aynı zamanda Hepatit B aşısı da başlatılmalıdır.

Cinsel temas yoluyla bulaş riski varsa, en geç 14 gün içinde hem HBIG hem de aşı yapılmalıdır.
HBsAg pozitif anneden doğan bebeklerde, doğumdan sonraki ilk 6–12 saat içinde aşı ile birlikte HBIG uygulaması da yapılmalıdır.

Bu yaklaşım, enfeksiyonun kronikleşmesini önlemede en etkili yöntemdir.

TD AŞISI (TETANOZ & DİFTERİ)

1) Yaralanmalarda temas sonrası profilaksi nasıl olmalıdır?

Yaralanmalarda yara tipleri temiz, minor yaralanmalar (cerrahi insizyon, yaralanmadan sonra 2 saat içinde başvurulmuş olan temiz yaralar) ve diğer bütün yaralanmalar (kirli, dışkı, toprak veya tükrükle kontamine olmuş, delinme yaralanmaları, sıyrılma veya ezilme yaralanmaları, ateşli silah yaralanmaları, soğuktan donma, yanma, vb) olmak üzere iki grup altında incelenir.

Kaynaklar

2-https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/kronik-hastaliklar-ve-yasli-sagligi-db/Dokumanlar/Kitaplar/Periyodik_Muayene_Rehberi.pdf

27-https://www.tahud.org.tr/file/28907fae-eef6-453d-855b-46b6609cb7d3/ER%C4%B0%C5%9EK%C4%B0N%20R%C4%B0SK%20GRUBU%20BA%C4%9EI%C5%9EIKLAMA%20ALGOR%C4%B0TMASI_R_13.pdf

28-https://www.ekmud.org.tr/haber/1151-eriskin-bagisiklama-rehberi-2024

29-https://asi.saglik.gov.tr/bagisiklama-programi-ve-asi-takvimi/asi-takvimindeki-son-guencellemeler.html

https://www.tahud.org.tr/file/28907fae-eef6-453d-855b-46b6609cb7d3/ER%C4%B0%C5%9EK%C4%B0N%20R%C4%B0SK%20GRUBU%20BA%C4%9EI%C5%9EIKLAMA%20ALGOR%C4%B0TMASI_R_13.pdf

Sıkça Sorulan Sorular (SSS) – Yetişkinlik Dönemi Aşıları

1. Yetişkinlerde bağışıklama neden önemlidir?
Yetişkinlik döneminde bağışıklamanın devam ettirilmesi, bulaşıcı hastalıkların önlenmesi ve toplum sağlığının korunması için kritik öneme sahiptir. Düzenli aşılama, hem bireyi hem de toplumu korur.

2. Tüm yetişkinler hangi aşıları yaptırmalıdır?
18 yaş ve üzeri tüm yetişkinler, tetanoz ve difteriye karşı her 10 yılda bir Td (Tetanoz-Difteri) aşısı yaptırmalıdır. Bu rapel doz, uzun süreli bağışıklık sağlar.

3. Gebelerde hangi aşılar önerilmektedir?
Gebelerde hem anne hem de bebeğin korunması amacıyla Tdap (Tetanoz-Difteri-Aselüler Boğmaca) aşısı uygulanır. Bu aşı, yenidoğan boğmaca enfeksiyonlarını önlemeye yardımcı olur.

4. Risk faktörü olan yetişkinler hangi aşıları yaptırmalıdır?
Belirli risk faktörleri bulunan yetişkinler için önerilen aşılar şunlardır:

• Kızamık, Kızamıkçık, Kabakulak (KKK)

• Hepatit B

• İnfluenza (Grip)

• Pnömokok

• Hepatit A

• Suçiçeği (Varisella)

• Meningokok

5. Hepatit B aşısı nasıl uygulanır?
Hepatit B aşısı 3 doz şeklinde uygulanır: 0., 1. ve 6. ay.

• 2. doz, 1 ay sonra

• doz, 4 ay sonra uygulanmalıdır.
  Aşı sonrasında Anti-HBs ≥ 10 mIU/mL ise kişi bağışık kabul edilir.

6. Hepatit B aşısının koruyuculuğu nasıl değerlendirilir?
Üçüncü dozdan 8 hafta sonra Anti-HBs antikor düzeyi ölçülür:

• ≥ 10 mIU/mL: Bağışık

• < 10 mIU/mL: Üç dozluk yeni aşı serisi uygulanır

İmmünsüpresif bireylerde ek doz gerekebilir.

7. HBsAg pozitif kişi ile temas sonrası profilaksi nasıl yapılır?
Deri veya mukoza yoluyla temas eden seronegatif bireylere, temas sonrası 6–24 saat içinde HBIG (Hepatit B immün globulini) ve Hepatit B aşısı uygulanmalıdır.
Doğum sonrası HBV pozitif anneden gelen bebeklerde ilk 6–12 saat içinde hem aşı hem HBIG uygulanır.

8. Yaralanmalarda Td aşısı sonrası profilaksi nasıl olmalıdır?
Yaralanmalar temiz/önemsiz ve kirli/contamine olarak iki gruba ayrılır:

• Temiz/önemsiz yaralanmalar: Cerrahi insizyon, küçük kesikler, sıyrıklar

• Kirli/contamine yaralanmalar: Toprak, dışkı, tükrük temaslı yaralanmalar, delinme, yanma, donma gibi durumlar

Yara tipi ve önceki bağışıklık durumu göz önünde bulundurularak Td veya Tdap aşısı uygulanır.