YETİŞKİNLİK DÖNEMİ TARAMALARI

KARDİYOVASKÜLER OLAYLARDAN KORUNMADA RİSK DEĞERLENDİRMESİ

40 yaş altı bireylerde ailesinde erken yaşta aterosklerotik hastalık öyküsü varsa, 40 yaş üstü bireylerde ise başvuru sebebinden bağımsız olarak bir kez kardiyovasküler risk değerlendirmesi yapılmalıdır. Risk saptanan gruplarda yaşam tarzı değişiklikleri ve önerilen izlemler yapıldıktan sonra ilgili uzmanlık dalına yönlendirilmelidir.
Risk tahminleri, 64 yaşına kadar olan hastalarda cinsiyete göre SCORE-2, 65 yaş ve üzeri için SCORE2-OP kriterleri kullanılarak hesaplanabilir. Parametreler: yaş, cinsiyet, total ve HDL kolesterol, sistolik kan basıncı, diyabet öyküsü, sigara içiciliği [12,13,14].

Kaynaklar:

• [12] SCORE2 risk algoritması: https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehab309

• [13] SCORE2-OP risk algoritması: https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehab312

• [14] Karakayalı M. et al., Turk Kardiyol Dern Ars. 2023;51(6):407-414. doi:10.5543/tkda.2023.74249

TÜTÜN ÜRÜNÜ KULLANIMI VE PASİF ETKİLENİM

18 yaş ve üzeri bireylerde tütün kullanımı ve pasif maruziyet sorgulanmalı, zararları hakkında bilgilendirilmelidir. Gerektiğinde bağımlılık düzeyine göre tedavi algoritmaları uygulanmalı veya ilgili merkezlere yönlendirilmelidir. Gebelere tütün ürünlerinin anne ve bebek sağlığına etkileri anlatılmalıdır [2].

Kaynak:

• [2] Periyodik Muayene Rehberi, Sağlık Bakanlığı: https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/kronik-hastaliklar-ve-yasli-sagligi-db/Dokumanlar/Kitaplar/Periyodik_Muayene_Rehberi.pdf

KARDİYOVASKÜLER OLAYLARDAN KORUNMADA ASPİRİN KULLANIMI

Düşük doz aspirin, ASCVD riski yüksek ancak kanama riski artmamış 40-70 yaş arası seçilmiş hastalarda birincil korunma için düşünülebilir (ACC/AHA, ESC, USPSTF kılavuzları) [15–26].

Kaynaklar:

• [15] McNeil JJ et al., N. Engl J Med. 2018;379:1509–1518. doi:10.1056/NEJMoa1805819

• [16] ACC/AHA Kılavuzu 2019: https://doi.org/10.1161/CIR.0000000000000678

• [17] ESC Kılavuzu 2021: https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehab484

• [18-20] Meta-analizler: JAMA 2018;321:277–287, Eur Heart J 2019;40:607–617

• [21] USPSTF 2022: https://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/2795541

• [22-25] TEMD ve diğer çalışmalar: Medical Journal of Mugla Sitki Kocman University 2021, Cukurova Med J 2021, JAMA Oncol 2021, JAMA 2022

• [26] FDA, Aspirin: https://www.fda.gov/drugs/safe-use-aspirin/aspirin-reducing-your-risk-heart-attack-and-stroke-know-facts

ARTERİYEL TANSİYON TAKİBİ

18 yaş üstü erişkinlerde yılda en az bir kez tansiyon ölçülmeli; KB ≥140/90 mmHg ise hipertansiyon kabul edilir ve yaşam tarzına ek olarak ilaç tedavisi başlanmalıdır [2,9].

Kaynaklar:

• [2] Periyodik Muayene Rehberi (link yukarıda)

• [9] Dr. Taner Yavuz: https://www.drtaneryavuz.com/cocuklarda-hipertansiyon/

SERUM LİPİD PROFİLİ TARAMASI (TG, HDL, LDL)

35 yaş üstü bireylerde 5 yılda bir lipid profili (12 saat açlık) önerilir. Değerler ve öneriler:

• Optimal: TC<200, HDL>40, LDL<100, TG<150

• Sınırda: TC 200-239, LDL 130-159, TG 150-199

• Yüksek: TC ≥240, LDL ≥160, TG ≥200 [2,11]

Kaynaklar:

• [11] Köksal M., JAMER 2023;8(1):14-20

DİABETES MELLİTUS TARAMASI

45 yaş üstü ve risk faktörleri olan kişilere tarama önerilir. Açlık plazma glukozu, HbA1c veya OGTT kullanılabilir. Prediyabet ve diyabet kriterleri detaylı olarak takip edilmelidir [2,11].

Kaynaklar:

• [2,11] Periyodik Muayene Rehberi, Köksal M. JAMER 2023

TİROİD FONKSİYON ANOMALİLERİ

Ailesinde tiroid hastalığı öyküsü olanlara ve 35 yaş üstü tüm erişkinlere 5 yılda bir TSH ölçümü önerilir. TSH yüksekse sT4, düşükse sT4 ve T3 eklenir [8].

Kaynak:

• [8] Ulusal Görme Tarama Rehberi: https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/cocuk-ergen-sagligi-db/Programlar/02.08.2019_ULUSAL_GORME_TARAMASI_REHBERI.pdf

OBEZİTE TARAMASI

18-65 yaş grubu erişkinlerde BKİ ve bel çevresi ölçümü yapılmalı; laboratuvar olarak glukoz, lipit, ALT, kreatinin ve TSH ölçülmelidir. Riskli hastalar ilgili uzmanlara yönlendirilmelidir [2].

DİĞER TARAMALAR

• Tüberküloz: Risk grubuna Mantoux testi [2]

• Meme Kanseri (Kadın): 20-69 yaş arası kendi kendine muayene ve hekim muayenesi, mamografi [2]

• Kolorektal Kanser: 50-70 yaş gaitada gizli kan testi, kolonoskopi [2]

• Serviks Kanseri: 30-65 yaş PAP/HPV testi [2]

• Prostat Kanseri (Erkek): Aile öyküsüne göre 40/50 yaş üstü, ürolojiye yönlendirme [2]

• Kan ve Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklar: 18 yaş üstü, riskli veya talep edenlerde tarama [2]

• Kemik Sağlığı: Sigara, alkol, kalsiyum, D vitamini ve egzersiz bilgilendirmesi [2]

• Sekonder Osteoporoz/Kırık Riski: 65 yaş altı risk grubunda biyokimyasal testler ve uzman yönlendirmesi [2]

• Orak Hücreli Anemi ve Talasemi: Risk illerde çiftlere tarama, taşıyıcı çiftler prenatal yönlendirme [2]

• Alkol Kullanımı: 18 yaş üstü, riskli kişilere bilgilendirme ve tedavi yönlendirmesi [2]

• Uyuşturucu Madde: 18 yaş üstü, motivasyonel görüşme ve ilgili merkez yönlendirmesi [2]

Yetişkinlik Dönemi Tarama Programları – SSS

1. Kardiyovasküler risk değerlendirmesi ne zaman yapılmalıdır?

• 40 yaş altı bireylerde ailesinde erken yaşta kalp hastalığı öyküsü varsa bir kez,

• 40 yaş üstü bireylerde ise başvuru sebebinden bağımsız olarak bir kez yapılmalıdır.

• Risk hesaplaması: 64 yaşa kadar SCORE-2, 65 yaş ve üzeri SCORE2-OP ile yapılır.

2. Yılda kaç kez tansiyon ölçümü yapılmalıdır?

• 18 yaş üstü tüm yetişkinlerde yılda en az bir kez tansiyon ölçülmelidir.

• KB ≥140/90 mmHg ise hipertansiyon olarak değerlendirilir ve gerekli tedavi başlanır.

3. Lipid profili taraması kimlere uygulanır?

• 35 yaş üstü bireylerde 5 yılda bir lipid profili önerilir.

• Ölçülen değerler: TC, HDL, LDL, TG.

• Değerler normal, sınırda veya yüksek olarak sınıflandırılır.

4. Diabetes mellitus taraması kimlere yapılır?

• 45 yaş üstü ve risk faktörü olan bireylerde tarama önerilir.

• Testler: Açlık plazma glukozu, HbA1c veya OGTT.

5. Tiroid fonksiyonları ne zaman kontrol edilmelidir?

• Ailesinde tiroid hastalığı öyküsü olanlar ve 35 yaş üstü erişkinlerde 5 yılda bir TSH ölçümü önerilir.

• TSH yüksekse sT4, düşükse sT4 ve T3 eklenir.

6. Obezite taraması nasıl yapılır?

• 18-65 yaş erişkinlerde BKİ ve bel çevresi ölçümü yapılır.

• Riskli bireylerde glukoz, lipit, ALT, kreatinin ve TSH ölçümleri yapılır ve gerektiğinde uzmana yönlendirilir.

7. Hangi kanser taramaları önerilir?

• Meme Kanseri (Kadın): 20-69 yaş arası kendi kendine muayene ve mamografi

• Kolorektal Kanser: 50-70 yaş gaitada gizli kan testi, kolonoskopi

• Serviks Kanseri: 30-65 yaş PAP/HPV testi

• Prostat Kanseri (Erkek): 40/50 yaş üstü, aile öyküsüne göre yönlendirme

8. Kemik sağlığı ve osteoporoz taraması ne zaman yapılır?

• 65 yaş üstü bireylerde DEXA ölçümü önerilir.

• 65 yaş altı risk grubunda biyokimyasal testler ve uzman yönlendirmesi yapılır.

9. Tütün ve alkol kullanımı ile ilgili taramalar nasıl yapılır?

• 18 yaş üstü tüm bireylerde tütün ve alkol kullanımı sorgulanır ve zararları anlatılır.

• Riskli bireylerde tedavi algoritmaları uygulanır veya ilgili merkezlere yönlendirilir.

10. Polifarmasi (çoklu ilaç kullanımı) taraması yapılmalı mı?

• Evet, özellikle 65 yaş üstü bireylerde ilaç sayısı ve uygunsuz ilaç kullanımı kontrol edilir.

• Beers ve STOPP/START kriterleri ile ilaç güvenliği değerlendirilir.