Kolorektal Kanser Taramaları
INFOGGK Testi ve Kolonoskopi Hangi Hastalara, Ne Sıklıkla Yapılmalı?
Bu yazıda aile hekimliğinde hyp katsayısına etki eden kolorektal kanser taramalarından bahsedeceğiz.
Kolorektal kanser, Türkiye’de en sık görülen ilk 10 kanser arasında yer alan ve önemli ölçüde morbidite ve mortaliteye neden olan bir halk sağlığı sorunudur. Hastalık çoğu zaman ileri evreye kadar belirti vermeden ilerlediği için, tarama programları kolorektal kanserden korunmanın ve erken tanının temelini oluşturur.
Kolorektal Kanser Taramasının Amacı
Kolorektal kanser taramalarının temel hedefleri şunlardır:
Henüz kansere dönüşmemiş adenomatöz (premalign) polipleri saptamak
Erken evre, lokalize kolorektal kanserleri belirlemek
Erken tanı sayesinde tedavi başarısını artırmak ve kanser ilişkili ölümleri azaltmak
Polipler ve erken evre kolorektal kanserler çoğu zaman asemptomatik seyrettiğinden, tarama yapılmadığı sürece tanı gecikebilmektedir.
Türkiye’de Kolorektal Kanser Tarama Programı (Halk Sağlığı Yaklaşımı)
Türkiye’de toplum tabanlı kolorektal kanser taramaları 2014 yılında yürürlüğe girmiştir. Ülkenin sağlık altyapısı ve olanakları göz önüne alındığında, iki temel tarama yöntemi esas alınmaktadır:
1. Gaitada Gizli Kan Testi (GGK / FIT)
İki yılda bir uygulanır
İmmünokimyasal yöntem (FIT) kullanılır
Testler yalnızca insan hemoglobinine özgül antikorlar içerir.
Gıdalarla alınan hayvansal hemoglobinle reaksiyona girmez. Bu yüzden yalancı pozitiflik riski düşüktür.
2. Kolonoskopi
10 yılda bir yapılır. (50-70 yaş arası popülasyonda)
GGK sonucu negatif olsa dahi, tarama yaş grubundaki bireylerde planlanır
Tüm kolon segmentleri değerlendirilmelidir
Şüpheli alanlardan biyopsi alınmalıdır
Yeterli ve normal bir kolonoskopi sonrası, takip aralığı standartlara göre belirlenir.
Kolorektal Kanser Taramasında GGK Mı Kolonoskopi Mi Daha Etkin?
İspanya’da 50–69 yaş arası, ortalama riskli 57.404 bireyin dahil edildiği popülasyon temelli bir çalışmada:
GGK ile taramaya davet,
Kolonoskopi ile taramaya davet
yaklaşımları arasında 10 yıllık kolorektal kanser mortalitesi açısından anlamlı fark saptanmamıştır. Ayrıca GGK grubunda tarama programına katılım oranı daha yüksek bulunmuştur. Bu bulgular, tarama programlarında hasta uyumunun, test türünden bağımsız olarak kritik önem taşıdığını göstermektedir.
Kaynak: Uptodate (https://www.uptodate.com/contents/screening-for-colorectal-cancer-strategies-in-patients-at-average-risk)
Kimler Tarama Kapsamındadır?
Ortalama Riskli Bireyler
50–70 yaş arası kadın ve erkekler
50 ve 70 yaş dahil
Son iki GGK testi negatif olan 70 yaşındaki bireylerde tarama sonlandırılır
Tarama kapsamındaki bireyler, aile hekimlerine kayıtlı nüfus esas alınarak davet edilir ve tüm işlemler T.C. kimlik numarası ile kayıt altına alınır.
Yüksek Riskli Bireyler
Aşağıdaki özelliklere sahip kişiler yüksek riskli kabul edilir:
Birinci derece akrabasında kolorektal kanser veya adenomatöz polip öyküsü
Ülseratif kolit
Crohn hastalığı
Kalıtsal polipozis veya polipozis dışı herediter sendromlar
Bu bireylerde tarama 40 yaşından itibaren başlatılmalıdır.
Tarama Yaklaşımlarına Üç Farklı Ekolün Bakış Açısı
Kolorektal kanser taramalarını Türkiye Halk Sağlığı Kurumu'nun yaklaşımı, Türk Kolon ve Rektum Cerrahisi Derneği'nin yaklaşımı ve Uptodate yaklaşımı olmak üzere 3 ekolden derledik.
Ekol / Kılavuz | Tarama Yaşı ve Sıklığı (Teste Göre) | Hedef Risk Grubu | Tarama Testi Pozitifse Yaklaşım |
|---|---|---|---|
Türkiye Halk Sağlığı Kurumu (THSK) (1) | • 50–70 yaş • GGK: 2 yılda 1 • Kolonoskopi: yalnızca GGK pozitifse | • Ortalama riskli, asemptomatik bireyler • Aile öyküsü, İBH, genetik sendromlar program dışıdır | • GGK pozitif → GGK tekrar edilmez • Doğrudan kolonoskopiye yönlendirilir. • Kolonoskopi normal → rutin programa dönüş |
Türk Kolon ve Rektum Cerrahisi Derneği (TKRCD) (2) | • Ortalama risk: 50 yaş ve sonrası • GGK: yıllık • Sigmoidoskopi: 5 yılda 1 (+ yıllık GGK) • Kolonoskopi: 10 yılda 1 Ailesel risk: • En genç tanı yaşından 10 yıl önce İBH: • Hastalık başlangıcından 8 yıl sonra, 1–2 yılda 1 | • Ortalama riskliler • Birinci derece akrabada CRC / ileri adenom • İBH (ÜK, Crohn koliti) • Post-polipektomi, post-CRC hastaları | • GGK / sigmoidoskopi pozitif → tam kolonoskopi • Kolonoskopide polip → histolojiye göre kişiselleştirilmiş takip • CRC saptanırsa → onkolojik evrelemeye geçilir |
UpToDate (3) | Başlangıç: 45 yaş Bitiş: Genelde 75 yaş (≥10 yıl yaşam beklentisi varsa) Tercih edilen testler: • Kolonoskopi: 10 yılda 1 • GGK: yılda 1 Alternatifler: • mt-sDNA: 3 yılda 1 • BT kolonoskopi: 5 yılda 1 • Sigmoidoskopi: 5–10 yılda 1 | • Ortalama riskli, asemptomatik bireyler • Yüksek riskliler (aile öyküsü, İBH, genetik sendromlar) ayrı protokollerle izlenir | • Kolonoskopi dışındaki tüm testler pozitifse → kolonoskopi • Pozitif dışkı testi tekrar edilmez • Kolonoskopi tercihen ≤3 ay içinde yapılmalı • Negatif kolonoskopi sonrası ara test yapılmaz |
Yukarıdaki Tablonun Kaynakları:
1) hsgm.saglik.gov.tr/Kolorektal_Kanser_Taramalari.pdf
2) tkrcd.org.tr/kolorektal-kanserde-tarama-ve-takip
GGK Taramaları AHBS Sisteminde Nasıl Gönderilir?
Sorumluluk Reddi Beyanı
Reçetemiz.net doktor ve eczacılardan oluşan geniş bir ekip tarafından, doktorlar ve tıp fakültesi öğrencileri için hazırlanmıştır. Buradaki bilgiler bir hekimin teyidine muhtaçtır. Sağlık profesyoneli olmayanların kullanımına uygun değildir. Sitenin amacı hekimlere kolaylık sağlamaktır. Hastanın klinik durumu gözetilerek reçetenin düzenlenmesi tanı koyan hekimin sorumluluğundadır. Reçetemiz.net herhangi bir sorumluluk taşımamaktadır.