ULUSAL SERVİKS KANSERİ TARAMA PROGRAMI

Serviks Kanseri Taramasının Amacı

Serviks (rahim ağzı) kanseri, erken tanı ve düzenli tarama programları sayesinde önlenebilir kanser türleri arasında yer alır.
Ulusal Serviks Kanseri Tarama Programı, 30–65 yaş aralığındaki kadınlarda serviks kanserini erken dönemde tespit etmeyi amaçlayan, ülke çapında yürütülen bir halk sağlığı programıdır.

Ulusal Tarama Kapsamı ve Uygulama Şeması

Program kapsamında, 30–65 yaş arasındaki kadınlardan 5 yılda bir şu iki test birlikte alınır:

• HPV Testi

• Pap-smear (Sitoloji) Testi

Bu testler, Aile Sağlığı Merkezleri (ASM), Toplum Sağlığı Merkezleri (TSM) ve Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezleri (KETEM) tarafından ücretsiz olarak yapılmaktadır.

HPV Testi Nedir?

HPV (Human Papilloma Virus) testi, serviks kanseri gelişimi ile güçlü ilişkisi kanıtlanmış olan HPV DNA’sının varlığını saptar.
Serviks kanserli olguların yaklaşık %99,9’unda HPV DNA pozitifliği gösterilmiştir.

• HPV testinin negatif olması, takip eden 5 yıl boyunca servikal kanser gelişme riskinin çok düşük olduğunu gösterir.

• HPV testi taramanın temel bileşeni olup, anormal sonuçlarda ek değerlendirme (sitoloji veya kolposkopi) yapılır.

Pap-smear (Sitoloji) Testi Nedir?

Pap-smear testi, serviksten dökülen hücrelerin mikroskop altında incelenmesi esasına dayanan bir sitolojik tarama yöntemidir.
Bu test sayesinde henüz belirti vermemiş olan kanser öncüsü lezyonlar ve erken evre serviks kanserleri saptanabilir.

ACS (Amerikan Kanser Derneği) 2020 Kılavuzuna Göre Tarama Önerileri

Her ülkenin tarama programı farklılık gösterebilmekle birlikte, American Cancer Society (ACS) 2020 kılavuzu aşağıdaki önerileri sunmaktadır:

HPV Testi Sonuçlarının Değerlendirilmesi

Pap-smear Sonucu Anormal Çıkarsa Ne Yapılır?

Pap-smear sonucunun anormal gelmesi durumunda, hastanın ileri değerlendirme amacıyla kolposkopi yapılması gerekir.
Bu durumda kişi, kadın hastalıkları ve doğum uzmanı bulunan bir üst merkeze yönlendirilmelidir.
Kolposkopi sırasında gerekirse biyopsi alınarak kesin tanı konur ve tedavi planı oluşturulur.

Özel Durumlar: Histerektomi Sonrası Tarama

• Benign nedenlerle total histerektomi (rahmin tamamen alınması) yapılan olgularda, serviks bulunmadığından rutin taramaya gerek yoktur.

• Ancak CIN II veya CIN III nedeniyle histerektomi yapılmış hastalarda durum farklıdır.
  Bu olgularda:

  • Üç kez ardışık, teknik olarak yeterli negatif sitoloji sonucu belgelenmişse

  • Son 10 yılda anormal veya pozitif sonuç yoksa
    Tarama kesilebilir.

HPV Aşısının Önemi

Serviks kanserinden korunmada en etkili yöntemlerden biri HPV aşısıdır.
9–45 yaş arası kadınlarda yapılan HPV aşısı, yüksek riskli HPV tiplerine karşı koruma sağlayarak serviks kanseri gelişme riskini belirgin şekilde azaltır.
Aşının, ilk cinsel ilişkiden önce yapılması koruyuculuk açısından en yüksek faydayı sağlar.

Sonuç

Serviks kanseri, düzenli tarama programları ve HPV aşısı sayesinde büyük oranda önlenebilen bir hastalıktır.
Ulusal Serviks Kanseri Tarama Programı kapsamında 30–65 yaş aralığındaki tüm kadınların 5 yılda bir HPV ve Pap-smear testi yaptırması, erken tanı ve yaşam kurtarıcı önlem açısından büyük önem taşır.

Kaynaklar

• Türkiye Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü – Kanser Dairesi Başkanlığı

• American Cancer Society (ACS) 2020 Serviks Kanseri Tarama Kılavuzu

• Türk Jinekoloji ve Obstetrik Derneği

• Türk Tıbbi Onkoloji Derneği

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Serviks kanseri taraması nedir?

Serviks kanseri taraması, rahim ağzı kanserinin erken evrede veya kanser öncesi dönemde tespit edilmesini amaçlayan bir halk sağlığı uygulamasıdır. Türkiye’de 30–65 yaş arası kadınlarda, 5 yılda bir HPV testi ve Pap-smear testi birlikte yapılır.

Ulusal Serviks Kanseri Tarama Programı kimleri kapsar?

Ulusal Serviks Kanseri Tarama Programı, 30–65 yaş arasındaki tüm kadınları kapsar. Bu yaş grubundaki kadınlar Aile Sağlığı Merkezi (ASM), Toplum Sağlığı Merkezi (TSM) veya KETEM’lerde ücretsiz olarak taramadan yararlanabilir.

HPV testi nedir, neden yapılır?

HPV testi, rahim ağzı kanserine neden olabilen Human Papilloma Virus (HPV) DNA’sının varlığını saptar. Serviks kanseri vakalarının neredeyse tamamında HPV pozitifliği görüldüğü için, bu test kanser riskini belirlemede en önemli göstergedir.

HPV testi sonucu negatif çıkarsa ne olur?

HPV testinin negatif çıkması, takip eden 5 yıl boyunca serviks kanseri gelişme riskinin çok düşük olduğunu gösterir. Bu durumda, yeni test 5 yıl sonra tekrarlanır.

HPV testi pozitif çıkarsa ne yapılır?

HPV 16 veya 18 tipi pozitifse, hasta ileri inceleme için kolposkopiye yönlendirilir. HPV’nin diğer tiplerinde pozitiflik varsa, önce Pap-smear değerlendirilir; sitoloji sonucu anormalse kolposkopi yapılır.

Pap-smear testi nedir, ne işe yarar?

Pap-smear (sitoloji) testi, rahim ağzından alınan hücrelerin mikroskop altında incelenmesiyle kanser öncüsü lezyonların veya erken evre serviks kanserinin saptanmasını sağlar. Bu test, HPV testiyle birlikte taramanın önemli bir bileşenidir.

Pap-smear sonucum anormal çıkarsa ne olur?

Anormal Pap-smear sonucu, rahim ağzında hücresel değişiklikler olabileceğini gösterir. Bu durumda kişi kadın hastalıkları ve doğum uzmanına yönlendirilir, kolposkopi ve gerekirse biyopsi ile tanı netleştirilir.

Serviks kanseri taraması nerede yapılır?

Serviks kanseri taramaları Aile Sağlığı Merkezleri (ASM), Toplum Sağlığı Merkezleri (TSM) ve Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezleri’nde (KETEM) ücretsiz olarak yapılır.

Histerektomi (rahmin alınması) sonrası serviks kanseri taraması gerekir mi?

Benign (iyi huylu) nedenlerle rahmi tamamen alınan kadınlarda serviks kalmadığı için rutin taramaya gerek yoktur. Ancak CIN II veya CIN III nedeniyle histerektomi yapılan hastalarda, önceki test sonuçlarına göre takip planlanır.

HPV aşısı serviks kanserinden korur mu?

Evet. HPV aşısı, yüksek riskli HPV tiplerine karşı koruma sağlayarak serviks kanseri gelişme riskini büyük ölçüde azaltır. En yüksek koruyuculuk, aşının ilk cinsel ilişkiden önce uygulanmasıyla elde edilir.

Serviks kanseri taraması hangi sıklıkla yapılmalıdır?

Ulusal programa göre 30–65 yaş arası kadınlarda HPV ve Pap-smear testleri 5 yılda bir yapılmalıdır. ACS (Amerikan Kanser Derneği) önerilerine göre ise 25 yaş sonrası tarama 3–5 yılda bir yapılabilir.

Serviks kanseri taramasının erken tanıdaki önemi nedir?

Serviks kanseri yavaş ilerleyen bir hastalıktır. Düzenli HPV ve Pap-smear testleri sayesinde hastalık erken evrede saptanabilir, bu da tedavi başarısını ve yaşam süresini belirgin şekilde artırır.