Akut Tonsillofarenjit – Çocuklarda Boğaz Enfeksiyonu

Akut tonsillofarenjit, çocukluk çağının en sık görülen hastalıklarından biridir. Genellikle farenks ve tonsillerin birlikte etkilenmesi nedeniyle “tonsillofarenjit” olarak adlandırılır.

Belirtiler

• Boğaz ağrısı

• Yutkunmada güçlük

• Ateş

Nedenler

Tonsillofarenjit viral veya bakteriyel kaynaklı olabilir. Antibiyotik tedavisi yalnızca bakteriyel olgularda, özellikle Grup A streptokok (GAS) tonsillofarenjitinde önerilir.

Viral Tonsillofarenjit

Belirtiler:

• Ateş ve boğaz ağrısı

• Öksürük, burun akıntısı

• Konjonktivit, ses kısıklığı

• Stomatit, ishal, döküntüler

Olası viral etkenler:
Rhinovirus, Adenovirus, Influenza A & B, Parainfluenza, Coxsackievirus, Coronavirus, Echovirus, Herpes simplex 1/2, Epstein-Barr virüs (EBV), HIV, Sitomegalovirüs, RSV, Human metapneumovirus.

Tanı ve tedavi:

• Genellikle klinik bulgulara dayanır

• Tedavi çoğunlukla semptomatikdir

Bakteriyel Tonsillofarenjit

Belirtiler:

• Ateş ve boğaz ağrısı

• Viral semptomların olmaması

Olası bakteriyel etkenler:

• Grup A Streptokok (GAS / Streptococcus pyogenes) – çocuk ve ergenlerde en sık neden

• Grup C ve G Streptokok

• Chlamydophila pneumoniae, Mycoplasma pneumoniae

• Arcanobacterium haemolyticum, Corynebactrium diphtheriae

• Fusobacterium necrophorum, Neisseria gonorrheae

• Treponema pallidum, Francisella tularensis

Epidemiyoloji:

• 5–15 yaş arasında daha sık görülür

• Tüm tonsillofarenjitlerin %15-30’unu GAS oluşturur

Tanı – Modifiye Centor Kriterleri

• 0–1 puan: GAS olma ihtimali düşük

• ≥2 puan: GAS testi önerilir

Hızlı Antijen Testleri

• Kolay ve hızlı uygulanır

• Pozitif: GAS tanısı için yeterli

• Negatif: Boğaz kültürü ile doğrulama önerilir

Boğaz Kültürü

• Çocuklarda GAS için standart tanı yöntemi

• Sensitivite: %90–95

GAS Tonsillofarenjiti Komplikasyonları

Süpüratif Komplikasyonlar

• Peritonsiller abse

• Retrofaringeal abse

• Otitis media

• Sinüzit

• Nekrotizan fasiit

• Bakteriyemi ve sepsis

• Menenjit

Non-Süpüratif Komplikasyonlar

• Akut romatizmal ateş (ARA)

• Post-streptokok glomerülonefrit (APSGN)

• Post-streptokoksik reaktif artrit

• Pediatrik otoimmün nöropsikiyatrik hastalık (PANDAS)

Tanıda Modifiye Centor kriterleri yol göstericidir:

0-1 puan: GAS olma ihtimali düşük.

2 puan ve üzeri GAS testi yapılması önerilir.

SSS (Sıkça Sorulan Sorular) – Akut Tonsillofarenjit (Çocuklarda Boğaz Enfeksiyonu)

1. Akut tonsillofarenjit nedir ve çocuklarda nasıl kendini gösterir?
Akut tonsillofarenjit, farenks ve tonsillerin birlikte enfeksiyonudur ve çocukluk çağının en sık görülen boğaz hastalıklarındandır. Belirtiler arasında boğaz ağrısı, yutkunmada güçlük ve ateş bulunur.

2. Tonsillofarenjit hangi yaş grubunda daha sık görülür?
Tonsillofarenjit özellikle 5–15 yaş arasındaki çocuklarda daha sık görülür. Bu yaş grubunda görülen boğaz enfeksiyonlarının %15–30’u Grup A Streptokok (GAS) kaynaklıdır.

3. Akut tonsillofarenjit viral mi yoksa bakteriyel mi olabilir?
Tonsillofarenjit hem viral hem de bakteriyel nedenlerle ortaya çıkabilir. Antibiyotik tedavisi yalnızca bakteriyel olgularda, özellikle GAS tonsillofarenjitinde uygulanır.

4. Viral tonsillofarenjit belirtileri nelerdir?
Viral tonsillofarenjit genellikle ateş, boğaz ağrısı, öksürük, burun akıntısı, konjonktivit ve ses kısıklığı ile seyreder. Ayrıca stomatit, ishal ve döküntüler görülebilir.

5. Viral tonsillofarenjit hangi virüslerden kaynaklanabilir?
Olası viral etkenler arasında Rhinovirus, Adenovirus, Influenza A & B, Parainfluenza, Coxsackievirus, Coronavirus, Echovirus, Herpes simplex 1/2, Epstein-Barr virüs (EBV), HIV, Sitomegalovirüs, RSV ve Human metapneumovirus bulunur.

6. Bakteriyel tonsillofarenjit belirtileri nelerdir ve hangi bakteriler sık görülür?
Bakteriyel tonsillofarenjit ateş ve boğaz ağrısı ile belirgin olup viral semptomlar genellikle yoktur. En sık neden GAS (Streptococcus pyogenes), ayrıca Grup C ve G Streptokok, Chlamydophila pneumoniae, Mycoplasma pneumoniae gibi bakterilerdir.

7. GAS tonsillofarenjiti tanısı nasıl konur?
Tanı klinik bulgular ve Modifiye Centor Kriterleri ile desteklenir. Kolay ve hızlı tanı için hızlı antijen testleri uygulanabilir; negatif sonuçlarda boğaz kültürü ile doğrulama yapılır.

8. Modifiye Centor Kriterleri nelerdir ve nasıl yorumlanır?

• 3–14 yaş: 1 puan

• Tonsillerde eksuda: 1 puan

• Ön servikal lenfadenopati: 1 puan

• Ateş (>38°C): 1 puan

• Öksürük yok: 1 puan

0–1 puan: GAS olma ihtimali düşük
≥2 puan: GAS testi önerilir

9. Akut tonsillofarenjit komplikasyonları nelerdir?
Süpüratif komplikasyonlar: peritonsiller abse, retrofaringeal abse, otitis media, sinüzit, nekrotizan fasiit, bakteriyemi ve sepsis, menenjit
Non-süpüratif komplikasyonlar: akut romatizmal ateş (ARA), post-streptokok glomerülonefrit (APSGN), post-streptoksik reaktif artrit, pediatrik otoimmün nöropsikiyatrik hastalık (PANDAS)

10. Tonsillofarenjit tedavisi nasıl yapılır?
Viral olgularda tedavi semptomatik olup ağrı ve ateş yönetimi ile sınırlıdır. Bakteriyel (özellikle GAS) enfeksiyonlarda antibiyotik tedavisi uygulanır.

11. Çocuklarda tonsillofarenjitten korunma yolları nelerdir?

• Eller sık yıkanmalı ve ağız-burun hijyenine dikkat edilmeli

• Hasta kişilerle yakın temastan kaçınılmalı

• Boğaz ağrısı veya ateş belirtilerinde erken doktora başvurulmalıdır