Atopik Dermatit: Tanı, Tedavi ve Reçeteleri

Etiyoloji

Atopik dermatit, genetik yatkınlık, çevresel faktörler, infeksiyöz ajanlar, derinin bariyer fonksiyonunda bozukluk ve immün disregülasyon zemininde gelişen, şiddetli kaşıntı ve likenifikasyonla karakterize, kronik inflamatuvar bir deri hastalığıdır.

Klinik

Klinik bulgular yaşa göre değişir:

• Bebeklerde: Yanak, alın ve saçlı deride kaşıntılı papüloveziküler lezyonlar.

• Çocuklarda: Eller, ayaklar, el-ayak bilekleri, antekubital ve popliteal fossalarda likenifiye papül ve plaklar.

• Yetişkinlerde: Yüz, boyun, kolların üst kısmı, sırt, ellerin dorsal kısmı, ayaklar ve fleksural alanlarda likenifiye plaklar.

Seyri değişkendir. Çoğunlukla yaşla birlikte iyileşme görülür. Atakları şiddetli ve uzun süren hastalarda, hastalık yetişkin dönemde de devam etme eğilimindedir.

Tedavide Genel Prensipler

• Nemlendirici kullanımı tüm atopik dermatit olgularında temel basamaktır.

• Üre veya gliserol içeren nemlendiriciler, vazelin tercih edilebilir.

• Enflame ciltte kullanımı hasta tarafından tolere edilemeyebilir; tedavi sonrası idame amaçlı kullanılmalıdır.

• İnfantlarda üre içeren nemlendiricilerden kaçınılmalıdır.

• Yazın su bazlı, kışın yağ bazlı nemlendiriciler önerilir (Örn: Ürederm Hydro yazın, Ürederm Lipo kışın).

• Ürederm %5 hydro krem günde en az 2 kez kullanılmalıdır.

• H1 antihistaminiklerin kaşıntıya etkisi sınırlıdır; sedatif antihistaminiklerin uzun dönem kullanımı önerilmez.

Reaktif Tedavi (Alevlenme Dönemi)

Akut alevlenme döneminde uygulanır. Topikal kortikosteroidler veya kalsinörin inhibitörleri lezyonlu alanlara ince tabaka halinde uygulanır. Lezyonlar gerilemeye başlayınca proaktif tedaviye geçilir.

• Topikal kalsinörin inhibitörleri yanma-batma yapabileceği için tedaviye genellikle kortikosteroidlerle başlanır.

• Yüz, periorbital ve intertrijinöz alanlar, boyun ve infantlarda: En düşük ve düşük potensteki kortikosteroidler tercih edilir.

• Çocuklarda: Düşük ve orta potensteki topikal kortikosteroidler kullanılır.

• Yetişkinlerde: Yüksek ve süperpotent kortikosteroidler tercih edilir.

Örnek preparatlar:

• Hidrokortizon asetat 1x1 (Hipokort krem/merhem)

• Alklometazon dipropionat 1x1 (Aclorem krem)

• Metilprednisolon aseponat 1x1 (Exenate krem)

• Mometazon furoat 1x1 (K-mexader krem veya M-furo krem/merhem)

• Betametazon dipropionat 1x1 (Dermabel krem/merhem)

• Beklometazon dipropionat 1x1 (Beklazon krem/pomad)

• Klobetasol propionat 1x1 (Psovate/Klobate/Clovate krem/merhem)

Lezyonlu alanlarda kullanımla birlikte: Ürederm %5 hydro krem 2x1 lezyonsuz alanlara uygulanabilir.

• Sekonder bakteriyel enfeksiyon şüphesi: Lezyonlarda bal rengi krut veya püstül varsa kısa süreli sistemik antibiyotik eklenebilir.

• Sefaleksin: 7-14 gün

  • Çocuklarda: 25-50 mg/kg/gün, 4 dozda

  • 15 kg: Sef 250 mg/5 mL süspansiyon 4x2 mL

  • 30 kg: Sef 250 mg/5 mL süspansiyon 4x4 mL

  • Yetişkinler: 4x250 mg (Sef 500 mg tablet 4x yarımProaktif Tedavi (Nüks Önleme Dönemi)

Lezyonlar gerileyince uygulanır, nüksleri engellemeyi amaçlar.

• Daha önce lezyon olan alanlara topikal kortikosteroid veya kalsinörin inhibitörleri haftada 2 gün uygulanır.

• Ciltte atrofi oluşumunu önlemek için kalsinörin inhibitörleri tercih edilir (takrolimus veya pimekrolimus).

Yaş gruplarına göre doz:

• 2-15 yaş: Takrolimus %0,03 pomad 1x1, haftada 2 gün + Ürederm %5 hydro krem 2x1

• 16 yaş ve üzeri: Takrolimus %0,1 pomad 1x1, haftada 2 gün + Ürederm %5 hydro krem 2x1

Kortikosteroidler ile proaktif tedavi:

• Reaktif tedavide kullanılan topikal kortikosteroidler, lezyon alanlarına haftada 2 gün uygulanabilir.

Atopik Dermatit Tedavi Tablosu

Atopik Dermatit: Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Atopik dermatit nedir?
Atopik dermatit, genetik yatkınlık, çevresel faktörler, enfeksiyonlar ve bağışıklık sistemindeki düzensizlikler sonucu gelişen kronik inflamatuvar bir deri hastalığıdır. Şiddetli kaşıntı ve likenifikasyon (cilt kalınlaşması) ile karakterizedir.

2. Atopik dermatitin belirtileri nelerdir?

• Bebeklerde: Yanak, alın ve saçlı deride kaşıntılı papüloveziküler lezyonlar.

• Çocuklarda: Eller, ayaklar, el-ayak bilekleri, dirsek arkası ve diz arkası (antekubital ve popliteal fossalar) bölgelerinde likenifiye papül ve plaklar.

• Yetişkinlerde: Yüz, boyun, kolların üst kısmı, sırt, ellerin dorsal kısmı, ayaklar ve fleksural alanlarda likenifiye plaklar.

3. Tedavi prensipleri nelerdir?

• Nemlendirici kullanımı tüm hastalarda temel basamaktır.

• Üre veya gliserol içeren nemlendiriciler ve vazelin tercih edilebilir.

• Enflame ciltte nemlendirici kullanımı tedavi sonrası idame amaçlı olmalıdır.

• İnfantlarda üre içeren nemlendiricilerden kaçınılmalıdır.

• Yazın su bazlı, kışın yağ bazlı nemlendiriciler önerilir (ör. Ürederm Hydro yazın, Ürederm Lipo kışın).

• Ürederm %5 hydro krem günde en az 2 kez kullanılmalıdır.

• H1 antihistaminikler kaşıntıyı sınırlı düzeyde rahatlatır; sedatif antihistaminiklerin uzun süreli kullanımı önerilmez.

4. Alevlenme döneminde hangi tedavi uygulanır?
Akut alevlenmelerde topikal kortikosteroidler veya kalsinörin inhibitörleri lezyonlu alanlara ince tabaka halinde uygulanır.

• Yüz, periorbital ve intertrijinöz alanlar, boyun ve infantlarda: En düşük veya düşük potensteki kortikosteroidler tercih edilir.

• Çocuklarda: Düşük ve orta potensteki kortikosteroidler kullanılır.

• Yetişkinlerde: Yüksek ve süperpotent kortikosteroidler tercih edilir.

Örnek preparatlar:

• Hidrokortizon asetat krem/merhem

• Alklometazon dipropionat krem

• Metilprednisolon aseponat krem

• Mometazon furoat krem/pomad

• Betametazon dipropionat krem/merhem

• Beklometazon dipropionat krem/pomad

• Klobetasol propionat krem/merhem

5. Proaktif tedavi (nüks önleme) nasıl yapılır?
Lezyonlar geriledikten sonra, daha önce lezyon olan alanlara topikal kortikosteroid veya kalsinörin inhibitörleri haftada 2 gün uygulanır. Amaç, nüksleri önlemek ve ciltte atrofi riskini azaltmaktır.

6. Yaşa göre tedavi ve uygulama şekli nasıldır?

• 2–15 yaş: Takrolimus %0,03 pomad haftada 2 gün + Ürederm %5 hydro krem 2x1 (lezyonsuz alanlara)

• 16 yaş ve üzeri: Takrolimus %0,1 pomad haftada 2 gün + Ürederm %5 hydro krem 2x1

• Reaktif tedavi için kortikosteroidler: Lezyon alanlarına haftada 2 gün uygulanabilir, ciltte atrofi riskine dikkat edilmelidir.

7. Sekonder bakteriyel enfeksiyon şüphesi durumunda ne yapılır?
Lezyonlarda bal rengi kabuk veya püstül varsa kısa süreli sistemik antibiyotik eklenebilir:

• Sefaleksin: 7–14 gün

  • Çocuklarda: 25–50 mg/kg/gün, 4 dozda

  • Yetişkinlerde: 4x250 mg (Sef 500 mg tablet 4x yarım)