GUT HASTALIĞI: Tanısı, Tedavisi, Reçeteleri

Gut; monosodyum ürat kristallerinin eklem ve yumuşak dokularda birikimiyle seyreden, akut alevlenmeler ve kronik artrit tablolarına yol açabilen inflamatuvar bir metabolik hastalıktır.
Serum ürik asit düzeyinin yüksekliği (hiperürisemi) patogenezde temel rol oynar. Prevalans yaşla artar, erkeklerde kadınlara oranla daha sıktır.

Patofizyoloji

• Serum ürik asidi 6,8 mg/dL’nin üzerine çıktığında çözünürlük sınırı aşılır ve kristaller eklem sıvısında çökerek inflamasyonu başlatır.

• Nötrofil aktivasyonu, IL-1β salınımı ve inflamatuvar kaskad sonucu şiddetli ağrı ve ödem ortaya çıkar.

• Tekrarlayan ataklar tofüs oluşumuna, eklem hasarına ve deformitelere yol açabilir.

Klinik Seyir

Gut hastalığı 3 evrede ilerler:

Sık Tutulan Eklemler:

1. MTP > Ayak bileği > Topuk > Diz > El bileği > Dirsekler.

Semptomlar:

• Şiddetli ağrı (özellikle gece)

• Şişlik, kızarıklık, sıcaklık

• Hareket kısıtlılığı

• Ateş, halsizlik (bazı olgularda)

Tedavi edilmese bile akut atak genellikle 1–2 hafta içinde kendiliğinden geriler.

Tanı ve Laboratuvar

Altın standart: Polarize ışık mikroskobisinde monosodyum ürat kristallerinin gösterilmesidir.

ACR/EULAR Tanı Kriterleri (2015)

• Toplam puan ≥8 → gut olarak sınıflandırılır.

Şuan için(Ekim2025) en güncel tanı kriterleri ACR/EULAR Tanı Kriterleridir. 2025 yılında Euler toplantısı yapılmış, bazı yerlere vurgu yapılmış ama tanı kriterleri değiştirilmemiştir. Vurgu yapılan yerler:

1. Serum ürik asit (sUA) hedefleri ve kardiyovasküler risk:

   • 360 μmol/L’nin (6 mg/dL) altına sUA düşürmenin, özellikle 65 yaş üstü bireylerde, MACE riskini azalttığı gösterilmiş.

   • Bu, sadece gut ataklarını önlemekle kalmayıp kardiyovasküler faydayı da artırıyor.

2. Yeni ilaç adayları:

   • Pozdeutinurad (AR882): URAT1 inhibitörü, 18 aylık çalışmada güvenli ve tolere edilebilir bulunmuş. Gut hastalarında tofüslerin kontrolünde umut veriyor.

   • Ruzinurad: Faz 3 çalışmada allopurinole göre daha etkili ürat düşürücü olduğu ve iyi tolere edildiği gösterilmiş.

3. Paradigma değişimi potansiyeli:

   • Yeni URAT1 inhibitörleri ve etkin sUA hedefleri, gut tedavisinde daha etkin ve güvenli stratejiler sunabilir.

   • Tedaviye bağlı gut alevlenmeleri hâlâ yaygın, ama genellikle hafif-orta şiddette.

Tedavi Yaklaşımı

1. Akut Alevlenme Tedavisi

Ürik asit düşürücü tedavi akut atak sırasında başlatılmaz. Başlandıysa kesilmez.

2. Hiperürisemi Tedavisi (Atak Dönemi Sonrası)

Tedavi Hedefi:

• Serum ürik asit <6 mg/dL

• Tofüs varsa <5 mg/dL

Profilaksi Stratejileri

• Kolşisin 0,6 mg × 1–2/gün: Ürik asit düşürücü tedaviye başlandığında ilk 3–6 ay profilaktik verilir.

• NSAİİ düşük dozda alternatif olabilir.

• Tedavi uyumu, atak sıklığını ve tofüs gelişimini önemli ölçüde azaltır.

Hasta Eğitimi ve Yaşam Tarzı

• Kilo kontrolü: Özellikle obez hastalarda atak sıklığını azaltır.

• Alkol kısıtlaması: Bira ve distile içkiler ürik asidi yükseltir.

• Pürinden zengin gıdalar: (kırmızı et, deniz ürünleri, sakatat) sınırlandırılmalı.

• Bol sıvı alımı: Ürik asit atılımını artırır.

• Atak sırasında istirahat ve ekstremite elevasyonu

• Soğuk uygulama: Ağrı ve inflamasyonu hafifletebilir.

Ayırıcı Tanı

Kaynakça

1. UpToDate. Gout: Clinical manifestations and diagnosis. https://www.uptodate.com

2. UpToDate. Gout: Management of flares. https://www.uptodate.com

3. FitzGerald JD et al. 2015 ACR/EULAR Gout Classification Criteria. Arthritis & Rheumatology. 2015;67(10):2557–2568.

4. Richette P, Doherty M, Pascual E, et al. 2016 updated EULAR recommendations for the management of gout. Ann Rheum Dis. 2017;76(1):29–42.

5. Firestein GS et al. Kelley and Firestein’s Textbook of Rheumatology. 11th ed. Elsevier; 2021.

6. Dalbeth N, Merriman TR, Stamp LK. The genetics of gout: Towards personalised medicine? BMC Med. 2017;15:108.

Gut Hastalığı SSS

1. Gut nedir?

Gut, monosodyum ürat kristallerinin eklem ve yumuşak dokularda birikmesi sonucu ortaya çıkan inflamatuvar bir metabolik hastalıktır. Şiddetli ağrı, şişlik ve kızarıklık ile seyreder.

2. Gut neden oluşur?

Temel neden hiperürisemidir (serum ürik asit >6,8 mg/dL). Ürik asit kanda çözüldüğünde kristaller eklemlerde birikerek inflamasyonu başlatır.

3. Gut hastalığı hangi evrelerden oluşur?

1. Asemptomatik hiperürisemi: Ürik asit yüksek, semptom yok.

2. Akut gut atakları: Ani başlayan ağrı, genellikle 1. MTP eklemi tutulur.

3. Kronik toföz gut: Uzun süreli kontrolsüz hiperürisemi → tofüs ve eklem hasarı.

4. Gut atakları hangi eklemleri tutar?

En sık: 1. MTP (ayak başparmağı) > ayak bileği > topuk > diz > el bileği > dirsekler.

5. Gut tanısı nasıl konur?

• Altın standart: Sinovyal sıvıda monosodyum ürat kristallerinin polarize mikroskopta gösterilmesi.

• Laboratuvar: Serum ürik asit, ESR/CRP yüksekliği, lökositoz

• Görüntüleme: USG’de “çift kontur” bulgusu, kronik dönemde radyografide subkortikal kistler ve erozyonlar

• ACR/EULAR Tanı Kriterleri (2015): Toplam puan ≥8 gut olarak kabul edilir.

6. Gut atakları nasıl tedavi edilir?

Akut atak tedavisi:

• NSAİİ: İbuprofen, Naproksen, Indometazin

• Kolşisin: Doz ayarlaması ile kısa süreli

• Glukokortikoid: Prednizolon, NSAİİ/kolşisin kontrendike ise

• IL-1 inhibitörü: Anakinra (şiddetli/refrakter olgularda)

Not: Ürik asit düşürücü tedavi akut atak sırasında başlatılmaz; başlanmışsa kesilmez.

7. Hiperürisemi tedavisi nasıl yapılır?

Atak dönemi sonrası:

• Allopurinol: 100 mg/gün → 300–800 mg/gün

• Febuksostat: 40 mg/gün → 80 mg/gün (allopurinol intoleransı)

• Probenesid: 250 mg ×2/gün → 500–2000 mg/gün (renal fonksiyon iyi olmalı)

Hedef: Serum ürik asit <6 mg/dL; tofüs varsa <5 mg/dL

8. Gut profilaksisi nasıl yapılır?

• Kolşisin 0,6 mg ×1–2/gün, ürik asit düşürücü tedaviye başlandığında ilk 3–6 ay

• NSAİİ düşük doz alternatif olabilir

• Yaşam tarzı değişiklikleri: kilo kontrolü, alkol kısıtlaması, pürin açısından zengin gıdaların sınırlandırılması, bol sıvı alımı

9. Gut hastasında yaşam tarzı önerileri nelerdir?

• Kilo kontrolü: Özellikle obez hastalarda atak sıklığını azaltır

• Alkol sınırlaması: Bira ve distile içki ürik asidi artırır

• Pürin kısıtlaması: Kırmızı et, deniz ürünleri, sakatat sınırlı tüketilmeli

• Bol sıvı alımı: Ürik asit atılımını artırır

• Atak sırasında istirahat ve ekstremite elevasyonu

• Soğuk uygulama: Ağrı ve inflamasyonu azaltır

10. Gut ile karıştırılabilecek hastalıklar nelerdir?

• Septik artrit: Ateş, sistemik toksisite, pozitif kültür

• Pseudogout: Kalsiyum pirofosfat kristalleri (romboid, çift kırılma)

• Romatoid artrit: Simetrik eklem tutulumu, RF/anti-CCP pozitif

• Reaktif artrit: Üriner veya GIS enfeksiyonu sonrası, genç yaş

• Travmatik hemartroz: Travma öyküsü, hematom