Akut Sistit: Tanısı, Tedavisi ve Reçeteleri

Tanım

Akut sistit, mesane mukozasının bakteriyel enfeksiyonuna bağlı gelişen alt üriner sistem enfeksiyonudur. Üriner sistem enfeksiyonlarının (ÜSE) en sık görülen formunu oluşturur. Özellikle kadınlarda kısa üretra anatomisi ve perine bölgesine yakınlığı nedeniyle erkeklere oranla daha sık görülür. En yaygın etken, bağırsak florasında bulunan Escherichia coli’dir.

Klinik Bulgular

Akut sistitte semptomlar çoğunlukla lokalize olup sistemik bulgular nadirdir. Hastaların genel durumu genellikle iyidir.

En sık görülen belirtiler:

• Pollaküri: Sık idrara çıkma

• Dizüri: İdrar yaparken yanma veya ağrı

• Urgency: Ani idrar yapma ihtiyacı

• Suprapubik hassasiyet ve ağrı

• Bulanık ve kötü kokulu idrar

Sistemik bulguların olmaması, akut piyelonefritten ayırt ettirici bir özelliktir. Ateş genellikle yoktur ya da hafiftir.

Tanısal Yaklaşım

1. Laboratuvar İncelemeleri

• Tam İdrar Tahlili (TİT):

  • Lökositüri ve bakteri varlığı sistit tanısını destekler.

  • Nitrit pozitifliği (özellikle gram negatif bakterilerde) tanıyı güçlendirir.

• İdrar Kültürü:

  • Komplike olmayan olgularda her zaman zorunlu olmasa da tekrarlayan veya tedaviye dirençli durumlarda önerilir.

  • ≥10⁵ CFU/mL bakteri üremesi anlamlı kabul edilir.

2. Ayırıcı Tanı

• Ürolitiyazis: TİT’te yalnızca eritrosit (hematüri) saptanması ve yan ağrısı öyküsü varlığında taş hastalığı düşünülmelidir.

• Piyelonefrit: Yan ağrısı, ateş, sistemik semptomlar eşlik ediyorsa üst üriner sistem enfeksiyonu ayırıcı tanıda yer alır.

• Üretrit ve vajinit: Özellikle cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar (Chlamydia, Gonore) benzer semptomlarla karşımıza çıkabilir.

3. Görüntüleme

Rutin olgularda görüntüleme gerekmez. Ancak komplike olgularda, tekrarlayan enfeksiyonlarda veya taş şüphesinde ultrasonografi veya BT tercih edilebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmemiş veya yetersiz tedavi edilen sistit vakalarında:

• Piyelonefrit gelişimi

• Tekrarlayan enfeksiyonlar

• Antibiyotik direnci gelişimi
  gibi durumlar görülebilir.

Akut Sistitte Ampirik Antibiyotik Tedavi Tablosu

Ek Klinik Notlar

• Ampirik oral antibiyotikler: Nitrofurantoin, fosfomisin, TMP-SMX (duyarlılık durumuna göre)

• İdrar kültürü, özellikle rekürren enfeksiyonlarda veya direnç şüphesinde mutlaka alınmalıdır.

• Semptomatik rahatlama için analjezik (ör. fenazopiridin – kısa süreli) ve bol sıvı alımı önerilir.

• Nitrofurantoin ve fosfomisin gebelikte güvenli seçenekler arasında yer alır (1. basamak).

• Tedavi sonrası klinik yanıt 48–72 saat içinde beklenir. İyileşme olmazsa kültür sonucuna göre tedavi revize edilmelidir.

• Komplike olmayan sistit olgularında genellikle 3–5 günlük kısa süreli tedavi yeterlidir.

Kaynakça

1. Gupta K, Hooton TM, Naber KG, et al. International clinical practice guidelines for the treatment of acute uncomplicated cystitis and pyelonephritis in women. Clin Infect Dis. 2011;52(5):e103–e120.

2. UpToDate. Acute uncomplicated cystitis: Clinical features and diagnosis. Accessed 2025.

3. European Association of Urology (EAU) Guidelines on Urological Infections, 2024.

4. Nicolle LE, et al. Urinary tract infections in adults. N Engl J Med. 2020;382:1561–1572.

5. Türk Üroloji Derneği Kılavuzu, 2023.

Akut Sistit Hakkında Sık Sorulan Sorular (SSS)

1. Akut sistit nedir?

Akut sistit, mesane mukozasının bakteriyel enfeksiyonu sonucu gelişen bir alt üriner sistem enfeksiyonudur. Kadınlarda kısa üretra yapısı nedeniyle daha sık görülür. En yaygın etken Escherichia coli bakterisidir. Ateş genellikle olmaz veya hafif seyreder.

2. Akut sistitin belirtileri nelerdir?

• Sık idrara çıkma (pollaküri)

• İdrar yaparken yanma veya ağrı (dizüri)

• Ani idrara çıkma ihtiyacı (urgency)

• Suprapubik ağrı ve hassasiyet

• Bulanık veya kötü kokulu idrar

Akut sistitte sistemik belirtiler nadirdir; bu da piyelonefritten ayırt edilmesine yardımcı olur.

3. Akut sistit nasıl teşhis edilir?

• Tam idrar tahlili (TİT): Lökositüri, bakteri varlığı ve nitrit pozitifliği tanıyı destekler.

• İdrar kültürü: Tekrarlayan veya dirençli vakalarda alınmalıdır. ≥10⁵ CFU/mL bakteri üremesi anlamlıdır.

• Ayırıcı tanı: Ürolitiyazis, piyelonefrit, üretrit ve vajinit dışlanmalıdır.

• Görüntüleme: Rutin olgularda gerekmez, komplike vakalarda USG veya BT tercih edilir.

4. Akut sistit nasıl tedavi edilir?

• Hafif ve komplike olmayan vakalarda oral antibiyotik tedavisi yeterlidir.

• İlk tercih edilen antibiyotikler:

  • Nitrofurantoin 100 mg PO 2x1, 5 gün

  • Fosfomisin 3 g PO tek doz

  • TMP-SMX 160/800 mg PO 2x1, 3 gün (direnç <%20 ise)

• Alternatif: Amoksisilin-klavulanik asit veya florokinolonlar (direnç durumuna göre).

• Bol sıvı alımı ve semptomatik rahatlama için analjezikler önerilebilir.

5. Akut sistitte antibiyotik tedavisi ne kadar sürer?

• Komplike olmayan sistitlerde genellikle 3–5 günlük kısa süreli tedavi yeterlidir.

• Fosfomisin tek doz uygulanabilir.

• Nitrofurantoin genellikle 5 gün, TMP-SMX ise 3 gün verilir.

• Komplike olgularda süre uzatılabilir.

6. Akut sistit tedavi edilmezse ne olur?

Tedavi edilmeyen veya yetersiz tedavi edilen akut sistit vakalarında:

• Piyelonefrit gelişimi

• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları

• Antibiyotik direnci
  gibi komplikasyonlar ortaya çıkabilir.

7. Akut sistitten korunmak için neler yapılabilir?

• Bol su içmek

• İdrarı tutmamak

• İdrar sonrası temizlikte önden arkaya silmek

• Cinsel ilişkiden sonra mesaneyi boşaltmak

• Sık tekrarlayan sistitlerde altta yatan nedenleri (taş, reflü, DM) değerlendirmek