Gebelikte Hipertansiyon: Kliniği, Tanısı, Reçeteleri

Gebelikte hipertansiyon, gebeliğe bağlı mortalite ve morbiditenin en önemli nedenlerinden biridir. Tanı kriteri olarak sistolik kan basıncının ≥140 mmHg veya diyastolik kan basıncının ≥90 mmHg ya da her ikisinin birlikte olması kabul edilir.
Sistolik kan basıncının ≥150 mmHg, diyastolik kan basıncının ≥95 mmHg olması ise ciddi hipertansiyon olarak tanımlanır. Bu durumda erken müdahale ve yakın takip gereklidir.

Gebelikte Hipertansiyon Sınıflaması

Tanı ve İzlem

• Kan basıncı ölçümü: Doğru ölçüm çok önemlidir. Gebede en az 4 saat ara ile yapılan 2 ölçümde hipertansiyon saptanması gerekir.

• Laboratuvar incelemeleri: Tam idrar tahlili, proteinüri değerlendirmesi, böbrek ve karaciğer fonksiyon testleri, tam kan sayımı yapılmalıdır.

• Proteinüri: 24 saatlik idrarda ≥300 mg veya spot idrarda protein/kreatinin oranının ≥0.3 olması anlamlıdır.

• Fetal değerlendirme: Ultrasonografi ve non-stres testlerle intrauterin büyüme geriliği veya plasental yetersizlik araştırılır.

Ciddi Hipertansiyon Bulguları

• Sistolik ≥160 mmHg ve/veya diyastolik ≥110 mmHg

• Şiddetli baş ağrısı, bulanık görme

• Sağ üst kadran ağrısı, karaciğer enzimlerinde yükselme

• Trombositopeni

• Böbrek fonksiyon bozukluğu

• Pulmoner ödem

Tedavi Prensipleri

• Hedef: Anne ve fetusu koruyacak şekilde kan basıncını kontrol altına almak.

• Hafif hipertansiyonda (140–159/90–109 mmHg) yakın izlem yapılabilir.

• Ciddi hipertansiyonda (≥160/110 mmHg) antihipertansif tedavi başlanmalıdır.

Gebelikte Kullanılabilen Antihipertansifler

🚫 Kontrendike ilaçlar: ACE inhibitörleri, ARB’ler, renin inhibitörleri, atenolol (fetotoksisite riski nedeniyle).

Komplikasyonlar

• Preeklampsi / eklampsi

• HELLP sendromu

• Plasental dekolman

• Fetal büyüme geriliği

• Erken doğum

• İntrauterin fetal ölüm

İzlem ve Doğum Planlaması

• Hafif olgularda doğuma kadar izlem yapılabilir.

• Ciddi hipertansiyon, preeklampsi veya eklampsi durumunda erken doğum planı yapılabilir.

• Doğum sonrası da tansiyon takibi sürdürülmelidir çünkü preeklampsi eklampsi doğumdan sonra da gelişebilir.

Preeklampsi ve Eklampsi Yönetimi

Preeklampsi, gebeliğin 20. haftasından sonra gelişen hipertansiyon (≥140/90 mmHg) ile birlikte proteinüri (≥300 mg/24 saat) veya organ disfonksiyonu (karaciğer, böbrek, hematolojik sistem, SSS) varlığıyla karakterizedir.
Eklampsi ise preeklampsi tablosuna konvülsiyon (epilepsi veya diğer nörolojik hastalık olmaksızın) eklenmesiyle tanımlanır. Bu durum anne ve fetus için yaşamı tehdit edici obstetrik acil tablolardan biridir.

1. Klinik Bulgular

• Şiddetli baş ağrısı

• Bulanık görme veya görme kaybı

• Sağ üst kadran veya epigastrik ağrı

• Bulantı ve kusma

• Trombositopeni, karaciğer enzimlerinde yükselme

• Pulmoner ödem

• Böbrek fonksiyon bozukluğu

• Nöbet veya koma (eklamsi)

2. Preeklampsi Ciddiyet Kriterleri

Aşağıdaki bulgulardan bir veya daha fazlasının varlığı “şiddetli preeklampsi” olarak değerlendirilir:

• TA ≥160/110 mmHg

• Trombosit sayısı <100.000/mm³

• AST veya ALT >2 kat yüksek

• Kreatinin >1.1 mg/dL veya böbrek fonksiyonunda bozulma

• Pulmoner ödem

• SSS semptomları (baş ağrısı, görme bozukluğu)

3. Yönetim Basamakları

a. Hastanın Stabilizasyonu

• Kan basıncının kontrolü:

  • Hedef: Sistolik <160 mmHg, diyastolik <105 mmHg.

  • İlk seçenek antihipertansifler: IV labetalol, oral nifedipin veya IV hidralazin.

• Konvülsiyon profilaksisi:

  • Magnezyum sülfat (MgSO₄) kullanılır.

    • Yükleme dozu: 4–6 g IV 15–20 dakikada

    • İdame dozu: 1–2 g/saat IV infüzyon

    • Alternatif: 10 g IM (5 g her iki gluteal kas içine) + 5 g/4 saatte bir IM.

  • MgSO₄ düzeyi ve klinik refleksler izlenmelidir.

• Oksijen desteği, damar yolu açılması, monitörizasyon sağlanır.

b. Fetal Değerlendirme

• Non-stres test (NST), biyofizik profil

• Ultrasonografi ile fetal büyüme ve amniyon sıvısı değerlendirilir.

• Plasental yetmezlik bulguları izlenir.

4. Doğumun Planlanması

Preeklampsi ve eklampside kesin tedavi doğumdur.
Doğum kararı anne ve fetusun durumuna göre multidisipliner ekip tarafından verilmelidir.

📝 Not: Hafif preeklampsi olgularında anne-fetus stabilse, 37. haftaya kadar yakın izlem yapılabilir.

5. Eklampsi Yönetimi

Eklampsi acil obstetrik bir durumdur. Yönetim aşağıdaki basamaklarla yapılır:

1. Nöbet kontrolü:

   • MgSO₄ uygulanır (ilk doz 4–6 g IV).

   • Dirençli nöbetlerde ek doz 2 g MgSO₄ verilebilir.

   • MgSO₄’ye direnç varsa diazepam veya lorazepam düşünülebilir.

2. Hava yolu ve dolaşım:

   • Oksijen, solunum yolu açıklığı sağlanır.

   • Entübasyon gerekebilir.

3. Kan basıncı kontrolü:

   • IV labetalol, nifedipin veya hidralazin.

4. Doğum:

   • Anne stabilize edildikten sonra doğum planlanır.

   • Vajinal doğum çoğunlukla tercih edilir ancak obstetrik endikasyon varsa sezaryen yapılabilir.

6. Postpartum İzlem

• Eklampsi nöbetleri doğum sonrası ilk 48 saatte de ortaya çıkabilir.

• MgSO₄ infüzyonu doğum sonrası 24 saat daha sürdürülmelidir.

• Antihipertansif tedavi gerekebilir.

• Trombosit, böbrek, karaciğer fonksiyonları takip edilmelidir.

• Uzun vadede kardiyovasküler hastalık riskinin arttığı hastalara yaşam tarzı önerileri verilmelidir.

Gebelikte hipertansiyon ile ilgili daha detaylı bilgi için kadın hastalıkları ve doğum bölümümüze de göz atabilirsiniz.. https://recetemiz.net/kadin-hastaliklari-ve-dogum/gebelikte-hipertansiyon/bilgi

Kaynakça

1. ACOG Practice Bulletin No. 222: Gestational Hypertension and Preeclampsia. Obstet Gynecol. 2020;135(6):e237–e260.

2. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Hypertension in pregnancy: diagnosis and management. NICE guideline [NG133], 2019.

3. UpToDate: "Overview of hypertension in pregnancy."

4. European Society of Cardiology (ESC) Guidelines on the management of cardiovascular diseases during pregnancy, 2018.

5. Magee LA et al. Diagnosis, evaluation, and management of the hypertensive disorders of pregnancy. Pregnancy Hypertens. 2022.

Gebelikte Hipertansiyon – SSS (Sıkça Sorulan Sorular)

1. Gebelikte hipertansiyon nedir?

Gebelikte hipertansiyon, gebeliğe bağlı morbidite ve mortalitenin en önemli nedenlerinden biridir. Tanı için sistolik kan basıncının ≥140 mmHg veya diyastolik kan basıncının ≥90 mmHg olması yeterlidir. Sistolik ≥150 mmHg veya diyastolik ≥95 mmHg olduğunda ciddi hipertansiyon olarak değerlendirilir.

2. Gebelikte hipertansiyonun sınıfları nelerdir?

• Kronik hipertansiyon: 20. gebelik haftasından önce başlayan veya gebelik öncesi mevcut olan tansiyon yüksekliği.

• Gestasyonel hipertansiyon: 20. haftadan sonra proteinürisiz hipertansiyon.

• Preeklampsi: Hipertansiyon + proteinüri (≥300 mg/24 saat) veya organ hasarı.

• Eklampsi: Preeklampsiye konvülsiyon eklenmesi.

• Kronik hipertansiyona ek preeklampsi: Önceden hipertansiyonu olan gebede preeklampsi bulgularının gelişmesi.

3. Gebelikte hipertansiyon tanısı nasıl konur?

• Kan basıncı en az 4 saat ara ile yapılan iki ölçümde yüksek olmalıdır.

• Laboratuvar: Tam idrar tahlili, proteinüri değerlendirmesi, böbrek ve karaciğer fonksiyon testleri, tam kan sayımı.

• Proteinüri: 24 saatlik idrarda ≥300 mg veya spot protein/kreatinin oranı ≥0.3.

• Fetal değerlendirme: Ultrasonografi ve NST ile büyüme geriliği veya plasental yetersizlik araştırılır.

4. Ciddi hipertansiyon belirtileri nelerdir?

• Sistolik ≥160 mmHg ve/veya diyastolik ≥110 mmHg

• Şiddetli baş ağrısı, bulanık görme

• Sağ üst kadran ağrısı, karaciğer enzimlerinde artış

• Trombositopeni

• Böbrek fonksiyon bozukluğu

• Pulmoner ödem

5. Gebelikte hipertansiyon tedavisi nasıl yapılır?

• Hafif olgularda yakın izlem yapılabilir.

• Ciddi hipertansiyonda antihipertansif tedavi başlanır.
  Kullanılabilecek ilaçlar:

  • Metildopa (1. basamak)

  • Labetalol (oral veya IV)

  • Nifedipin (uzun etkili)

  • Hidralazin (IV, akut durumlarda)
    🚫 ACE inhibitörleri, ARB’ler ve atenolol kontrendikedir.

6. Gebelikte hipertansiyon hangi komplikasyonlara yol açabilir?

• Preeklampsi / eklampsi

• HELLP sendromu

• Plasental dekolman

• Fetal büyüme geriliği

• Erken doğum

• İntrauterin fetal ölüm

7. Preeklampsi nedir ve nasıl tanınır?

Preeklampsi, gebeliğin 20. haftasından sonra hipertansiyon (≥140/90 mmHg) ile birlikte proteinüri (≥300 mg/24 saat) veya organ disfonksiyonu varlığıyla tanımlanır. Belirtiler: şiddetli baş ağrısı, görme bozukluğu, sağ üst kadran ağrısı, trombositopeni, böbrek-karaciğer fonksiyon bozukluğu.

8. Eklampsi nasıl yönetilir?

• Nöbet kontrolü: MgSO₄ yükleme dozu 4–6 g IV, idame 1–2 g/saat

• Dirençli nöbetlerde ek MgSO₄ veya benzodiazepin

• Oksijen, hava yolu güvenliği

• Kan basıncı kontrolü (labetalol, nifedipin, hidralazin)

• Stabilizasyon sonrası doğum planlaması (tercihen vajinal doğum)

9. Gebelikte hipertansiyonlu hastalarda doğum nasıl planlanır?

• ≥37. haftada doğum önerilir.

• 34–36. haftalarda şiddetli preeklampsi varsa doğum planlanır.

• <34. haftada ciddi bozulma varsa kortikosteroid sonrası erken doğum düşünülür.

• Doğum şekli obstetrik endikasyonlara göre belirlenir.

10. Postpartum dönemde gebelikte hipertansiyon nasıl izlenir?

• Eklampsi nöbetleri doğum sonrası ilk 48 saatte de görülebilir.

• MgSO₄ infüzyonu doğum sonrası 24 saat sürdürülür.

• Tansiyon kontrolü, böbrek-karaciğer fonksiyonları ve trombositler izlenir.

• Uzun dönemde kardiyovasküler risk artar; yaşam tarzı önerileri verilmelidir.