Primer Hipertansiyon Nedir? ESC 2024 ve TEMD 2022’ye Göre Tanı, Tedavi ve Güncel Kılavuz

Tanım

Primer (esansiyel) hipertansiyon, altta yatan sekonder bir neden olmaksızın arteriyel kan basıncının kalıcı olarak 140/90 mmHg ve üzerinde seyretmesiyle tanımlanır.
Hipertansiyon, kardiyovasküler morbidite ve mortalitenin en önemli önlenebilir nedenlerinden biridir.

Tanı, farklı günlerde en az iki ayrı ölçümde sistolik ≥140 mmHg ve/veya diyastolik ≥90 mmHg olmasıyla konur.
Evde ve 24 saatlik ambulatuvar ölçümler, beyaz önlük veya maskeli hipertansiyon ayrımında önemlidir.

Yaşam Tarzı Değişiklikleri

İlk basamakta her hastaya yaşam tarzı değişiklikleri önerilmelidir.
Bu önlemler, bazı olgularda farmakolojik tedavi kadar etkili olabilir.

• Kilo kontrolü: Obezite varsa kilo kaybı sağlanmalı.

• Tuz alımı: Günlük tuz tüketimi 6 gramın altına düşürülmeli (yaklaşık 1 çay kaşığı).

• Beslenme: Yüksek tuz, şeker ve fruktoz şurubu içeren paketli gıdalardan kaçınılmalı.

• Sigara ve alkol: Tamamen bırakılmalı.

• Egzersiz: Haftada 5-7 gün, en az 30 dakika orta düzey fiziksel aktivite önerilir.

• Stres kontrolü: Meditasyon ve uyku düzeni önemlidir.

Tanı Kriterleri (ESC 2024)

• Normal Kan Basıncı: <120/<70 mmHg

• Yüksek Kan Basıncı: 120–139 / 70–89 mmHg

• Hipertansiyon: ≥140 / ≥90 mmHg

ESC 2024 kılavuzunda önceki “evreleme sistemi” kaldırılmıştır.
Ayrıca, artık “normal kan basıncı” tanımı da 120/80’den 120/70’e çekilmiştir.

Tanı koymadan önce:

• Her iki koldan ölçüm yapılmalı, yüksek olan koldan takip edilmelidir.

• Ortostatik hipotansiyon açısından değerlendirme yapılmalıdır.

• Açlık kan şekeri, lipid profili, serum elektrolitleri, GFR, hemoglobin, TSH ve EKG bakılmalıdır.

Antihipertansif Tedavi Başlama Kriterleri

Farmakolojik Tedavi Yaklaşımı

TEMD 2022’ye Göre

• Evre 1 HT: Yüksek risk varsa ilaç başlanır.

• Evre 2-3 HT: Yaşam tarzı değişikliği ile birlikte ilaç tedavisi başlanır.

• Yaşlı hastalar (>80 yaş): Sistolik ≥150 mmHg ise tedavi verilir.

ESC 2024’e Göre

• Yüksek Kan Basıncı (120–139 / 70–89):
  3 ay yaşam tarzı değişikliği önerilir.
  Eğer hastada organ hasarı, diyabet, KBH veya KVH riski varsa monoterapi başlanabilir.

• Hipertansiyon (≥140/≥90):
  Genellikle tedaviye ikili kombinasyon ile başlanır.

Antihipertansif İlaç Seçimi (Hasta Özelliklerine Göre)

Kaçınılması Gereken Kombinasyonlar

• ACEİ + ARB kombinasyonu uygun değildir (hiperkalemi riski).

• RAS blokörü + potasyum tutucu diüretik, serum potasyumu 5.5 mEq/L’nin üzerindeyse verilmemelidir.

• Beta-blokör + Verapamil/Diltiazem birlikte kullanılmamalıdır (kalp bloğu riski).

• Alfa-1 blokör ve santral etkili ajanlar, ortostatik hipotansiyonu artırabilir.

Kaçınılması Gereken Kombinasyonların Tablosu

Kan Basıncı Hedefleri (ESC 2024 & TEMD 2022)

Hiçbir hastada sistolik <120 ve/veya diyastolik <70 hedeflenmemelidir.

ESC 2024 ve TEMD 2022 Arasındaki Temel Farklar

Tedaviye Ek Klinik Notlar

Diyabetik ve Böbrek Yetmezliği Olanlarda Yaklaşım

Kaynakça

1. European Society of Cardiology (ESC). 2024 ESC Guidelines for the management of arterial hypertension. Eur Heart J. 2024; ehae178. Link

2. Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (TEMD). Hipertansiyon Tanı ve Tedavi Kılavuzu 2022.

3. KDIGO 2021 Clinical Practice Guideline. Blood pressure management in chronic kidney disease.

4. Whelton PK et al. 2018 AHA/ACC/AAPA/ABC/ACPM/AGS/APhA/ASH/ASPC/NMA/PCNA Guideline for the Prevention, Detection, Evaluation, and Management of High Blood Pressure in Adults. JACC. 2018;71(19):e127–e248.

5. Uslu A. “ESC 2024 Hipertansiyon Kılavuzu Değerlendirmesi.” YouTube, 2024. Video Link

Aşağıdaki görseller, Esc 2024 kılavuzu üzerinde kendimize çıkardığımız notlardır. Göz atabilirsiniz :)

DİYABETİK HASTALARDA HİPERTANSİYON TEDAVİ ALGORİTMASI (ÖRNEK REÇETELER İLE)

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Primer hipertansiyon nedir?

Primer hipertansiyon, altta yatan başka bir hastalık olmadan kan basıncının sürekli 140/90 mmHg ve üzeri seyretmesi durumudur. En sık görülen hipertansiyon tipidir ve uzun vadede kalp-damar hastalıklarına yol açabilir.

Primer hipertansiyonun nedenleri nelerdir?

Kesin nedeni bilinmemekle birlikte genetik yatkınlık, aşırı tuz tüketimi, obezite, stres, fiziksel hareketsizlik ve alkol-sigara kullanımı primer hipertansiyonun gelişiminde önemli rol oynar.

ESC 2024 kılavuzuna göre hipertansiyon nasıl tanımlanır?

ESC 2024’e göre hipertansiyon, sistolik kan basıncının ≥140 mmHg veya diyastolik kan basıncının ≥90 mmHg olmasıyla tanımlanır. Ayrıca kılavuz, normal kan basıncı eşiğini 120/70 mmHg olarak güncellemiştir.

TEMD 2022 ve ESC 2024 hipertansiyon kılavuzları arasında fark var mı?

Evet. TEMD 2022 hâlâ evreleme sistemini (Evre 1-2-3) korurken, ESC 2024 evrelemeyi kaldırmıştır. ESC 2024 ayrıca tedavi başlangıcında genellikle ikili kombinasyon önermektedir ve hedef kan basıncı <130/80 mmHg olarak güncellenmiştir.

Primer hipertansiyonda hangi durumlarda ilaç tedavisine başlanır?

Genel popülasyonda kan basıncı ≥140/90 mmHg olduğunda ilaç tedavisine başlanır. Ancak diyabet, kronik böbrek hastalığı veya organ hasarı gibi risk faktörleri varsa ≥130/80 mmHg’de tedaviye başlanabilir.

Hipertansiyon tedavisinde hangi ilaçlar kullanılır?

Tedavide en sık ACE inhibitörleri (ACEI), anjiyotensin reseptör blokerleri (ARB), kalsiyum kanal blokerleri (KKB), tiyazid grubu diüretikler ve beta-blokörler kullanılır. Kombinasyon seçimi hastanın yaşına ve ek hastalıklarına göre yapılır.

ESC 2024’e göre hedef kan basıncı değerleri nelerdir?

Genel popülasyonda hedef <140/90 mmHg’dir. Uygun tolere ediliyorsa <130/80 mmHg hedeflenebilir. Diyabetik ve böbrek hastalarında da benzer hedefler önerilmektedir. Ancak hiçbir hastada sistolik <120 veya diyastolik <70 mmHg hedeflenmemelidir.

Yaşam tarzı değişiklikleri hipertansiyonu düşürür mü?

Evet. Kilo kontrolü, tuz tüketiminin azaltılması, düzenli egzersiz, sigara ve alkolün bırakılması, stres yönetimi ve sağlıklı beslenme kan basıncını anlamlı derecede düşürebilir. Bazı hafif olgularda ilaç gereksinimini ortadan kaldırabilir.

Primer hipertansiyon tedavisinde hangi kombinasyonlardan kaçınılmalıdır?

ACEI + ARB, beta-blokör + verapamil/diltiazem veya RAS blokörü + potasyum tutucu diüretik kombinasyonları hiperkalemi ve kalp bloğu riskinden dolayı önerilmez.

Yaşlılarda hipertansiyon tedavisi nasıl olmalıdır?

80 yaş üzerindeki hastalarda sistolik kan basıncı ≥150 mmHg olduğunda tedaviye düşük doz monoterapi ile başlanmalıdır. Kırılgan yaşlılarda hedef <150/90 mmHg olmalı ve hipotansiyondan kaçınılmalıdır.

Hipertansiyon tamamen iyileşir mi?

Primer hipertansiyon genellikle kronik bir durumdur, ancak düzenli takip, ilaç uyumu ve sağlıklı yaşam tarzı ile kan basıncı kontrol altına alınabilir ve komplikasyon riski büyük ölçüde azaltılabilir.