Dismenore (Adet Ağrısı): Etiyolojisi, Tanısı, Konservatif Tedavisi ve Medikal Tedavi Reçeteleri

Dismenore, reproduktif çağdaki kadınların yaklaşık %60’ını etkileyen yaygın bir durumdur. Primer dismenore, pelvik patoloji olmaksızın menstruasyon döneminde ağrı ile karakterizedir; sekonder dismenore ise altta yatan patolojiye bağlıdır. Sekonder dismenore en sık endometriozis ile ilişkilidir.

Muayenede organik patoloji saptanmadıysa (endometriozis, vajinit, PID, over kisti) semptomatik tedavi başlanabilir.

Etyoloji Tablosu

Dismenore Tipi	Başlıca Nedenler	Notlar / Klinik İpuçları
Primer	Prostaglandin ve leukotrien üretim artışı, uterin kontraksiyonlar	Genellikle ovulasyon sonrası ağrı; ultrason normal
Sekonder	Endometriozis, adenomyozis, over kisti, PID, myom	Ağrı uzun süreli, düzensiz; dismenore + menstrüel bozukluk veya infertilite olabilir
İlaç ve diğer nedenler	NSAİİ kullanımı, hormonal değişiklikler, psikojenik faktörler	Özellikle genç hastalarda dikkatle değerlendirilmelidir

Non-Farmakolojik Yaklaşımlar

Yöntem	Açıklama / Kanıt Düzeyi
Sıcak uygulama	Karın altına sıcak ped veya su torbası uygulaması ağrıyı azaltabilir (Cochrane 2015).
Egzersiz	Düzenli yürüyüş ve aerobik aktiviteler premenstruel sendrom semptomlarını da hafifletir.
Diyet değişikliği	Kafein ve tuz alımı azaltılmalı, omega-3 takviyesi semptomları hafifletebilir.
Bitkisel destek	Civanperçemi çayı (1–2 fincan/gün), nioli ve tamanu yağları ile masaj destekleyici olabilir.
Akupunktur / TENS	Klinik deneyimle semptom azaltıcı; kılavuzlarda kanıt düzeyi düşük.

Farmakolojik Tedavi

Farmakolojik tedavi, semptomların şiddetine göre kademeli uygulanmalıdır. Etkinliğin değerlendirilmesi için 3–6 ay süreyle takip önerilir.

İlaç / Tedavi Grubu	Kullanım Zamanlaması	Açıklama / Notlar
Magnezyum	Menstruasyondan 1 hafta önce başla, mens boyunca devam et	NSAİİ’lere göre daha az etkili; plaseboya göre anlamlı. ACOG/NICE önermez.
NSAİİ	Menstrüasyonun 1–3 günü, kanamanın ilk 2–3 günü	İbuprofen, Naproksen, Mefenamik asit, Deksketoprofen; Deksketoprofen hızlı etki ve iyi tolere edilebilirliği ile öne çıkar.
Hormonal Kontraseptifler	NSAİİ’lere dirençli olgularda	Ovulasyonu engeller; siklik veya sürekli progestin/estrojen kombinasyonu; hastanın yaşı, ek hastalıkları ve kontrasepsiyon ihtiyacına göre seçilir.
İleri Tedavi	Dirençli veya sekonder nedenli vakalar	GnRH agonistleri (ovulasyonu baskılar), sekonder neden cerrahi tedavi, seçilmiş olgularda LUNA veya sinir blokajları.

Tedavi Algoritması

Adım 1: Hasta değerlendirmesi

Ağrı süresi, şiddeti, eşlik eden semptomlar
Alarm bulguları: infertilite, anormal kanama, pelvik kitlenin varlığı

Adım 2: Non-farmakolojik yaklaşımlar

Sıcak uygulama, egzersiz, diyet değişikliği, bitkisel destek

Adım 3: NSAİİ veya Magnezyum başla

Yetersiz yanıt → diğer NSAİİ veya hormonal tedavi

Adım 4: Hormonal tedavi

Ovulasyonu engelleyen yöntemler (siklik / sürekli)
Dirençli olgularda ileri tedavi seçenekleri

Adım 5: Sekonder nedenleri araştır

Ultrason / MRI / laparoskopi gerekebilir

Örnek Reçeteler

Yaş Grubu	İlaç / Doz	Kullanım Talimatı
18+	MAGNORM efervesan 1x1	Menstrüasyon kanamasından 1 hafta önce başla, mens boyunca 6 ay kullan
	DEXPASS 25/300 mg 2x1	Menstrüasyonun ilk 2–3 günü
	Naproksen / Flurbiprofen 2x1	Menstrüasyonun ilk 2–3 günü
15+	MAGNORM efervesan 1x1	Menstrüasyon döneminde
	MELOX 7.5 mg 1x1	Menstrüasyonun ilk 2–3 günü
12+	MAGNORM efervesan 1x1	Menstrüasyon döneminde
	APROL FORT 550 mg 2x1	Menstrüasyonun ilk 2–3 günü

Klinik Notlar

NSAİİ kullanımında gastrointestinal yan etkiler göz önünde bulundurulmalı; gerekirse koruyucu tedavi verilebilir.
Hormonal tedavilerde kontrendikasyonlar (trombofili, karaciğer hastalığı vb.) değerlendirilmelidir.
Sekonder dismenore şüphesi olan hastalarda alarm bulguları araştırılmalı ve ileri tetkik yapılmalıdır.
Non-farmakolojik tedavi, farmakolojik tedaviye destekleyici olarak kullanılabilir.

Kaynaklar

ACOG Practice Bulletin No. 212. Dysmenorrhea in Adolescents and Young Adults. Obstet Gynecol. 2019;133:e1–e10.
NICE Guideline NG88. Heavy Menstrual Bleeding and Dysmenorrhea. 2018.
Marjoribanks J, et al. NSAIDs for Dysmenorrhoea. Cochrane Database Syst Rev. 2015;CD001751.
Latthe PM, et al. Management of Primary Dysmenorrhea. BMJ. 2006;332:1094–1098.
Proctor ML, Farquhar CM. Diagnosis and Management of Dysmenorrhea. BMJ. 2006;332:1134–1138.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS) – Dismenore (Adet Ağrısı)

Dismenore nedir?

Dismenore, menstruasyon döneminde pelvik ağrı ile kendini gösteren bir durumdur. Kadınların yaklaşık %60’ını etkiler ve yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilir.

Primer dismenore: Pelvik patoloji olmaksızın görülür.
Sekonder dismenore: Endometriozis, adenomyozis veya over kisti gibi altta yatan patolojiye bağlıdır.

Dismenorenin belirtileri nelerdir?

Karın altı ve kasıklarda kramp tarzı ağrı
Bel ve uyluklara yayılan ağrı
Bulantı, baş ağrısı, yorgunluk
Ağrıya eşlik eden ağır kanama veya düzensizlik (sekonder dismenorede daha sık)

Dismenorenin başlıca nedenleri nelerdir?

Dismenore Tipi	Başlıca Nedenler	Klinik İpuçları
Primer	Prostaglandin ve leukotrien artışı, uterin kontraksiyonlar	Genellikle ovulasyon sonrası ağrı, ultrason normal
Sekonder	Endometriozis, adenomyozis, over kisti, PID, myom	Uzun süreli ağrı, menstrüel bozukluk veya infertilite
İlaç / Diğer	NSAİİ kullanımı, hormonal değişiklikler, psikojenik faktörler	Özellikle genç hastalarda dikkatle değerlendirilir

Dismenoreyi önlemek veya hafifletmek için ne yapılabilir?

Sıcak uygulama: Karın altına sıcak ped veya su torbası
Düzenli egzersiz: Yürüyüş ve aerobik aktiviteler
Diyet: Kafein ve tuz alımını azaltmak, omega-3 takviyesi
Bitkisel destek: Civanperçemi çayı, nioli ve tamanu yağlarıyla masaj
Alternatif yöntemler: Akupunktur veya TENS cihazı (kanıt düzeyi düşük)

Dismenore tedavisinde hangi ilaçlar kullanılır?

NSAİİ’ler: İbuprofen, Naproksen, Mefenamik asit, Deksketoprofen
- Kullanım: Menstrüasyonun ilk 2–3 günü
- Etki: Prostaglandin baskılayarak ağrıyı azaltır
Magnezyum: Menstrüasyondan 1 hafta önce başlatılabilir
Hormonal kontraseptifler: Ovulasyonu engelleyerek dirençli vakalarda ağrıyı azaltır
İleri tedavi: GnRH agonistleri, cerrahi müdahale veya sinir blokajları (sekonder nedenli veya dirençli olgularda)

Dismenore tedavisinde örnek reçeteler nelerdir?

Yaş Grubu	İlaç / Doz	Kullanım Talimatı
18+	MAGNORM efervesan 1x1	Menstrüasyon kanamasından 1 hafta önce başla, mens boyunca 6 ay kullan
18+	DEXPASS 25/300 mg 2x1	Menstrüasyonun ilk 2–3 günü
18+	Naproksen / Flurbiprofen 2x1	Menstrüasyonun ilk 2–3 günü
15+	MAGNORM efervesan 1x1	Menstrüasyon döneminde
15+	MELOX 7.5 mg 1x1	Menstrüasyonun ilk 2–3 günü
12+	MAGNORM efervesan 1x1	Menstrüasyon döneminde
12+	APROL FORT 550 mg 2x1	Menstrüasyonun ilk 2–3 günü

Dismenore tedavisinde nelere dikkat edilmelidir?

NSAİİ kullanımında gastrointestinal yan etkiler göz önünde bulundurulmalı; gerekirse koruyucu tedavi verilmeli
Hormonal tedavilerde trombofili, karaciğer hastalığı gibi kontrendikasyonlar değerlendirilmeli
Sekonder dismenore şüphesi varsa ultrason, MRI veya laparoskopi ile ileri tetkik yapılmalı
Non-farmakolojik yaklaşımlar, farmakolojik tedaviye destek amacıyla kullanılabilir

Dismenore tamamen tedavi edilebilir mi?

Primer dismenore genellikle semptomatik tedavi ile kontrol altına alınabilir. Sekonder dismenorede altta yatan patolojiye yönelik tedavi (cerrahi veya medikal) gerekebilir.

Dismenore (Adet Sancısı)