Gebelikte Hipertansiyon ve Preeklampsi: Tanı ve Tedavi Rehberi

Gebelikte hipertansiyon, anne ve fetüs sağlığı açısından önemli bir risk faktörüdür. 20 haftadan önce ortaya çıkan hipertansiyon genellikle kronik hipertansiyon olarak değerlendirilir ve dahiliye kılavuzlarına göre yönetilir. 20 haftadan sonra gelişen hipertansiyon ise preeklampsi açısından kritik öneme sahiptir ve multidisipliner yaklaşım gerektirir.

Gebelikte Hipertansiyon Yönetimi

Uzun süreli tedavi: Alfa-metildopa içeren Alfamet 250 mg kapsül. Günde 2–4 kapsül kullanılabilir.
Acil durumlar (>140/90 mmHg, 20 hafta sonrası): Preeklampsi olasılığı düşünülerek tedavi başlanmalı.
İlk değerlendirme için istenen tetkikler:
- Tam idrar tahlili (proteinüri)
- Hemogram
- Biyokimya: BUN, Kreatinin, ALT, AST, Glukoz
- Koagülasyon markerları: PT, aPTT, INR
Acil antihipertansif başlama: Tetkik sonuçları beklenmeden Alfamet 250 mg 3x1 ile başlanabilir. Gebe ve bebek yakından izlenmelidir ve kadın hastalıkları/ perinatoloji uzmanına konsültasyon yapılmalıdır.

Preeklampsi Tanımı

Preeklampsi, 20. haftadan sonra ortaya çıkan hipertansiyon (≥140/90 mmHg) ve bir veya daha fazla aşağıdaki durumun eşlik etmesiyle tanımlanır:

Proteinüri:
- Dipstick: ≥ (+2) veya
- Protein/Kreatinin oranı: ≥30 mg/mmol veya
- Albümin/Kreatinin oranı ≥8 mg/mmol
Böbrek yetmezliği: Kreatinin ≥1.02 mg/dL veya bazal değerin 2 katı
Karaciğer tutulumu: ALT veya AST >40 IU/L
Nörolojik bulgular (Eklampsi): Şiddetli baş ağrısı, görme bozuklukları, klonus, bilinç değişikliği
Hematolojik bozukluklar: Trombositopeni (<150.000/microlitre), hemoliz, yaygın intravasküler pıhtılaşma
Şiddetli hipertansiyon: ≥160/110 mmHg

Preeklampsi Tedavisi

Tedavi Hedefi

Sistolik: 130–150 mmHg
Diastolik: 80–100 mmHg

Akut Tedavide Kullanılacak Antihipertansifler ve Dozları

İlaç	Doz / Kullanım
Nifedipin (Nidicard 10 mg)	10 mg oral, 20 dk arayla kan basıncı ölçülür. Gerekirse 3 kez 10–20 mg tekrar edilir.
Nikardipin (Ninax 25 mg/10 ml ampul)	3–9 mg/saat IV infüzyon ile başlanır. Kan basıncı beklenen değere ulaşmazsa 15 dk’da titrasyon artırılır.
Labetolol	Türkiye’de mevcut değil, uluslararası literatürde tercih edilir.
Hidralazin	Türkiye’de sınırlı kullanım, uluslararası literatürde alternatif olarak kullanılır.

Önemli: Preeklampsinin kesin tedavisi doğumdur. Antihipertansif tedavi yalnızca doğuma kadar anne ve fetüsü güvenle yönetmek için uygulanır. Gebelik haftasına göre yönetim değişir; mutlaka uzman hekim gözetiminde olmalıdır.

Preeklampsi ve Eklampsinin Farkları

Özellik	Preeklampsi	Eklampsi
Tanım	20. haftadan sonra başlayan ve genellikle proteinüri veya organ disfonksiyonu ile birlikte hipertansiyon görülen gebelik durumu	Preeklampsi bulgularına ek olarak, kontrolsüz nöbetlerin (konvülsiyon) görüldüğü ciddi komplikasyon
Hipertansiyon	Sistolik ≥140 mmHg ve/veya diyastolik ≥90 mmHg	Sistolik ≥140 mmHg ve/veya diyastolik ≥90 mmHg (nöbet ile birlikte)
Proteinüri	≥300 mg/24 saat veya idrarda +1 veya daha fazla protein	Genellikle mevcut (preeklampsi bulgusu)
Diğer klinik bulgular	Baş ağrısı, görme bozuklukları (bulanık görme, ışık çakmaları), karın üst kısmında ağrı, ödem, bulantı-kusma, trombositopeni, karaciğer enzimlerinde artış	Preeklampsi bulguları + tonik-klonik nöbetler, konfüzyon, koma riski
Riskler	Plasental yetmezlik, erken doğum, HELLP sendromu	Anne ve fetüs için ciddi mortalite ve morbidite riski, organ yetmezliği
Laboratuvar bulguları	Proteinüri, trombositopeni, karaciğer enzimlerinde yükselme, kreatinin artışı	Preeklampsi bulgularına ek olarak nöbet sonrası metabolik bozukluklar, hiponatremi, laktik asidoz
Tedavi (temel yaklaşım)	- Hafif olgularda yatak istirahati ve takip - Antihipertansif tedavi (labetalol, nifedipin, metildopa) - Şiddetli olgularda hastaneye yatırma, magnezyum sülfat profilaksisi, gerekirse doğum planlaması	- Magnezyum sülfat ile nöbet kontrolü ve profilaksi - Acil antihipertansif (labetalol, hidralazin) - Doğumun planlanması (en güvenli ve etkili tedavi eklampside doğumdur)
Doğum	Maternal veya fetal risk varsa erken doğum gerekebilir	Genellikle acil doğum endikasyonu vardır

Not:

Preeklampsi ve eklampsi arasında en belirgin fark nöbet varlığıdır.
Magnezyum sülfat, eklampsi profilaksisi ve tedavisinde altın standarttır.
Tedavi yaklaşımı her zaman anne ve fetüsün güvenliği öncelikli olacak şekilde belirlenir.

Kaynakça

American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Committee Opinion No. 623: Emergent therapy for acute-onset, severe hypertension during pregnancy and the postpartum period. Obstet Gynecol. 2015;125:521–528.
Magee LA, et al. Diagnosis, Evaluation, and Management of the Hypertensive Disorders of Pregnancy. J Obstet Gynaecol Can. 2014;36(11):980–987.
Roberts JM, et al. Pre-eclampsia: Pathophysiology and Clinical Considerations. Lancet. 2013;382:143–157.
Tranquilli AL, et al. The classification, diagnosis and management of the hypertensive disorders of pregnancy: A revised statement from the ISSHP. Pregnancy Hypertens. 2014;4:97–104.
National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Hypertension in pregnancy: diagnosis and management. NICE guideline [NG133], 2019.
Sibai BM. Management of Severe Hypertension in Pregnancy. Obstet Gynecol. 2003;102(1):181–192.

Gebelikte Hipertansiyon ve Preeklampsi: SSS

1. Gebelikte hipertansiyon nedir ve ne zaman önemlidir?

20 haftadan önce ortaya çıkan hipertansiyon genellikle kronik hipertansiyon olarak değerlendirilir.
20 haftadan sonra gelişen hipertansiyon ise preeklampsi açısından kritik öneme sahiptir ve multidisipliner yaklaşım gerektirir.

2. İlk değerlendirmede hangi tetkikler istenir?

Tam idrar tahlili (proteinüri)
Hemogram
Biyokimya: BUN, Kreatinin, ALT, AST, Glukoz
Koagülasyon markerları: PT, aPTT, INR

3. Hipertansiyon tedavisinde hangi ilaçlar kullanılır?

Uzun süreli tedavi: Alfa-metildopa (Alfamet 250 mg, günde 2–4 kapsül)
Acil durum (>140/90 mmHg, 20 hafta sonrası): Alfamet 250 mg 3x1, gebelik ve fetüs yakından izlenmeli

4. Preeklampsi nedir?

haftadan sonra başlayan hipertansiyon (≥140/90 mmHg) ve aşağıdaki durumlardan en az birinin eşlik etmesi:
- Proteinüri (dipstick ≥+2 veya protein/kreatinin ≥30 mg/mmol)
- Böbrek yetmezliği (kreatinin ≥1,02 mg/dL veya bazal değerin 2 katı)
- Karaciğer tutulumu (ALT/AST >40 IU/L)
- Nörolojik bulgular (şiddetli baş ağrısı, görme bozukluğu, klonus, bilinç değişikliği)
- Hematolojik bozukluklar (trombositopeni <150.000/µL)
- Şiddetli hipertansiyon (≥160/110 mmHg)

5. Preeklampside hedef kan basıncı nedir?

Sistolik: 130–150 mmHg
Diastolik: 80–100 mmHg

6. Akut preeklampsi tedavisinde hangi antihipertansifler kullanılır?

İlaç	Doz / Kullanım Notları
Nifedipin (Nidicard 10 mg)	10 mg oral, 20 dk arayla kan basıncı ölçülür. Gerekirse 3 kez 10–20 mg tekrar.
Nikardipin (Ninax 25 mg/10 ml ampul)	3–9 mg/saat IV infüzyon, kan basıncı hedefe ulaşmazsa 15 dk’da titrasyon artırılır.
Labetolol	Türkiye’de mevcut değil, uluslararası literatürde tercih edilir.
Hidralazin	Türkiye’de sınırlı kullanım; uluslararası literatürde alternatif.

Not: Preeklampsinin kesin tedavisi doğumdur. Antihipertansifler yalnızca anne ve fetüsü doğuma kadar güvenle yönetmek için kullanılır.

7. Preeklampsi ile eklampsi arasındaki fark nedir?

Özellik	Preeklampsi	Eklampsi
Tanım	20. haftadan sonra hipertansiyon + proteinüri/organ disfonksiyonu	Preeklampsi bulgularına ek olarak nöbet (konvülsiyon)
Hipertansiyon	≥140/90 mmHg	≥140/90 mmHg (nöbet ile birlikte)
Proteinüri	Mevcut	Genellikle mevcut
Diğer bulgular	Baş ağrısı, görme bozukluğu, üst karın ağrısı, ödem, bulantı-kusma, trombositopeni, karaciğer enzimlerinde artış	Preeklampsi bulguları + tonik-klonik nöbetler, konfüzyon, koma riski
Riskler	Plasental yetmezlik, erken doğum, HELLP sendromu	Anne ve fetüs için ciddi mortalite/morbidite riski, organ yetmezliği
Tedavi	Hafif: yatak istirahati ve takip; antihipertansif tedavi; şiddetli: hastaneye yatış, doğum planlaması	Magnezyum sülfat ile nöbet kontrolü; acil antihipertansif; doğum planlaması (altın standart tedavi)

8. Preeklampsi ve eklampsi yönetiminde önemli noktalar

Magnezyum sülfat, eklampsi profilaksisi ve tedavisinde altın standarttır.
Tedavi yaklaşımı her zaman anne ve fetüs güvenliği öncelikli olacak şekilde belirlenir.
Gebelik haftasına ve maternal-fetal duruma göre erken doğum planlaması gerekebilir.

Gebelikte Hipertansiyon