Akut Sinüzit: Kliniği, Tanısı, Reçeteleri

Akut sinüzit, genellikle viral veya bakteriyel etiyolojiye sahip üst solunum yolu enfeksiyonu olarak görülür. Sinüslerin mukozal inflamasyonu sonucunda burun tıkanıklığı, akıntı ve yüzde bası ağrısı gibi belirtiler ortaya çıkar. Çoğu vaka kendiliğinden düzelir, ancak bazı durumlarda antibiyotik veya cerrahi müdahale gerekebilir.

Klinik Bulgular

• Burun tıkanıklığı: Özellikle gece ve sabah saatlerinde belirgindir.

• Anterior ve postnazal akıntı: Genellikle şeffaf veya sarı-yeşil renkte olabilir.

• Yüzde ağrı ve bası hissi: Sinüslerin yerleştiği ön yüzde, göz çevresinde ve elmacık kemikleri üzerinde ağrı görülür; baş ağrısına kıyasla lokal ve bası tarzındadır.

• Koku alma bozukluğu: Anosmi veya hiposmi gelişebilir.

• Öksürük: Özellikle gece başlayan postnazal akıntıya bağlıdır; sabah saatlerinde boğazda batma ve tahriş hissi sık görülür.

• Diğer bulgular: Hafif ateş, halsizlik, yorgunluk.

Bakteriyel ve Viral Sinüzitin Ayırıcı Özellikleri

• Viral sinüzit: Genellikle 7–10 gün içinde kendiliğinden iyileşir; başlangıç semptomları hafif ve ani başlar.

• Bakteriyel sinüzit: Semptomlar 10 günden uzun sürer veya başlangıç viral üst solunum yolu enfeksiyonunu takiben ağırlaşır. Ateş, CRP ve sedimantasyon artışı bakteriyel etiyolojiyi destekler. Ağır, ilerleyici tablo veya purulent akıntı bakteriyel enfeksiyona işaret edebilir.

Tedavi ve Yönetim

1. Destek Tedavisi

• Nazal irrigasyon: İzotonik veya hafif hipertonik salin solüsyonları kullanılır. Plastik pompalı şişeler ile günde 2–3 kez yapılabilir. Evde hazırlanacak solüsyon için yarım litre içme suyuna yarım tatlı kaşığı tuz eklenebilir.

• İntranazal steroidler: Mometazon, günde bir kez (her iki burun boşluğuna toplam 4 fıs) uygulanabilir; mukozal inflamasyonu azaltır ve burun tıkanıklığını hafifletir.

• Semptomatik rahatlama: Burun açıcı spreyler kısa süreli kullanılabilir; fakat uzun süreli kullanımda mukozal atrofi ve rebound tıkanıklık riski vardır.

2. Antihistaminik Kullanımı

• Alerjik semptomlar varsa (burun kaşıntısı, hapşırık, göz sulanması) kısa süreli antihistaminik tedavi eklenebilir.

• Alerjik rinit bulguları yoksa rutin antihistaminik kullanımı gerekli değildir.

3. Antibiyotik Tedavisi

• Endikasyon: Semptomların 10 günden uzun sürmesi, ağırlaşması veya purulent akıntının varlığı.

• Seçenekler:

  • Amoksisilin-klavulanat

  • Makrolidler (özellikle makrolidler öncelikli olarak tercih edilebilir)

• Tedavi süresi: Genellikle 5–10 gün; klinik cevaba göre ayarlanır.

4. Komplike Sinüzit

• Periorbital veya orbital selülit belirtileri: Göz çevresinde ödem, kızarıklık, ağrılı ve kısıtlı göz hareketleri.

• Bu durum acil KBB ve Göz hastalıkları konsültasyonu gerektirir.

• Gerekirse intravenöz antibiyotik ve cerrahi girişim planlanabilir.

Sinüzitte Semptomatik Tedavi

Klinik Notlar

• Antibiyotikler viral sinüzitte etkili değildir; gereksiz kullanım direnç riskini artırır.

• Semptomlar genellikle 7–10 gün içinde kendiliğinden düzelir.

• Semptomlar 10 günden uzun sürerse veya ateş, şiddetli yüz ağrısı gibi komplikasyonlar varsa bakteriyel sinüzit düşünülmeli ve tedaviye yönelinmelidir.

Erişkin Bakteriyel Sinüzitte Ampirik Antibiyotik Seçenekleri

Klinik Notlar

• Makrolidler (azitromisin/klaritromisin): Penisilin alerjisi olan hastalarda tercih edilir, ancak bölgesel direnç oranları yüksekse dikkat.

• Tedavi süresi: Hafif-moderat bakteriyel sinüzitte genellikle 5–7 gün, komplike olgularda 10–14 gün.

• İV tedavi: Şiddetli olgularda veya komplikasyon riskinde seftriakson veya ampisilin-sulbaktam IV kullanılabilir.

• Semptomatik destek: Dekonjestanlar, analjezikler ve burun irrigasyonu tedaviye eklenebilir.

Evde Önlemler ve Öneriler

• Burun temizliği ve nemlendirme: Nazal irrigasyon ve buhar inhalasyonu semptomları hafifletebilir.

• Bol sıvı alımı ve istirahat: Mukus akışını kolaylaştırır ve iyileşmeyi destekler.

• Başın hafif yükseltilerek yatılması: Postnazal akıntının boğaza akışını azaltır.

• Sigara ve irritanlardan kaçınma: Mukozal irritasyonu önler.

Prognoz

Çoğu akut sinüzit vakası 2 hafta içinde kendiliğinden düzelir. Bakteriyel komplikasyonlar (orbital selülit, subperiostal abse, menenjit) nadirdir ancak hızlı müdahale gerektirir. Düzenli takip ve doğru tedavi ile komplikasyon riski minimuma indirilir.

Kaynaklar

• American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery (AAO-HNSF). Clinical Practice Guideline: Adult Sinusitis. 2015.

• UpToDate: Acute sinusitis in adults: Treatment and complications.

• Mandell, Douglas, and Bennett’s Principles and Practice of Infectious Diseases, 9th Edition.

• Harrison’s Principles of Internal Medicine, 21. Baskı.

Akut Sinüzit – Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Akut sinüzit nedir?

Akut sinüzit, sinüslerin mukozasının iltihaplanması sonucu ortaya çıkan bir üst solunum yolu enfeksiyonudur. Burun tıkanıklığı, yüzde bası hissi ve akıntı en sık görülen belirtilerdir. Çoğu vaka kendiliğinden iyileşir, ancak bazı durumlarda antibiyotik veya cerrahi müdahale gerekebilir.

2. Akut sinüzit belirtileri nelerdir?

• Burun tıkanıklığı (özellikle gece ve sabah)

• Anterior ve postnazal akıntı (şeffaf, sarı veya yeşil renkli)

• Yüzde bası ve ağrı (ön yüzde, göz çevresi ve elmacık kemiklerinde)

• Koku alma bozukluğu (anosmi veya hiposmi)

• Öksürük, özellikle gece ve sabah saatlerinde

• Hafif ateş, halsizlik ve yorgunluk

3. Viral ve bakteriyel sinüzit nasıl ayrılır?

4. Akut sinüzit tedavisinde hangi yöntemler kullanılır?

1. Destek Tedavisi

• Nazal irrigasyon: Günde 2–3 kez izotonik veya hafif tuzlu solüsyon

• İntranazal steroidler: Mometazon sprey, günde 1 kez

• Kısa süreli nazal dekonjestanlar: Rebound tıkanıklık riski nedeniyle 3 günden uzun kullanılmamalı

2. Semptomatik İlaçlar

• Burun tıkanıklığı: Oksimetazolin, fenilefrin (nazal), pseudoefedrin (oral)

• Ağrı/baş ağrısı/yüz ağrısı: Parasetamol, ibuprofen

• Burun akıntısı/hapşırık: 1. kuşak antihistaminikler (difenhidramin, klorfeniramin)

• Ödem/inflamasyon: Topikal steroid spreyler

5. Antibiyotikler ne zaman kullanılır?

• Semptomlar 10 günden uzun sürerse

• Başlangıç viral enfeksiyonu sonrası semptomlar kötüleşirse

• Purulent akıntı veya yüksek ateş varsa

Erişkin bakteriyel sinüzitte ampirik antibiyotik seçenekleri

Not: IV tedavi yalnızca şiddetli olgularda veya komplikasyon riskinde gerekir (ör. seftriakson, ampisilin-sulbaktam).

6. Komplike sinüzit durumunda ne yapılır?

• Periorbital / orbital selülit: Göz çevresinde ödem, kızarıklık, ağrılı/kısıtlı göz hareketleri

• Acil KBB ve göz hastalıkları konsültasyonu gerekir

• Gerekirse IV antibiyotik ve cerrahi müdahale planlanır

7. Evde alınabilecek önlemler nelerdir?

• Nazal irrigasyon ve buhar inhalasyonu

• Bol sıvı alımı ve istirahat

• Başın hafif yükseltilerek yatılması

• Sigara ve irritanlardan kaçınma

8. Akut sinüzit ne kadar sürede iyileşir?

• Çoğu viral sinüzit 7–10 gün içinde kendiliğinden düzelir

• Bakteriyel sinüzit tedavi ile 5–14 gün içinde iyileşir

• Komplike vakalarda takip ve hızlı müdahale önemlidir

9. Akut sinüzitten korunma yolları nelerdir?

• Eller sık sık yıkanmalı

• Soğuk algınlığı ve ÜSYE dönemlerinde maske kullanımı

• Burun mukozasını nemli tutmak

• Sigara ve hava irritanlarından kaçınmak

• Riskli gruplar için grip aşısı önerilir