Proksimal Humerus Kırıkları: Klinik Yaklaşım ve Tedavi Rehberi

Proksimal humerus kırığı, omuz eklemini oluşturan üst kol kemiğinin (humerus) üst kısmındaki kırıklardır. Bu kırıklar özellikle yaşlı kadınlarda (osteoporoz nedeniyle) sık görülür ve en çok düşme sonucu oluşur. Tüm kemik kırıklarının yaklaşık %4–5’i bu bölgede meydana gelir.

Klinik Anatomisi

Humerus, üst ekstremitenin en büyük uzun kemiğidir. Proksimal bölge şu yapılardan oluşur:

• Humerus başı

• Cerrahi boyun

• Büyük ve küçük tüberoziteler (tuberositas major/minor)

Bu anatomik bölge, rotator manşet kasları, aksiller sinir ve humerus başını besleyen anterior ve posterior sirkumfleks humeral arter gibi önemli nörovasküler yapılara komşudur. Kırıklar bu yapıların yaralanmasına neden olabilir.

Belirti ve Bulgular

• Omuzda şiddetli ağrı, şişlik ve morarma

• Kolun yan tarafta sabit tutulması

• Omuz hareketleriyle artan ağrı

• Bazı vakalarda sinir hasarı (özellikle aksiller, supraskapular veya radial sinir)

• Nadiren dolaşım bozukluğuna bağlı iskemi bulguları

Tanı Yöntemleri

• Direkt grafi (Röntgen): Anteroposterior (AP), Y-skapular ve aksiller projeksiyonlar kırığın tipini ve yer değiştirmeyi gösterir.

• Bilgisayarlı tomografi (BT): Parçalı veya kompleks kırıklarda cerrahi planlama için kullanılır.

• Manyetik rezonans görüntüleme (MR): Eşlik eden rotator manşet yırtıklarının değerlendirilmesinde faydalıdır.

Sınıflandırma (Neer Sistemi)

Neer sınıflaması, kırığı dört ana anatomik parça üzerinden değerlendirir:

1. Humerus başı

2. Cerrahi boyun

3. Büyük tüberositas

4. Küçük tüberositas

• 1 parçalı kırıklar: Yer değiştirmemiştir; en sık görülen tiptir.

• 2–3 parçalı kırıklar: Yer değiştirmiş olup cerrahi gerektirebilir.

• 4 parçalı kırıklar: Kompleks kırıklardır, osteonekroz riski yüksektir.

Tedavi Yaklaşımı

1. Konservatif (Ameliyatsız) Tedavi

• Yer değiştirmemiş veya minimal deplasmanlı kırıklarda tercih edilir.

• Askı, ağrı kontrolü ve erken fizik tedavi içerir.

• Ortalama iyileşme süresi 6–12 hafta arasındadır.

• Osteoporotik yaşlı hastalarda cerrahiye göre daha iyi tolere edilir.

2. Cerrahi Müdahale

• Çok parçalı kırıklarda

• Sinir veya damar hasarı olduğunda

• Baş-şaft açısı bozulduğunda

• ORIF (açık redüksiyon internal fiksasyon), hemiartroplasti veya ters omuz protezi gibi yöntemler uygulanabilir.

• Cerrahi sonrası erken rehabilitasyon önemlidir.

Rehabilitasyon ve Takip

• Erken mobilizasyon (ilk 1–2 hafta içinde) omuz fonksiyonlarını korumada kritik rol oynar.

• Sarkaç egzersizleri ve duvar tırmanma hareketleri önerilir.

• Ortalama fonksiyonel iyileşme 6–8 hafta içinde başlar.

• Fizyoterapi programı hastaya özel düzenlenmelidir.

Komplikasyonlar

• Omuz hareketlerinde kısıtlılık

• Rotator manşet yırtıkları (yaklaşık %50 olguda)

• Sinir yaralanmaları (özellikle aksiller ve supraskapular sinir)

• Aseptik osteonekroz (kanlanma bozukluğu nedeniyle humerus başı nekrozu)

• Kaynamama veya malunion (yaklaşık %10 olguda)

İşe ve Spora Dönüş

• Hafif ofis işleri: 3–4 hafta

• Ağır fiziksel aktivite veya spor: 8–12 hafta

• Spora dönüş öncesi yeterli kas gücü, eklem hareket açıklığı ve radyolojik kaynama sağlanmalıdır.

Kaynakça

1. Neer CS. Displaced proximal humeral fractures: Classification and evaluation. J Bone Joint Surg Am. 1970.

2. Court-Brown CM, Caesar B. Epidemiology of adult fractures: A review. Injury. 2006.

3. Handoll HH, Brorson S. Interventions for treating proximal humeral fractures in adults. Cochrane Database Syst Rev. 2015.

4. AO Foundation Surgery Reference. Proximal humerus fractures. Erişim: https://surgeryreference.aofoundation.org

5. Rockwood CA, Matsen FA. The Shoulder. 5th ed. Elsevier; 2016.

6. Hertel R. Fractures of the proximal humerus in osteoporotic bone. Osteoporos Int. 2005.

7. Gallo RA, Gamradt SC. Surgical treatment of proximal humerus fractures. J Bone Joint Surg Am. 2010.

Sık Sorulan Sorular (SSS) – Proksimal Humerus Kırıkları

1. Proksimal humerus kırığı nedir?
Proksimal humerus kırığı, üst kol kemiğinin (humerus) omuz eklemi yakınındaki kısmında meydana gelen kırıklardır. En sık yaşlı kadınlarda, düşme sonucu oluşur. Tüm kırıkların yaklaşık %4–5’ini oluşturur.

2. Proksimal humerus kırıkları kimlerde daha sık görülür?
Bu kırıklar özellikle osteoporozu olan yaşlı kadınlarda yaygındır. Ayrıca travma veya yüksekten düşme sonucu gençlerde de oluşabilir.

3. Proksimal humerus kırığının belirtileri nelerdir?

• Omuzda ani başlayan şiddetli ağrı

• Şişlik ve morarma

• Kolun yan pozisyonda sabit tutulması

• Omuz hareketlerinde ağrı artışı

• Sinir veya damar hasarına bağlı duyu kaybı ya da dolaşım bozukluğu

4. Tanı nasıl konulur?
Tanı genellikle röntgen (AP, Y-skapular, aksiller projeksiyon) ile konur. Kompleks kırıklarda BT veya MR kullanılabilir. MR, eşlik eden rotator manşet yırtıklarını da gösterir.

5. Proksimal humerus kırıkları nasıl sınıflandırılır?
Neer sınıflamasına göre kırık:

• 1 parçalı: Yer değiştirmemiş, en sık tip

• 2–3 parçalı: Yer değiştirmiş, cerrahi gerekebilir

• 4 parçalı: Kompleks, osteonekroz riski yüksek

6. Proksimal humerus kırığı nasıl tedavi edilir?

• Konservatif tedavi: Yer değiştirmemiş kırıklarda askı, ağrı kontrolü ve fizik tedavi uygulanır.

• Cerrahi tedavi: Çok parçalı veya damar-sinir hasarı olan kırıklarda ORIF, hemiartroplasti veya ters omuz protezi yapılabilir.

7. İyileşme süreci ne kadar sürer?
Basit kırıklarda 6–12 hafta içinde iyileşme görülür. Cerrahi sonrası rehabilitasyonla fonksiyonel iyileşme genellikle 8–12 haftada sağlanır.

8. Rehabilitasyon neden önemlidir?
Erken mobilizasyon, omuz hareket açıklığını ve kas gücünü korur. Sarkaç egzersizleri ve duvar tırmanma hareketleri sık kullanılır.

9. Proksimal humerus kırığında hangi komplikasyonlar gelişebilir?

• Omuz hareket kısıtlılığı

• Rotator manşet yırtıkları

• Sinir hasarı (özellikle aksiller sinir)

• Aseptik osteonekroz

• Kaynamama veya yanlış kaynama

10. Ne zaman işe veya spora dönülür?

• Hafif ofis işleri: 3–4 hafta

• Ağır fiziksel aktiviteler: 8–12 hafta
  Spor öncesi kas gücü, hareket açıklığı ve radyolojik kaynama mutlaka değerlendirilmelidir.