Tinea Capitis (Saçlı Deri Mantarı): Tanısı, Tedavisi, Reçeteleri

Tinea capitis, Trichophyton ve Microsporum türü dermatofitlerin neden olduğu saçlı derinin mantar enfeksiyonudur. Çocukluk çağında en sık görülen dermatofit enfeksiyonudur ve genellikle 3-7 yaş arasında görülür. Bununla birlikte yenidoğanlar ve erişkinlerde de ortaya çıkabilir.

Bulaş Yolları ve İnkübasyon Süresi

Tinea capitis enfeksiyonu şu yollarla bulaşabilir:

• Kedi, köpek gibi hayvanlarla temas

• Enfekte insanlarla doğrudan temas

• Ortak eşyalar üzerinden dolaylı (indirekt) bulaş

İnkübasyon süresi genellikle 1-3 haftadir.

Klinik Tipler

Tinea capitis iki ana klinik tipe ayrılır: non-inflamatuar ve inflamatuar tip.

Non-inflamatuar Tip Tinea Capitis

• Saçlı deride ince skuamlar ve gri-mat renkli kırık saçlar ile görülen tek veya multiple oval yamalar

• Hafif saç dökülmesiyle birlikte kepek benzeri diffüz veya yama tarzı beyaz, yapışık skuamlar

• Saçların deri yüzeyinin hemen üzerinden kırılması sonucu oluşan “siyah noktalar”

Belirtiler: Soluk eritem ve hafif kaşıntı eşlik edebilir.

Etkenler:

• Siyah noktalar: genellikle Trichophyton türleri

• Gri-mat kırık saçlar: genellikle Microsporum türleri

Tanı Yöntemi: Wood lambası ile muayene yapılabilir.

• Sarı-yeşil refle Microsporum enfeksiyonunu düşündürür.

• Trichophyton enfeksiyonlarında refle görülmez.

İnflamatuar Tip Tinea Capitis

Kerion Selsi

• Şiddetli inflamatuvar reaksiyon olup, dermatofitlere karşı T hücre aracılı hipersensitivite sonucu gelişir.

• Çoğunlukla Microsporum canis etkenlidir.

• Başlangıçta ağrılı süpüratif follikülit şeklindedir, daha sonra:

  • Dağınık püstüller

  • Ağrılı endüre lezyon

  • Süpüratif, karbonkül benzeri ödematöz plak veya nodül

• Tek lezyon şeklinde görülür ve bölgesel lenfadenopati eşlik edebilir.

• Sikatrisyel alopesi gelişebilir.

Favus

• Etken: Trichophyton schoenleinii

• Nadir görülen bir klinik tiptir.

• Özellikler:

  • Ortasında kırık saç bulunan, yarım ay şeklinde, sarı-yeşil krutlar (skutulum)

  • Bal peteği gibi gruplar halinde skutulumlar

  • Wood lambası ile açık mavi / gri-yeşil refle

  • Fare idrarına benzer kötü koku

• Sıklıkla atrofik sikatris bırakır.

Tanı Yöntemleri:

• KOH ile mikroskopik inceleme

• Kültür yöntemi

Tinea Capitis Tedavisi

Genel Yaklaşım

• Sistemik antifungaller ile topikal antifungallerin kombinasyonu önerilir.

• Antifungal şampuanlar: Haftada en az 2 gün, iyileşme sağlanana kadar kullanılabilir.

• Aile fertleri de 4-6 hafta boyunca antifungal şampuan kullanmalıdır.

Önlemler

• Çocuklar, tedavinin ilk 1 haftasında okula veya kreşe gönderilmemelidir.

• Kuaför / berber ziyaretleri tedavi süresince yasaktır.

• Evcil hayvanlar veteriner hekime muayene edilmelidir.

• Ortak eşyalar (tarak, saç fırçası, jilet, havlu, yastık kılıfı, çarşaf, nevresim, şapka, başörtüsü, oyuncaklar) dezenfekte edilmeli veya atılmalıdır.

  • Yıkanabilir eşyalar: 60°C’de 45 dakika

  • Kaynatılabilir eşyalar: 5 dakika kaynatma

İlaç Seçimi

• Terbinafin: Daha çok Trichophyton türlerine etkilidir.

• Microsporum enfeksiyonlarında terbinafinin etkinliği düşüktür; bu durumda itrakonazol tercih edilebilir.

• İtrakonazol, flukonazol veya terbinafin tedavisi öncesi AST-ALT değerleri kontrol edilmelidir.

Önemli Uyarı: DOAK (apiksaban, dabigatran, edoksaban, rivaroksaban) kullanan hastalarda

• P-Glikoprotein inhibitörleri (ör. itrakonazol, ketokonazol, amiodaron, makrolidler) ile birlikte kullanım artmış kanama riski

• P-Glikoprotein indükleyicileri (ör. rifampisin) ile birlikte kullanım artmış tromboz riski

• Bu durumlara dikkat edilmelidir.

Uzman Yönlendirmesi

• Skatrisyel alopesi riski olan inflamatuvar tip olgular

• 10 kg altındaki çocuklar

• Bu grup hastalar dermatoloji uzmanına yönlendirilmelidir

Tinea Capitis (Saçlı Deri Mantarı) Sık Sorulan Sorular

1. Tinea capitis nedir ve kimlerde görülür?
Tinea capitis, Trichophyton ve Microsporum türü mantarların neden olduğu saçlı deri enfeksiyonudur. En sık 3–7 yaş arasındaki çocuklarda görülür, ancak yenidoğanlar ve yetişkinlerde de ortaya çıkabilir.

2. Tinea capitis nasıl bulaşır?

• Enfekte insanlarla doğrudan temas

• Kedi veya köpek gibi evcil hayvanlarla temas

• Ortak tarak, havlu, şapka gibi eşyaların paylaşımı

3. Tinea capitis belirtileri nelerdir?

• Saçlı deride yuvarlak veya oval yamalar

• Siyah noktalar veya gri-mat renkli kırık saçlar

• Hafif kaşıntı ve eritem

• İnflamatuvar tiplerde ağrılı, süpüratif plaklar veya nodüller (Kerion Selsi)

4. Tinea capitis türleri nelerdir?

• Non-inflamatuar tip: Kepek benzeri, yapışık skuamlar ve siyah noktalar

• Inflamatuar tip: Kerion Selsi, ağrılı süpüratif plaklar, sikatrisyel alopesi riski

• Favus: Sarı-yeşil krutlar (skutulum) ve kötü koku

5. Tinea capitis tanısı nasıl konur?

• Klinik muayene ve tipik lezyon dağılımı

• Wood lambası ile refle kontrolü

• KOH ile mikroskopik inceleme ve kültür yöntemi

6. Tinea capitis tedavisinde hangi ilaçlar kullanılır?

• Sistemik antifungaller: Terbinafin (Trichophyton), İtrakonazol (Microsporum)

• Topikal antifungal şampuan: Haftada 2 gün, 4–6 hafta boyunca

• AST-ALT kontrolü gerekli, özellikle itraconazol veya flukonazol kullanılırken

7. Tinea capitis sırasında önlemler nelerdir?

• Tedavinin ilk haftasında çocuk okula gönderilmemeli

• Kuaför/berber ziyaretleri tedavi süresince yasak

• Ortak eşyalar dezenfekte edilmeli veya atılmalı

• Evcil hayvanlar veteriner hekime muayene edilmeli

8. Tinea capitis tekrarlar mı?
Tedavi sonrası hijyen kurallarına uyulmazsa veya enfekte eşya tekrar temas ederse yeniden bulaşabilir.

9. Hangi durumlarda dermatoloji uzmanına yönlendirme gerekir?

• İnflamatuvar tiplerde sikatrisyel alopesi riski

• 10 kg altındaki çocuklar

• Nüks veya tedaviye dirençli vakalarlar