Benign Prostat Hiperplazisi (BPH): Tanı, Belirtiler ve Tedavi

Tanım

Benign Prostat Hiperplazisi (BPH), ileri yaş erkeklerde oldukça yaygın görülen bir prostat büyümesidir.

• 60 yaşında BPH prevalansı yaklaşık %50 iken, 85 yaşında %90’a kadar çıkabilmektedir.

• Normal prostat dokusu ortalama 18 gram civarındadır.

BPH’nin kesin nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, hormonlar, inflamasyon, apoptozis, büyüme faktörleri, metabolik faktörler ve lokal parakrin/lüminokrin mekanizmalar hastalığın gelişiminde rol oynar.

Risk Faktörleri:

• Artan yaş

• Afro-Amerikan ırk

• Obezite

• Tip 2 diyabet

• Yüksek alkol tüketimi

• Fiziksel hareketsizlik

BPH, asemptomatik seyredebilir veya alt üriner sistem semptomları (AÜSS) ile yaşam kalitesini bozabilir.

Alt Üriner Sistem Semptomları (AÜSS)

BPH ile ilişkili başlıca semptomlar şunlardır:

• Urgency: Ani gelişen idrara sıkışma hissi

• Pollaküri: Sık idrara çıkma

• Noktüri: Gece idrara kalkma

• Dizüri: İdrar yaparken yanma veya ağrı

• İdrar tazyikinde azalma

• İşeme sırasında zorlanma, kesik kesik işeme

• İşeme sonrası rezidü hissi

Tanı ve Değerlendirme

Anamnez

Hastanın geçmişi sorgulanırken şunlar dikkate alınır:

• Ek hastalıklar

• Kullanılan ilaçlar

• Geçirilmiş cerrahi operasyonlar

• Sondalanma öyküsü

• Retansiyon (idrar yapamama) öyküsü

• Taş öyküsü

Fizik Muayene

• Ürogenital sistem değerlendirilir

• Meatus darlığı, fimozis, üretral akıntı, penis kanseri ekarte edilir

• Rektal muayene: Prostat büyüklüğü, kıvamı ve nodüller değerlendirilir

Tetkikler ve Görüntülemeler

BPH tanısında şu tetkikler önerilir:

• Üre ve kreatinin

• Tam idrar tahlili

• İdrar kültürü

• Prostat Spesifik Antijen (PSA)

  • PSA değeri ≤2.5 ng/mL normal kabul edilir; üstü durumlarda prostat kanseri açısından ileri tetkik gerekir.

• Üriner ultrasonografi (USG)

  • Renal ektazi, mesane dolum defekti, trabekülasyon, mesane kalınlığı ve taş değerlendirilir

• Üroflowmetri

  • Hastanın işeme paterni incelenir

Tedavi Yaklaşımları

1. Medikal Tedavi (İlk Tercih)

• Alfa blokerler: Tamsulosin, Alfuzosin, Doksazosin, Silodosin

• 5-alfa redüktaz inhibitörleri: Dutasterid, Finasterid (prostat hacmi >40 gr ise)

• PDE5 inhibitörleri: Tadalafil

• Muskarinik reseptör antagonistleri (MRA): Darifenasin, Fesoterodin, Oksibutinin, Propiverin, Solifenasin, Tolterodin

• B3 agonistleri: Mirabegron

2. Cerrahi Tedavi

Cerrahi değerlendirme gereklidir, eğer:

• İlaç tedavisine yanıt yoksa

• Retansiyon nedeniyle sondalanma gerekiyorsa

• Mesane taşı mevcutsa

• Sık İYE öyküsü varsa

• İşeme sonrası rezidü idrar miktarı fazla ise

Benign Prostat Hiperplazisinde Kullanılan İlaçlar

• Alfa blokerler: Hızlı rahatlama sağlar, prostat boyutuna bakılmaksızın etkilidir.

• 5-alfa redüktaz inhibitörleri: Uzun vadede prostat boyutunu küçültür, etkisi yavaş başlar.

• Kombinasyon tedavisi: Orta/şiddetli BPH’de hem hızlı hem kalıcı çözüm sunar.

• Depolama semptomları: Antimuskarinik veya beta-3 agonistlerle ek tedavi gerekebilir.

Özet

BPH, ileri yaş erkeklerde sık görülen ve alt üriner sistem semptomlarıyla yaşam kalitesini etkileyebilen bir hastalıktır.

• Erken tanı ve doğru medikal tedavi, semptomların kontrol altına alınmasını sağlar.

• Medikal tedaviye yanıt alınamazsa cerrahi seçenekler değerlendirilir.

• PSA, USG ve üroflowmetri gibi tetkikler tanıyı doğrulamak ve komplikasyonları önlemek açısından önemlidir.

Kaynakça

1. McVary KT, et al. Benign Prostatic Hyperplasia: Diagnosis and Treatment. AUA Guideline. J Urol. 2011;185:1793–1803.

2. Roehrborn CG. Benign prostatic hyperplasia: an overview. Rev Urol. 2005;7(Suppl 9):S3–S14.

3. European Association of Urology (EAU). Guidelines on Male Lower Urinary Tract Symptoms including BPH. 2023.

4. Nickel JC. Benign prostatic hyperplasia: epidemiology and clinical presentation. Urol Clin North Am. 2008;35:257–264.

5. Oelke M, et al. Epidemiology, diagnosis and treatment of lower urinary tract symptoms in men. BJU Int. 2013;111:5–20.

Benign Prostat Hiperplazisi (BPH) Hakkında Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. BPH (Benign Prostat Hiperplazisi) nedir?
BPH, ileri yaş erkeklerde sık görülen iyi huylu prostat büyümesidir. Normal prostat dokusu ortalama 18 gramdır, ancak BPH ile prostat hacmi artar ve alt üriner sistem semptomlarına yol açabilir.

2. BPH kimlerde daha sık görülür?

• Artan yaş (60 yaşında %50, 85 yaşında %90)

• Afro-Amerikan ırk

• Obezite ve tip 2 diyabet

• Yüksek alkol tüketimi

• Fiziksel hareketsizlik

3. BPH belirtileri nelerdir?
BPH, asemptomatik seyredebilir veya aşağıdaki alt üriner sistem semptomlarına neden olabilir:

• Ani idrara sıkışma hissi (urgency)

• Sık idrara çıkma (pollaküri)

• Gece idrara kalkma (noktüri)

• İdrar yaparken yanma veya ağrı (dizüri)

• İdrar tazyikinde azalma, kesik kesik işeme

• İşeme sonrası rezidü hissi

4. BPH nasıl teşhis edilir?

• Anamnez ve fizik muayene: Ürogenital sistem değerlendirilir, rektal muayene ile prostat büyüklüğü ve nodüller incelenir.

• Tetkikler: Tam idrar tahlili, idrar kültürü, üre ve kreatinin, PSA ölçümü.

• Görüntüleme ve testler: Üriner ultrasonografi (mesane ve böbrek değerlendirmesi), üroflowmetri (işeme paterni analizi).

5. PSA testi BPH’de neyi gösterir?
PSA değeri ≤2.5 ng/mL normal kabul edilir. Daha yüksek değerlerde prostat kanseri açısından ileri tetkik gerekebilir.

6. BPH tedavisi nasıl yapılır?

• Medikal tedavi (ilk tercih): Alfa blokerler, 5-alfa redüktaz inhibitörleri, PDE5 inhibitörleri, muskarinik reseptör antagonistleri, B3 agonistleri.

• Cerrahi tedavi: İlaç tedavisine yanıt yoksa, retansiyon varsa, mesane taşı mevcutsa, sık idrar yolu enfeksiyonu varsa veya işeme sonrası rezidü idrar miktarı fazla ise cerrahi seçenekler değerlendirilir.

7. Medikal tedaviye yanıt alınamazsa ne yapılır?
İlaç tedavisi yeterli değilse cerrahi yöntemler düşünülür. Cerrahi, prostatın büyüklüğü, mesane fonksiyonu ve hastanın genel sağlık durumu göz önünde bulundurularak planlanır.

8. BPH’den korunmak mümkün mü?
BPH’nin kesin nedeni bilinmemekle birlikte, sağlıklı yaşam tarzı—dengeli beslenme, kilo kontrolü, düzenli egzersiz ve alkol tüketiminin sınırlanması—risk faktörlerini azaltabilir.

9. BPH tedavisinde hangi faktörler dikkate alınır?
Tedavi planında prostat hacmi, semptom şiddeti, PSA değeri, böbrek fonksiyonları, eşlik eden hastalıklar ve hastanın yaşam kalitesi göz önünde bulundurulur.