Epididimit ve Orşit: Tanı ve Tedavi Rehberi

Epididimit

Epididim, testislerin üst kısmında yer alan sperm taşıyan kanallardır. Epididimit, epididimin inflamasyonudur ve akut veya kronik olarak görülebilir.

• Akut: Ani başlayan ağrı ve şişlik

• Kronik: En az 3 ay süren ağrı ve/veya rahatsızlık

Etiyoloji

Epididimit enfeksiyöz veya non-enfeksiyöz nedenlerle gelişebilir:

• Enfeksiyöz: Bakteriyel (en sık), viral, fungal veya parazitik

• Non-enfeksiyöz: Idiopatik, travmatik veya otoimmün

Akut Epididimit Belirtileri

• Epididimde ağrı ve şişlik

• Ağrı testise yayılabilir

• Sprematik kord kalınlaşması ve hassasiyet

• İlerlemiş vakalarda epididimo-orşit gelişebilir

Yaşa Göre Etkenler

Tanı

• Fizik muayene: Epididimde hassasiyet, ağrı, sertlik ve şişlik

• Skrotum cildinde: Kızarıklık, reaktif hidrosel

• Laboratuvar ve görüntüleme:

  • Lökositoz, C-reaktif protein yüksekliği

  • Tam idrar tahlilinde piyüri, lökosit esteraz ve nitrit pozitifliği

  • İdrar kültüründe üreme

  • Skrotal Doppler USG ile inflamasyon ve kan akışı değerlendirilir

Ayırıcı Tanı

• Testis torsiyonu

• Apendiks testis torsiyonu

• Kasık fıtığı

• Testis tümörü

• Varikosele bağlı ağrı

• Skrotal veya testis apsesi

• Akut orşit veya testis travması

Tedavi

• Antibiyotik: Etkene göre seçilir

• Destek tedavi:

  • NSAİİ (ağrı ve inflamasyonu azaltmak için)

  • Skrotum elevasyonu

  • Yatak istirahati

Orşit

Orşit, testislerin inflamasyonudur ve iki ana türü vardır:

1. Spesifik orşit: Bakteriyel, parazitik veya diğer nadir enfeksiyonlar

2. Viral orşit: En yaygın etken kabakulak virüsüdür

Etiyoloji

• 35 yaş üstü erkekler ve epididimo-orşit olgularında: E. coli, Pseudomonas

• Diğer etkenler: Treponema pallidum, Mycobacterium tuberculosis, Brucella spp., Candida spp.

• Viral: Kabakulak virüsü

Tanı

• Tıbbi öykü:

  • Cinsel öykü, son enstrümantasyon veya cerrahi

  • Önceki epizodlar ve travma öyküsü

  • Kabakulak veya üst solunum yolu semptomları

  • Brusellozda ateş, terleme, baş ve sırt ağrısı

• Fizik muayene: Skrotal hassasiyet, şişlik ve ağrı

• Laboratuvar ve görüntüleme: Epididimit ile aynı

  • Lökositoz, CRP yüksekliği

  • Tam idrar tahlili: Piyüri, lökosit esteraz/nitrit pozitifliği

  • İdrar kültürü

  • Skrotal Doppler USG

Tedavi

• Epididimit ile aynı: antibiyotik, NSAİİ, skrotum elevasyonu ve istirahat

Epididimit Vs Orşit

• Epididimit genellikle bakteriyel ve idrar yolu kaynaklıdır; orşit daha çok viral (kabakulak) veya epididimitin ilerlemesi sonucu olur.

• Epididimitte ağrı Prehn belirtisi ile azalabilir; orşitte genellikle azalmaz.

• Tedaviye yaklaşım nedene göre farklıdır: bakteriyel ise antibiyotik, viral ise semptomatik.

Kaynakça

1. Nickel JC, et al. Epididymitis and Orchitis in Adults: Diagnosis and Management. Can Urol Assoc J. 2011;5(5):E123–E129.

2. Tanrıverdi F, et al. Epididimit ve Orşit: Klinik Yaklaşım. Turk J Urol. 2020;46(3):169–177.

3. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Sexually Transmitted Infections Treatment Guidelines, 2021.

4. Wein AJ, et al. Campbell-Walsh Urology, 12th Edition. 2021.

Epididimit ve Orşit Hakkında Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Epididimit nedir?
Epididimit, testislerin üst kısmında yer alan epididim adı verilen sperm taşıyıcı kanalların iltihaplanmasıdır. Ani başlayan ağrı ve şişlik ile seyreder (akut) veya 3 aydan uzun sürebilir (kronik).

2. Epididimit neden olur?

• Enfeksiyöz nedenler: Bakteriyel (en sık), viral, fungal, parazitik enfeksiyonlar

• Non-enfeksiyöz nedenler: Travma, otoimmün hastalıklar veya idiopatik (nedeni bilinmeyen) durumlar

3. Epididimit belirtileri nelerdir?

• Epididimde ağrı ve şişlik

• Ağrının testise yayılması

• Sprematik kord kalınlaşması ve hassasiyet

• Skrotumda kızarıklık ve hidrosel gelişimi

• İdrar semptomları (sık idrara çıkma, yanma)

4. Epididimit en çok kimlerde görülür?

• 35 yaş altı: C. trachomatis ve N. gonorrhoeae

• 35 yaş üstü ve çocuklarda: E. coli enfeksiyonları daha yaygındır.

5. Epididimit nasıl teşhis edilir?

• Fizik muayene: Epididimde hassasiyet, şişlik, ağrı.

• Laboratuvar: Lökositoz, CRP yüksekliği, idrar tahlili ve kültürü.

• Görüntüleme: Skrotal Doppler ultrasonografi ile inflamasyon ve kan akışı değerlendirilir.

6. Epididimit tedavisi nasıl yapılır?

• Etkene göre antibiyotik tedavisi (örneğin azitromisin, doksisiklin, seftriakson).

• Destek tedavisi: NSAİİ (ağrı kesici), skrotum elevasyonu ve istirahat.

• Testis torsiyonu gibi acil durumlar ayırıcı tanıda dışlanmalıdır.

7. Orşit nedir?
Orşit, testislerin iltihaplanmasıdır. Genellikle viral enfeksiyonlara (en sık kabakulak virüsü) bağlıdır, ancak bakteriyel ya da travmatik nedenler de rol oynayabilir.

8. Orşit nedenleri nelerdir?

• Viral: Kabakulak virüsü (en sık)

• Bakteriyel: Epididimitin ilerlemesi, E. coli, Pseudomonas

• Diğer: Treponema pallidum, M. tuberculosis, Brucella, Candida

9. Orşit belirtileri nelerdir?

• Tek taraflı testis ağrısı ve şişlik

• Skrotal hassasiyet

• Ateş, bulantı, kusma

• Epididimit ile birlikte olabilir

10. Orşit nasıl teşhis edilir?

• Tıbbi öykü (cinsel öykü, kabakulak öyküsü, travma)

• Fizik muayene (şişlik, ağrı, hassasiyet)

• Laboratuvar testleri ve skrotal Doppler USG (kan akışı ve inflamasyon değerlendirmesi)

11. Orşit tedavisi nasıl yapılır?

• Viral orşit: Semptomatik tedavi (ağrı kesici, istirahat, skrotal elevasyon).

• Bakteriyel orşit: Epididimitteki antibiyotik rejimleri kullanılır.

• Komplikasyon riskine karşı takip gerekir.

12. Epididimit ve orşit arasındaki fark nedir?

13. Epididimit ve orşit komplikasyonları nelerdir?

• Kronik ağrı

• Testis atrofisi

• Skrotal apse gelişimi

• İnfertilite (özellikle orşitte daha sık)

14. Epididimit veya orşit testis torsiyonundan nasıl ayırt edilir?
Testis torsiyonu acil cerrahi gerektirir. Epididimitte ağrı genellikle Prehn belirtisiyle azalır ve Doppler USG’de kan akımı artmıştır. Torsiyonda ise kan akımı azalmıştır.

15. Epididimit veya orşitten nasıl korunulur?

• Güvenli cinsel ilişki

• İdrar yolu enfeksiyonlarının erken tedavisi

• Hijyen kurallarına dikkat edilmesi

• Travmadan kaçınılması