AKUT TONSİLLOFARENJİT (BAKTERİYEL ÜSYE)

Ses kısıklığı, solunum sıkıntısı, ateş, boğaz ağrısı, boğaz şişliği ve boyun tutulması gibi belirtilerle gelen hastaların tümü üst solunum yolu enfeksiyonu olarak isimlendirilmektedir. Üst solunum yolu enfeksiyonunda en kritik nokta bakteriyel/viral ayrımı yapmaktır.

ÜSYEDE BAKTERİYEL/VİRAL AYRIMI NASIL YAPILIR?

Ampirik tedavide boğaz muayenesi ve semptomlar çok önemlidir.

VİRAL ÜSYE: Öksürük, burun akıntısı, konjonktivit, ses kısıklığı, viral döküntü, oral aft gibi semptomlar ile başvurur.

BAKTERİYEL ÜSYE: Ateş, tonsillerde kript veya koyu hiperemi, uvula ödemi, ani başlayan boğaz ağrısı gibi semptomlar ile başvurur.

Bakteriyel Üsye / Kriptik Tonsillit

ÜST SOLUNUM YOLU ENFEKSİYONUNA YAKLAŞIM

AKUT TONSİLLİTTE EN SIK BAKTERİYEL ETKEN A GRUBU B HEMOLİTİK STREPTOKOKTUR

Akut tonsillit etkeni çoğu zaman virüslerdir. Bakteriyel nedenler içinde en önemlisi A grubu beta hemolitik streptokok (GABHS / Streptococcus pyogenes)’tir. (Çocuklarda %20-40, Yetişkinlerde %5-15 sıklıkta) (1)

AKUT TONSİLLİTTE HANGİ ANTİBİYOTİK SEÇİLMELİ?

Rehberler ilk tedavi olarak amoksisilin (Largopen veya Atoksilin) tercih edilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. 48-72 saat içinde tedavi yanıtı olmaması durumunda Ko-amoksilav, sefalosporin veya klindamisin tercih edilebilir.

Antibiyotikler	Tercih/Alternatif	İlaç	Doz	Süre
Penisilin alerjisi olmayan hastalar	Tercih edilen	Amoksisilin Amoksisilin-klavulanik asit ilk basamakta rutin önerilmez. (2)	50 mg/kg, günde 1 kez (Maksimum 1000 mg) veya 25 mg/kg, günde 2 kez	10 gün
	Alternatif	Amoksisilin/klavulanat (48-72 saat içinde amoksisilin tedavisine yanıtı alınamazsa) (3)	500/125 mg, günde 3 kez	10 gün
	Alternatif	Ampisilin/sulbaktam (48-72 saat içinde amoksisilin tedavisine yanıtı alınamazsa) (3)	500/250 mg, günde 3 kez	10 gün
	Alternatif	Benzatin penisilin G (48-72 saat içinde amoksisilin tedavisine yanıtı alınamazsa) (3)	1.200.000 adet	Bir kere
Tip 4 penisilin aşırı duyarlılığı (ör. döküntü)	Tercih edilen (birinci nesil sefalosporinler)	Sefaleksin	500 mg, günde 2 kez	10 gün
	Alternatif	Sefpodoksim	100 mg, günde 2 kez	5 gün
	Alternatif	Sefdinir	300 mg, günde 1-2 kez	5 gün
Tip 1 penisilin aşırı duyarlılığı (örneğin anafilaksi)		Klindamisin	300 mg, günde 3 kez	10 gün
		Azitromisin	500 mg, günde 1 kez	5 gün
		Klaritromisin	250 mg, günde 2 kez	10 gün

Tablonun kaynağı: https://icjournal.org/DOIx.php?id=10.3947%2Fic.2017.49.4.326&utm_source

1 https://www.cdc.gov/group-a-strep/hcp/clinical-guidance/strep-throat.html

2 (icjournal.org, Klimik, akilciilac.titck.gov.tr, Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri)

3 (icjournal.org, akilciilac.titck.gov.tr)

Özellikle birinci basamakta hekimlerin rehbere uygun olmayan şekilde rutinde ko-amoksilav reçete ettiğine ilişkin bir çalışma: chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.tr.cocukenfeksiyondergisi.org/upload/documents/2017-11-1-i015-i018.pdf?utm_source

AKUT TONSİLLİT KOMPLİKASYONLARI

Süpüratif Komplikasyonlar	Süpüratif Olmayan Komplikasyonlar
Tonsillofarenjeal selülit/apse	Akut romatizmal ateş
Otitis media	Poststreptokokkal reaktif artrit
Sinüzit	Kızıl
Cilt ve yumuşak doku enfeksiyonları	Toksik şok sendromu
	Akut glomerüloneftit
	Pandas Sendromu

Akut Tonsillofarenjit (Bakteriyel ÜSYE) Hakkında Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Akut tonsillofarenjit nedir?

Akut tonsillofarenjit, boğazın ve bademciklerin ani başlayan enfeksiyonudur. Semptomlar arasında boğaz ağrısı, ateş, ses kısıklığı ve boğaz şişliği yer alır. Üst solunum yolu enfeksiyonları arasında bakteriyel/viral ayrımı önemlidir.

2. Viral ve bakteriyel ÜSYE nasıl ayırt edilir?

Viral ÜSYE: Öksürük, burun akıntısı, konjonktivit, ses kısıklığı, oral aft gibi belirtiler.
Bakteriyel ÜSYE: Ani başlayan boğaz ağrısı, ateş, tonsillerde kript veya koyu hiperemi, uvula ödemi.

3. Akut tonsillofarenjit en sık hangi bakteriden kaynaklanır?

Çocuklarda %20–40, yetişkinlerde %5–15 oranında A grubu beta hemolitik streptokok (Streptococcus pyogenes) en sık bakteriyel nedendir.

4. Akut tonsillofarenjit tedavisinde hangi antibiyotikler tercih edilir?

Hasta Grubu	Tercih / Alternatif	İlaç	Doz	Süre
Penisilin alerjisi olmayan	Tercih edilen	Amoksisilin	50 mg/kg günde 1 veya 25 mg/kg günde 2 (maks 1000 mg)	10 gün
Alternatif	Amoksisilin/klavulanat (1-2 gün yanıt alınamazsa)	500/125 mg günde 3	10 gün
Alternatif	Ampisilin/sulbaktam	500/250 mg günde 3	10 gün
Alternatif	Benzatin penisilin G	1.200.000 ünite	Bir kere	–
Tip 4 penisilin aşırı duyarlılığı	Tercih edilen	Sefaleksin	500 mg günde 2	10 gün
Alternatif	Sefpodoksim	100 mg günde 2	5 gün
Alternatif	Sefdinir	300 mg günde 1–2	5 gün
Tip 1 penisilin aşırı duyarlılığı (anafilaksi)	Tercih edilen	Klindamisin	300 mg günde 3	10 gün
Alternatif	Azitromisin	500 mg günde 1	5 gün
Alternatif	Klaritromisin	250 mg günde 2	10 gün

5. Akut tonsillofarenjit komplikasyonları nelerdir?

Süpüratif Komplikasyonlar:

Tonsillofarenjeal selülit/apse
Otitis media
Sinüzit
Cilt ve yumuşak doku enfeksiyonları

Süpüratif Olmayan Komplikasyonlar:

Akut romatizmal ateş
Poststreptokokkal reaktif artrit
Kızıl
Toksik şok sendromu
Akut glomerülonefrit
PANDAS sendromu

6. Tedavi yanıtı ne zaman değerlendirilmelidir?

İlk 48–72 saatte antibiyotik tedavisine yanıt alınamazsa, alternatif antibiyotikler kullanılabilir.
Tedavi süresi genellikle 10 gündür, bazı alternatiflerde 5 gün uygulanabilir.

7. Akut tonsillofarenjit tedavisinde dikkat edilmesi gerekenler nelerdir?

Antibiyotikler yalnızca bakteriyel enfeksiyonlarda kullanılmalıdır.
Penisilin alerjisi olan hastalarda alternatif tedaviler uygulanmalıdır.
Tedaviye uygun yanıt alınmadığında doz ve ilaç değişikliği doktor kontrolünde yapılmalıdır.

Kaynaklar:

Bakteriyel Tonsillit